16:41 - 25/06/2017

Tại sao phải hình sự hóa vấn đề dân sự?

Hôm 24/5, Quốc hội dành cả ngày để thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự 2015. Điều đáng nói, Bộ luật này chưa kịp đi vào cuộc sống vậy mà có quá nhiều nơi chúng ta cứ máy móc hình dự hóa mọi vấn đề. Muốn phát triển một cách toàn diện kinh tế xã hội trước hết chúng ta cần hạn chế các sự việc mang tính tự diễn biến hình sự, có như vậy công cuộc cải cách mới thành hiện thực, mới không mất tiền thuế của nhân dân.

Cũng trong những ngày này, các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin, một người đàn ông 40 tuổi ở miền Tây mua cả sấp đôla giả, mệnh giá 100 USD để đốt xả xui khi ông bán hàng ế ẩm. Đáng nói là ở chỗ, ông này đã bị khởi tố về hàng vi hành vi lưu hành và tàng trữ đôla giả.

một người phụ nữ ở Hà Nam đã lấy chiếc cốc đập xuống mặt bàn làm mặt bàn bị hai vết sứt. Hậu quả là người phụ nữ ấy phải bồi thường 6 triệu đồng. Nhưng… dường như điều đó chưa đủ, cả hệ thống hành pháp đã vào cuộc để đưa ra bản án: 12 tháng tù giam

Khi Luật xa… cuộc sống

Bộ luật Hình sự năm 2015 được Quốc hội khóa XIII thông qua tại kỳ họp thứ 10, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2016. Tuy nhiên, trước khi có hiệu lực, Bộ luật đã bị “ách lại” khi có quá nhiều sai sót.

Tuy vậy, đây cũng không phải lần đầu một đạo luật còn chưa có hiệu lực thi hành đã phải tính đến chuyện sửa. Giữa năm 2015, tại kỳ họp thứ 9, nghị trường cũng đã chứng kiến những tranh luận nảy lửa khi Chính phủ đề nghị sửa điều 60 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 về bảo hiểm xã hội một lần. Nhưng, sự khác nhau rất xa là điều 60 đó được cho là đúng đắn, nhân văn. Song vẫn được chỉnh sửa linh hoạt hơn, xuất phát từ thực tế cuộc sống và nguyện vọng của người lao động.

Với Bộ luật Hình sự, các đại biểu Quốc hội khóa XIII có lẽ phải xem lại trách nhiệm của mình khi Bộ luật hình sự 2015 có tới hơn 90 nội dung cần sửa đổi, bổ sung. Trong các báo cáo gửi các ĐBQH khóa XIII, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết có tới trên 90 nội dung thuộc Bộ luật hình sự cần phải sửa đổi, bổ sung. Trong số đó, theo các chuyên gia, có những sai sót nghiêm trọng và những sai sót “không thể tin được”.

Và khi cuộc sống bị… hình sự hóa

Trở lại câu chuyện của miền Tây sông nước, Viện KSND tỉnh Đồng Tháp chiều 22/5 cho biết, cơ quan này vừa phê chuẩn quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam ông Lê Văn Lượng (40 tuổi, ngụ tỉnh An Giang) về hành vi lưu hành và tàng trữ đôla giả. Người đàn ông này bị lực lượng công an huyện Lấp Vò (tỉnh Đồng Tháp) bắt quả tang khi có hành vi đốt 34 tờ ngoại tệ giả, mệnh giá 100 USD tại khóm Bình Thạnh 1 (thị trấn Lấp Vò) vào chiều 8/5. Qua làm việc, ông này khai nhận hành nghề bán vé số dạo khu vực bến phà Vàm Cống, địa bàn giáp ranh giữa tỉnh Đồng Tháp và An Giang. Mỗi khi bán vé số ế ông thường mua đôla giả đốt xả xui. Thấy việc làm này có hiệu nghiệm, ông Lượng thường mua cất giữ trong người để đốt mỗi khi bán ế. Qua củng cố hồ sơ, hành vi theo Viện kiểm sát địa phương, hành vi của ông Lượng vi phạm pháp luật về việc lưu hành và tàng trữ đôla giả nên cơ quan điều tra đã ra quyết định khởi tố và được Viện KSND phê chuẩn.

Điều đáng nói, những tờ đô la “âm phủ” hiện được nhiều người dân sử dụng để đốt vàng mã như một tập tục truyền thống mà chẳng ai nghĩ rằng rất có thể sẽ bị xử lý hình sự.

Theo thống kê của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao, trong năm đầu tiên thi hành BLHS 1999, cả nước có 76 vụ án và 349 bị can ban đầu bị khởi tố, điều tra về các nhóm tội có liên quan đến kinh tế, đặc biệt là các tội xâm phạm sở hữu nhà nước, xâm phạm sở hữu công dân. Trong số này hầu hết phải đình chỉ điều tra vì không cấu thành tội phạm. Trước thực trạng chung, chủ trương không “hình sự hóa” cũng được Thủ tướng Chính phủ cam kết, khẳng định lại tại hội nghị “DN – Động lực phát triển kinh tế năm 2016”. Tuy nhiên, không rõ các cơ quan Chính phủ liên quan đã đánh giá lại tình trạng này được cải thiện ở mức độ nào, nhất là từ sau vụ án “Cà phê Xin chào” ở huyện Bình Chánh, TP HCM xảy ra hồi năm 2016.

Trong khi Bộ Luật quan trọng này bị quá nhiều “sai sót” thì câu chuyện hình sự hóa vẫn lẩn khuất trong các quan hệ kinh tế do tư duy của những người thực thi.

Một số sai sót của Bộ Luật hình sự 2015

Về hình thức, thông thường trong một điều luật, mức độ nghiêm khắc của hình phạt sẽ được tăng dần từ thấp đến cao theo thứ tự các khoản. Ví dụ, trong một điều luật, hình phạt ở Khoản 2 sẽ nghiêm khắc hơn khoản 1, hình phạt Khoản 3 sẽ nghiêm khắc hơn Khoản 2… Tuy nhiên, tại Điều 261 tội “Cản trở giao thông đường bộ”, hình phạt tù cao nhất là 3 năm tù, khoản 2 là 7 năm tù, Khoản 3 là 10 năm tù nhưng Khoản 4 lại là cải tạo không giam giữ đến 3 năm và Khoản 5 chỉ là cải tạo không giam giữ đến 1 năm. Tuy sắp xếp thứ tự các khoản như vậy không ảnh hưởng đến bản chất của điều luật nhưng nó lại không logic, thậm chí dễ gây nhầm lẫn vì đi ngược thói quen của các cơ quan tiến hành tố tụng về định tội.

Cụ thể, tại Điều 233 “Vi phạm các quy định về quản lý rừng”, Khoản 2: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 2 – 7 năm: 2. Cho phép chuyển mục đích sử dụng rừng, đất trồng rừng trái pháp luật từ 12.500 – 17.000m2 đối với rừng sản xuất; từ 10.000 – 15.000m2 đối với rừng phòng hộ hoặc từ 7.500 -12.000m2 đối với rừng đặc dụng; Khoản 3: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 5 – 12 năm: Cho phép chuyển mục đích sử dụng rừng, đất trồng rừng trái pháp luật từ 17.000m2 trở lên đối với rừng sản xuất; từ 15.000m2 trở lên đối với rừng phòng hộ hoặc từ 12.000m2 trở lên đối với rừng đặc dụng.

Nếu quy định như trên thì người nào cho phép chuyển mục đích sử dụng rừng, đất trồng rừng trái pháp luật 15.000m2 đối với rừng phòng hộ hay 12.000m2 đối với rừng đặc dụng thì truy cứu trách nhiệm hình sự Khoản 2 hay Khoản 3? Nếu xử theo Khoản 2 và Khoản 3 đều được, điều này sẽ gây sự lúng túng thậm chí bế tắc trong việc áp dụng pháp luật, thậm chí vụ án sẽ bị kéo dài vì cơ quan xét xử phải “xin ý kiến” gây lãng phí cả về thời gian và tiền bạc.

Tại Điều 249, Tội tàng trữ trái phép chất ma túy: 1. Người nào tàng trữ trái phép chất ma túy mà không nhằm mục đích mua bán, vận chuyển, sản xuất trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 1-5 năm… 2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 5 – 10 năm: … h) Lá, rễ, thân, cành, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây côca có khối lượng từ 25 – 75kg; khoản 3: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 10- 15 năm: … c) Lá, rễ, thân, cành, hoa, quả cây cần sa hoặc lá cây côca có khối lượng từ 25 – 75 kg.

Như vậy với điều luật trên thì những người phạm tội theo Điểm h, Khoản 2 và Điểm c, Khoản 3 là giống nhau nhưng lại bị xét xử ở các mức án khác nhau. Cơ quan xét xử sẽ áp dụng mức án nào? Hai người cùng phạm tội giống nhau nhưng tòa án tỉnh A lại xét xử theo khoản 2 nhưng tòa án tỉnh B lại xét xử theo Khoản 3. Nếu theo luật thì cả hai Tòa án đều áp dụng đúng và sẽ gây nên sự bất bình đẳng trước pháp luật, có thể bỏ lọt tội phạm hoặc gây oan sai, chưa nói đến việc áp dụng pháp luật theo cảm tính, dễ xảy ra tiêu cực trong truy tố, xét xử.

Lỗi tương tự cũng xảy ra tại Điều 250, Tội vận chuyển trái phép chất ma túy; Điều 252, Tội chiếm đoạt chất ma túy; Điều 304, Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự; Điều 305, Tội chế tạo, tàng trữ, vận chuyển, sử dụng, mua bán trái phép hoặc chiếm đoạt vật liệu nổ và Điều 370, Tội ra bản án trái pháp luật.

Tại Điều 337, Tội cố ý làm lộ bí mật Nhà nước; tội chiếm đoạt, mua bán, tiêu hủy tài liệu bí mật nhà nước: 1. Người nào cố ý làm lộ hoặc mua bán bí mật Nhà nước, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 110 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 2 – 7 năm. Điều luật này có tiêu đề nói về các tội làm lộ bí mật Nhà nước, tội chiếm đoạt, mua bán, tiêu hủy tài liệu bí mật Nhà nước nhưng trong nội dung điều luật lại chỉ đề cập đến tội làm lộ và mua bán bí mật Nhà nước. Vậy, những người phạm tội chiếm đoạt và tiêu hủy tài liệu bí mật Nhà nước thì sẽ bị xử như thế nào hay không bị xử lý vì không có nội dung trong điều luật? Nếu giữ nguyên điều luật này sẽ dẫn đến việc bỏ lọt tội phạm hoặc bế tắc trong xét xử.

 

 

 

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Bàn tròn, Tin nóngDanh mục ,
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Nông nghiệp hiện đại: Thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông sản đạt chuẩn

    Phát triển vùng nguyên liệu quy mô lớn tập trung trên cơ sở liên kết bền vững với các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ là xu thế tất yếu của nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại. Vào ngày 20/10 vừa qua tại Hà Nội, Bộ NN&PTNT tổ chức Hội nghị trực tuyến tham […]

  • Doanh nghiệp và người dân thích ứng an toàn, linh hoạt trước đại dịch

    “Phát huy vai trò doanh nghiệp và người dân trong phục hồi kinh tế, thích ứng an toàn, linh hoạt kiểm soát hiệu quả dịch Covid-19” là chủ đề của Tọa đàm do Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức vào chiều ngày 19/10. Theo Phó giáo sư, Tiến sỹ […]

  • Thu tiền tỷ từ trồng cây, nuôi cá

    Từ một hộ thuộc diện nghèo ở địa phương, nhờ nỗ lực làm kinh tế trang trại, bà Võ Thị Hằng (xã Vị Bình, huyện Vị Thủy, tỉnh Hậu Giang) đã vươn lên làm giàu. Hiện nay, mỗi năm gia đình bà có doanh thu gần 2,5 tỷ đồng, lợi nhuận trên 1 tỷ đồng […]