14:10 - 28/06/2017

Tái hiện lễ Bỏ mả của dân tộc Raglai

Lễ bỏ mả – nghi lễ quan trọng trong đời sống tinh thần của tộc người Raglai thể hiện tình cảm, trách nhiệm của người sống đối với người đã khuất đã được tái hiện vào sáng 25/6 tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam.

Chuẩn bị lễ vật dâng cúng

Để chuẩn bị tổ chức lễ việc dựng mới nhà mồ có ka-go, Kago là một dạng lâu thuyền và được sử dụng trong nghi thức bỏ mả của người Raglai, thuyền Kago là thế giới tâm linh của con người hiện tại với thế giới bên kia và sự ràng buộc giữa cái hiện tại và cái hư vô. Kago là biểu tượng cho nơi trú ngụ của ông bà ở thế giới bên kia. Kago là những gì còn sót lại trong ký ức về biển của người Raglai, là miền quê hương xa vời, là nguồn cội mà họ hướng tới với tất cả tấm lòng thành kính nhất. Người Raglai cho rằng càng có nhiều vật trang trí gắn trên Kago thì người chết càng nhận được nhiều niềm vui ở thế giới bên kia.

Để làm lễ bỏ mả gia chủ phải chuẩn bị đầy đủ: một con trâu tơ không có tì vết, khỏe mạnh; ủ rượu cần; lên núi chở nhiều bó cây, lá chùm bầu và tre, nứa về để dựng rạp mả, dựng chòi cao để chứa các loại thịt.

Rạp mả được dựng sát bên hông nhà chính. Rạp mả phải dựng sàn bằng nứa đập dập hoặc bằng nan tre đan, chỉ cao hơn mặt đất vài mươi phân, chung quanh và mái che bằng cây lá chùm bầu.

Lễ vật được chuẩn bị một cách chu đáo.

Trong rạp làm lễ, đánh trống 2 hồi báo thức tập trung bà con và cả người cúng lễ tập trung lại trong rạp và tiếp tục đem ché rượu 3 mâm cúng để ngay giữa chế rượu mình đã đặc đem 1 mâm nữa là mâm riêng của người mà mình cúng lễ bỏ mã về thế giới bên kia (vĩnh viễn). Phải có bát cơm, rượu, 1 con gà luộc, 1 đôi đũa trong 3 mâm gồm: Mâm giữa phải có 1 đầu heo phải có gan, cổ heo luộc chính sản, 1 con gà luộc, 1 bát cơm, 1 thú đựng rượu đầy, 1 chai rượu trắng, 1 cái bát và 1 cái bát, nửa nải chuối… và 2 mâm nữa bằng bên đầu và chân trước là phải, trái, chỉ có 1 bát cơm, 2 bát thịt, 1 cái thú đựng rượu 1-2 đôi đầu đũa, 1 rượu trắng, 1 chén, 1 bát; hai bên tương tự như nhau. Sau lúc sửa soạn các mâm lễ vật thì mã la đánh liên tục. (còn kgo dựng sát bên trái +phải và 1 cái rủ bỏ cơm, thịt đủ cho mả)

Đối với 1 ông thầy cúng xua đổi gã xấu đi xa để cho dân làng đi đám được ăn uống tốt lành. Đồ cúng gồm có 1 bát gạo, 1 trứng sống để trên mặt bát, 1 cổ nghệ vàng, 1 cặp cây có bôi trên thân cây đó, có màu đỏ + đen), đầu cây giót nhọn 2 đầu có cuốn 2 lá trầu.

Nghi thức bỏ mả của đồng bào Raglai

Trước khi thầy cúng và bà con tập trung vào rạp mả để vào lễ chính thức, ở trong nhà, ngồi trước 3 chén trầu lá, thầy cúng thay mặt cho gia chủ khấn báo cho tổ tiên, ông bà và vong linh người quá cố biết: “Hỡi mả, hỡi vong linh ông ka-tơ Ré, ơi ông ơi…Hôm nay đây xin trình báo với ông bà của ông ( tổ tiên người đã chết), xin báo cho ông biết : tất cả họ hàng bên vợ đã tập trung lại , họ hàng đàng trai cũng có mặt đông đủ, có mặt đông đủ để làm lễ Bỏ mả cho ông …ông ơi !”

Ka-go được rước xung quanh nhà mồ 1 vòng.

Sau khi đã báo cáo tổ tiên người Raglai tiến hành nghi thức bỏ mả trong ba ngày làm lễ: Ngày thứ nhất: Nhà mồ dựng mới, phải dựng xong từ chiều hôm trước với số cột qui định cho từng đám lớn hoặc cực lớn (từ 16 đến 36 cột – dưới 16 cột là đám nhỏ) Ka-go đã làm xong được đặt trên sạp của rạp mả để cúng với những lễ vật của ngày đầu : cơm, hạt nổ, bánh trái, gà, trầu cau, rượu… Đến nơi, ka-go được đưa lên cột chắc ở trên nóc nhà mồ. Mã la theo chân ba vị thầy cúng đi ba vòng ngược kim đồng hồ (đi theo chiều âm xuống dể đón mả), ba vòng thuận (rước mả lên chiều dương, khỏi mặt đất).

Ba thầy cúng làm lễ trước nhà mồ.

Ngày thứ hai: Trước khi rước mả về nhà, theo chỉ dẫn của thầy cúng, những người đàn ông trong gia tộc đêm các loại cây ngắn ngày như dứa, mía…trồng chung quanh nhà mồ . Cây trồng cho người đã khuất thì trồng phần ngọn xuống đất còn trồng cho người đang sống thì trồng phần gốc xuống đất. Bây giờ có hai người phụ nữ ngồi dưới đất, cầm 4 chéo vải trắng giăng dưới mái nhà mồ. Thầy cúng cầm một bát hạt giống tốt lúa và bắp vãi lên nóc nhà mồ với ý nghĩa đền ơn cho katrao (chim cu) ăn. Những hạt từ mái nhà mồ rơi xuống đất xem như katrao cho lại. Khi người chết chưa qua lễ Bỏ mả thì bà con gọi ma là “mả”: rạp mả, giỏ mả, múa mả ….

Ka-go được cột chắc chắn trên nóc nhà mồ.

Ngày thứ ba: sau bữa ăn đoàn tụ cuối cùng, mọi người theo ba vị thầy cúng đi ra rạp mả cúng tế lần cuối rồi tất cả đi quanh các mâm lễ, đi quanh nhà để cho mả nhìn thấy gia cư của mình ở thế gian lần cuối. Trong lúc di chuyển mã la kéo đi thành hàng một, vừa đi vừa tấu bài Croh atâu. Trong khi ấy hai người đàn ông khiêng giỏ mả đầy ắp, trên có một cây mía tím đi về phía nhà mồ. Đoàn người đi được một quảng, đến giữa đường thì dừng lại. Giỏ mả đặt xuống đất, thầy cúng và mã la đi vòng quanh giỏ mả rồi cũng dừng lại. Thầy Yanuh Jalat khấn báo lần cuối với ma: bây giờ đã đến lúc chúng ta (tức người và ma) phải chia tay nhau để ma mang quà tặng của gia đình về ở xứ ma, nguời đang sống về lại với gia đình. Mọi thủ tục ruớc mả về nhà đãi đằng ăn uống, gặp lại nguời thân đã chu tất, ma đừng đòi hỏi gì nữa, hãy về nhà mồ, ông bà đi tước sẽ dẫn đuờng cho ma đi cùng, ma hỡi ma.

Mã la – nhạc cụ không thể thiếu trong lễ bỏ mả của người Raglai.

Khấn báo xong, vị Yanuh Jalat cầm gai toah đưa ra sau lưng, xoay một vòng rồi bẻ gãy gai toah làm đôi với ý nghĩa âm-dương hai đường cách biệt. Gai toah đã gãy đôi được cắm vào giỏ mả, hai thanh niên nhanh chóng khiêng giỏ mả chạy về phía nhà mồ.

Ngay khi lễ bỏ mả của người Raglai kết thúc đồng bào lại trở về với công việc thường nhật.

“Lễ bỏ mả” của người Raglai thể hiện tình cảm trách nhiệm của người sống với người chết. Đồng thời là dịp để thể hiện sự đền đáp công lao ông bà, báo hiếu cha mẹ và còn là biểu hiện của tình cảm làng xóm gắn kết bền chặt thể hiện văn hóa ứng xử giữa con người với con người.

Tố Oanh

Chủ đề:
Tin cập nhật
Sự kiện
  • Trao cơ chế chính sách đặc thù để 4 tỉnh, thành phát triển bứt phá

    Các nghị quyết về cơ chế đặc thù nhằm phát huy tiềm năng lợi thế của Hải Phòng, Thanh Hoá, Nghệ An và Thừa Thiên Huế, đưa các địa phương này trở thành đầu tàu kéo các tỉnh xung quanh. Sáng 22/10, Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết về một số cơ […]

  • Sử dụng công nghệ số giúp nông dân tiêu thụ nông sản tốt hơn

    Đó là ý kiến của ông Nguyễn Xuân Định – Phó Chủ tịch Ban Chấp hành T.Ư Hội Nông dân Việt Nam trong buổi làm việc với Đoàn của Công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) do ông Nguyễn Kiên Cường – Phó Tổng Giám đốc làm trưởng đoàn vào sáng ngày 22.10.2021, tại […]

  • Đường Hồ Chí Minh trên biển không chỉ là huyền thoại

    Có lẽ cho đến thời điểm này, không một hải trình nào, không một lịch sử hàng hải nào trên thế giới có thể làm nên một con đường đi biển huyền thoại như những gì mà những thủy thủ của những “Chuyến tàu không số” làm nên trong lịch sử bảo vệ đất nước […]

Tam nông