22:53 - 29/11/2017

Thiên tai và nhân tai

Trên thế giới cũng như ở nước ta, thiên tai ngày càng khốc liệt cả về quy mô, cường độ và đặc biệt là các loại thiên tai cực đoan, trái quy luật xuất hiện ngày càng nhiều, gây thiệt hại lớn hơn về người và của.

Hình minh họa

Có những trường hợp thiệt hại do thiên tai là “bất khả kháng”, nhưng cũng có những trường hợp nếu biết trước để phòng, tránh thì thiệt hại có thể giảm đi một cách đáng kể, nhất là thiệt hại về con người.

Ở một khía cạnh khác, nhận thức về phòng, tránh thiên tai từ các cấp lãnh đạo đến người dân vẫn còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào ứng phó, còn xem nhẹ phòng ngừa và tái thiết sau thiên tai.

Chất lượng của công tác quy hoạch còn nhiều bất cập, phát triển hạ tầng không đảm bảo yêu cầu tiêu thoát lũ. Tại dải đất hẹp và dốc như miền Trung, nhiều tuyến đường không đủ khẩu độ cầu, cống, lại cắt ngang, gần như vuông góc với tuyến thoát lũ tự nhiên.

Đó là chưa kể các hạ tầng cơ sở khác, mọc lên rất nhiều, làm thay đổi tính chất tiêu thoát nước bề mặt, đặc biệt còn có nhiều công trình lấn chiếm hành lang thoát lũ, làm co hẹp các dòng sông, khiến cho cùng một cấp lưu lượng từ thượng lưu như trước kia thì nay mực nước hạ du bị tăng lên đáng kể.

Chặt phá rừng đầu nguồn là một trong những nguyên nhân sâu xa làm suy giảm nguồn nước ngầm được bổ cập, làm tăng dòng chảy mặt, gia tăng xói mòn đất, gia tăng nguy cơ lũ ống, lũ quét, sạt lở đất ở các vùng núi. “Ăn của rừng rưng rưng nước mắt”, Chính phủ đã có lệnh đóng cửa rừng tự nhiên nhưng thực tế lâm tặc, thậm chí “cán bộ tặc” ở nhiều nơi vẫn ngang nhiên tàn phá rừng, kể cả rừng đầu nguồn. Rõ ràng là trên bảo dưới không nghe, nên “trên” không thể chỉ dừng ở việc “bảo”.

Khai thác khoáng sản làm biến dạng bề mặt, biến đổi lớp phủ bề mặt mà chưa tính đến việc xử lý nó cũng là một trong những nguyên nhân gây nghẽn dòng làm gia tăng nguy cơ lũ quét, lũ ống.

Xây dựng các đập thủy điện mà không/chưa tính đến “đa mục tiêu” dẫn đến việc xả lũ ngoài mong muốn là nguy cơ gia tăng “lũ chồng lũ” vùng hạ nguồn.

Bên cạnh đó là sự chủ quan, thiếu trách nhiệm của các cấp quản lý, sự thiếu kinh nghiệm phòng, tránh thiên tai của người dân ở những nơi ít khi xảy ra thiên tai (rõ nhất là trong bão Damrey mới đây, bão Linda năm 1997, bão Durian năm 2006).

Các cấp quản lý và cả người dân chưa thực sự chủ động mặc dù đã có thông tin dự báo. Điển hình là đợt hạn 2015-2016 ở Nam bộ: Thông tin về hạn có khả năng xảy ra đã được cảnh báo trước nhưng đến khi thiệt hại quá nhiều thì “hệ thống chính trị” mới vào cuộc và một trong những giải pháp bị động đến khó tin là kêu gọi Trung Quốc xả nước ở hồ chứa thủy điện thượng nguồn sông Mêkông.

Vì tất cả những thực tế này, nâng cao nhận thức về phòng, tránh thiên tai ngay từ khâu phòng ngừa phải được coi là nhiệm vụ thường xuyên của các cấp, các ngành từ trung ương đến địa phương và người dân.

Biện pháp cấp bách đối với việc phòng, tránh thiên tai là rà soát lại quy hoạch hạ tầng cơ sở theo thứ tự ưu tiên là an toàn công trình, thoát lũ, cắt giảm hoặc chống lũ cho hạ du. Thông tin đầy đủ, kịp thời đến người dân về quy trình, thời gian xả lũ. Cần giám sát chặt chẽ việc đảm bảo các quy trình vận hành, quy trình đảm bảo an toàn cho hạ du, từ việc kiểm tra trước mùa mưa lũ, giám sát trong khi xảy ra lũ và kiểm tra công tác khắc phục hậu quả sau lũ. Công tác giám sát cần có sự tham gia của nhiều bên liên quan, bao gồm cả người dân địa phương.

Cần phải tăng cường đẩy mạnh đầu tư cho khoa học công nghệ, nâng cao độ chính xác của công tác dự báo để các hồ chứa phải duy trì mực nước trước lũ (dung tích phòng lũ) trong một thời kỳ. Tăng cường hệ thống quan trắc và chất lượng dự báo khí tượng thủy văn cho hồ, điều chỉnh bổ sung quy trình vận hành liên hồ chứa của các lưu vực sông và các giải pháp chủ động ứng phó với thiên tai.

Một số sự cố mới xảy ra ở các hồ Nước Rôn (Quảng Nam), hồ Cự Lễ, Hồ Mỹ Đức (Bình Định), hồ Đá Bàn (Khánh Hòa)… đã được kịp thời phát hiện và gia cố. Cần tiếp tục rà soát, đánh giá lại tất cả các hồ xung yếu, hồ có cửa van điều tiết xả lũ và hồ chứa có tràn tự do để xếp loại ưu tiên cần gia cố, sửa chữa đảm bảo an toàn đập.

Thiên tai làm tổn thất nhân mạng hàng trăm con người thì không thể chỉ nói một cách đơn giản là những bài học, kể cả bài học vẫn chưa thuộc hay bài học đắt giá, mà phải nói đến trách nhiệm, lương tâm của mỗi con người, của cả bộ máy nhà nước.

Suy cho cùng bất cứ sự cố hay thảm họa nào xảy ra gây tác hại lớn đến con người và môi trường sống, ngoài nguyên nhân thiên tai, còn do yếu tố “nhân tai”. Cần có chế tài đủ mạnh để xử lý trách nhiệm đối với các sự cố do con người gây ra để đảm bảo an toàn về tính mạng và của cải của người dân.

Văn Trường

Chủ đề:
Tin cập nhật
  • Người chăn nuôi ở Thái Nguyên chồng chất nỗi lo

    Trong khi hàng trăm nghìn con lợn thịt ở Thái Nguyên vẫn chưa được tiêu thụ và bị ép giá, thì những ngày gần đây dịch tả lợn Châu phi cũng đã xuất hiện tại nhiều nơi. Thời gian gần đây, giá lợn xuất chuồng liên tục lao dốc tại nhiều địa phương trong cả […]

  • Linh hoạt khai thác thủy sản an toàn trong điều kiện dịch Covid-19

    Tín hiệu thị trường, giá thủy sản đang ở mức cao đặc biệt là tôm là cơ hội để ngành thủy sản vượt khó, về đích đạt mục tiêu cả về sản lượng và xuất khẩu trong năm nay. Ngày 22/10 tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức hội […]

  • Tái cấu trúc hoạt động sản xuất trong điều kiện bình thường mới

    Sau khi dịch Covid -19 lần thứ 4 bùng phát, các chuyên gia kinh tế cho rằng yêu cầu đặt ra trong bối cảnh hiện nay là các doanh nghiệp cần chủ động là đẩy mạnh việc tái cấu trúc, đổi mới mạnh mẽ để tiếp tục phát triển trong điều kiện bình thường mới. […]

Sự kiện
  • Trao cơ chế chính sách đặc thù để 4 tỉnh, thành phát triển bứt phá

    Các nghị quyết về cơ chế đặc thù nhằm phát huy tiềm năng lợi thế của Hải Phòng, Thanh Hoá, Nghệ An và Thừa Thiên Huế, đưa các địa phương này trở thành đầu tàu kéo các tỉnh xung quanh. Sáng 22/10, Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết về một số cơ […]

  • Sử dụng công nghệ số giúp nông dân tiêu thụ nông sản tốt hơn

    Đó là ý kiến của ông Nguyễn Xuân Định – Phó Chủ tịch Ban Chấp hành T.Ư Hội Nông dân Việt Nam trong buổi làm việc với Đoàn của Công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) do ông Nguyễn Kiên Cường – Phó Tổng Giám đốc làm trưởng đoàn vào sáng ngày 22.10.2021, tại […]

  • Đường Hồ Chí Minh trên biển không chỉ là huyền thoại

    Có lẽ cho đến thời điểm này, không một hải trình nào, không một lịch sử hàng hải nào trên thế giới có thể làm nên một con đường đi biển huyền thoại như những gì mà những thủy thủ của những “Chuyến tàu không số” làm nên trong lịch sử bảo vệ đất nước […]

Tam nông
  • Người chăn nuôi ở Thái Nguyên chồng chất nỗi lo

    Trong khi hàng trăm nghìn con lợn thịt ở Thái Nguyên vẫn chưa được tiêu thụ và bị ép giá, thì những ngày gần đây dịch tả lợn Châu phi cũng đã xuất hiện tại nhiều nơi. Thời gian gần đây, giá lợn xuất chuồng liên tục lao dốc tại nhiều địa phương trong cả […]

  • Phú Thọ thử nghiệm thành công giống lúa ST25 vụ mùa 2021

    Kết quả khảo nghiệm cho thấy giống lúa ST25 khỏe, khả năng đẻ nhánh trung bình, hạt gạo thon dài, trắng, cơm mềm dẻo, thơm; cây có khả năng sinh trưởng, phát triển tốt. Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Phú Thọ vừa tổ chức đánh giá kết quả mô hình thử […]

  • Nông nghiệp hiện đại: Thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn

    Phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn tập trung trên cơ sở liên kết bền vững với các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ là xu thế tất yếu của nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Vào ngày 20/10 vừa qua tại Hà Nội, Bộ NN&PTNT tổ chức Hội nghị trực tuyến tham […]