07:31 - 28/08/2017

Ngược dòng xu hướng

Các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Malaysia đang có những động thái quyết liệt triển khai năng lượng tái tạo giúp giảm phụ thuộc vào than ở mức thấp nhất. Việt Nam cũng đề ra mục tiêu này. Tuy nhiên đến nay, tỷ trọng của nhiệt điện than vẫn còn cao, trong khi các dự án năng lượng tái tạo lại “mờ mịt”.

Cái giá môi trường là rất đắt tại các nhà máy nhiệt điện (Ảnh: Internet)

Nhu cầu năng lượng của Việt Nam đã tăng rất nhanh trong 15 năm qua với mức tăng trưởng năng lượng thương mại khoảng 9,5%/năm và tiếp tục tăng cao trong 15 năm tới.

Nhu cầu tiêu thụ điện năng của Việt Nam cũng đã tăng trung bình khoảng 13%/năm trong giai đoạn 2006-2010 và khoảng 11%/năm trong các năm 2011-2016.

Loại bỏ dần than

Sau 5 năm thực hiện, Quy hoạch điện VII (QHĐ VII) đã tỏ ra không còn thích hợp trước những diễn biến của tình hình thực tế đất nước và thế giới. Tháng 3/2016, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 428/QĐ-TTg điều chỉnh QHĐ VII (hay còn gọi là QHĐ VII điều chỉnh).

Bản Quy hoạch điều chỉnh này nêu rõ từ nay đến năm 2020, công suất nhiệt điện than tăng từ 33,4% lên 42,7% tổng công suất nguồn. So với công suất nhiệt điện than trong QHĐ VII, công suất nhiệt điện than trong QHĐ VII điều chỉnh đã giảm 5,3% và đến năm 2030 giảm 9%, song nhiệt điện than vẫn đóng vai trò chủ đạo.

Theo báo cáo ASEAN với vấn đề biến đổi khí hậu do The Economist Corporate Netword thực hiện, việc sử dụng năng lượng tái tạo ở Việt Nam hiện nay vẫn còn chưa đáng kể, ngoại trừ thuỷ điện và các dạng năng lượng sinh học dùng cho gia đình.

Vào đầu năm 2016, đã có những báo cáo cho rằng Chính phủ có những kế hoạch để cắt giảm việc xây dựng các nhà máy nhiệt điện mới, một phần vì lo ngại rằng tình trạng hạn chế sản xuất trong nước sẽ khiến sự phụ thuộc vào nhập khẩu tăng lên, nếu như nhu cầu than trong nước không bị kiềm chế.

“Mặc dù điều này được diễn giải thành việc “loại bỏ dần than”, trên thực tế, công suất sản xuất năng lượng bằng than vẫn sẽ tăng lên, dù không như kế hoạch ban đầu. Kế hoạch này cũng được dự đoán rằng đa phần năng lượng tái tạo của Việt Nam sẽ là từ thuỷ điện”, báo cáo trên đánh giá.

Việt Nam cũng có kế hoạch phát triển năng lượng nguyên tử, tuy nhiên Hiệp hội Hạt nhân Thế giới cho rằng Nhà máy sản xuất điện nguyên tử tại Việt Nam sẽ chưa thể đi vào hoạt động cho tới ít nhất là năm 2028-2029.

So sánh với Thái Lan và Malaysia trong tiến trình phát triển năng lượng bền vững cho thấy Việt Nam đang “chậm chân” hơn. Thái Lan là một nước sản xuất khí đốt lớn, cung cấp tới hơn 75% nguồn điện trong nước và cho giải pháp thay thế ít carbon hơn than. Khác với Malaysia, tỷ lệ của khí đốt tự nhiên trong sản xuất năng lượng tại Thái Lan vẫn luôn được duy trì.

Do vậy, Thái Lan đã đặt mục tiêu tăng đáng kể công suất của điện mặt trời, gió và sinh khối trong bản kế hoạch phát triển năng lượng của mình. Nếu mục tiêu 20% cho năng lượng tái tạo được hoàn thành, tổng tỷ lệ của nhiên liệu phi hoá thạch của Thái Lan sẽ có thể cao tới 35-40% nếu tính cả phần năng lượng thuỷ điện được nhập khẩu.

Theo đánh giá, trong dài hạn, mục tiêu đầy tham vọng của Thái Lan về triển khai năng lượng tái tạo và sự phụ thuộc vào thuỷ điện cùng với việc sử dụng rộng rãi khí đốt sẽ giúp Thái Lan phụ thuộc vào than ở mức thấp hơn các quốc gia ASEAN khác.

Nhìn tổng thể, việc thực hiện hoàn chỉnh bản kế hoạch phát triển năng lượng, năng lượng thay thế và sử dụng năng lượng hiệu quả sẽ khiến cho Thái Lan đạt được mục tiêu giảm mức khí thải vào năm 2030.

Giá điện thấp khó hấp dẫn

Thống kê đến cuối năm 2016 của Trung tâm phát triển sáng tạo xanh (GreeID) cũng cho thấy, trong 27 nhà máy nhiệt điện than đang vận hành, các công ty Trung Quốc là tổng thầu EPC (thiết kế – mua sắm thiết bị – xây dựng) cho 14 nhà máy. Nguồn tài chính của những nhà máy này xuất phát từ các ngân hàng Trung Quốc với khoảng 8 tỷ USD, tương đương 50% vốn nước ngoài đầu tư vào điện than tại Việt Nam.

Ông Hoàng Quốc Vượng, Thứ trưởng Bộ Công Thương, thừa nhận, Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức trong lĩnh vực năng lượng như nhu cầu năng lượng tăng trưởng cao, gây áp lực lớn cho nền kinh tế Việt Nam về vốn đầu tư cho ngành năng lượng.

“Để đảm bảo an ninh năng lượng, Việt Nam hiện đang chuyển đổi từ một nước xuất khẩu năng lượng thành một nước nhập khẩu năng lượng, dự kiến nhập khẩu khoảng 17 triệu tấn than, chiếm 31% nhu cầu than cho phát điện vào năm 2020”, ông Vượng cho biết.

Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), trong năm 2016, nhu cầu than nhiệt của tập đoàn này là 680.000 tấn, năm 2017 dự kiến là 4,7 triệu tấn, 2020 là 11 triệu tấn, 2025 là 19 triệu tấn.

“Nhu cầu sử dụng điện của Việt Nam ngày càng tăng, trong khi tiềm năng thuỷ điện đã khai thác hết, năng lượng tái tạo cũng sử dụng hạn chế, nhu cầu than nhiệt là rất lớn”, EVN cho biết.

Chính vì vậy, ông Tăng Thế Hùng, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch – Quy hoạch (Tổng cục Năng lượng), cho biết Bộ Công Thương đang rà soát để điều chỉnh giá điện gió, điện mặt trời nhằm khuyến khích các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Ông Tùng cũng cho biết, tháng 4/2017, Thủ tướng đã ban hành Quyết định 11 về Cơ chế khuyến khích phát triển các dự án điện mặt trời tại Việt Nam, được rất nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước quan tâm.

Các nhà đầu tư cũng được lưu ý rằng giá điện của các dự án điện mặt trời (FIT) là 9,35 cent/kWh áp dụng cho các nhà máy vận hành trước ngày 30/6/2019.

Ông Nguyễn Tài Anh, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), đánh giá năng lượng tái tạo là xu hướng tất yếu, tuy nhiên nhìn bức tranh năng lượng tái tạo ở Đức hay Bắc Âu, thực sự năng lượng tái tạo của Việt Nam không so được với các nước này.

Ông Anh đề nghị thiết kế lại hệ thống thị trường điện để đưa nguồn năng lượng tái tạo phát triển bền vững hơn vì hiện nay, phân bổ điện mặt trời chủ yếu ở Ninh Thuận, điện gió chỉ ở Bình Thuận, Bạc Liêu…

Dưới góc độ nhà đầu tư, đại diện Tổng cộng ty Điện lực Dầu khí Việt Nam cho biết, để đầu tư nhà máy sản xuất điện gió, điện mặt trời thường đòi hỏi chi phí tương đối cao, trong khi nguồn tài nguyên này ở Việt Nam cũng không phải dồi dào và đặc biệt, mức giá bán điện chưa đủ sức hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư.

Vì vậy, ông Wolfgang Manig, Đại diện Lâm thời Đại sứ quán CHLB Đức tại Việt Nam, khuyến nghị giá điện hợp lý là chìa khóa kích thích đầu tư phát triển năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, hiện giá điện Việt Nam vẫn thấp hơn nhiều so với chuẩn quốc tế và khu vực. Do vậy, giá điện phải ở mức đủ để đổi mới sáng tạo và tiết kiệm năng lượng. Việt Nam không nên nhầm lẫn giữa giá cả hợp lý và giá rẻ.

Ông Hoàng Quốc Vượng – Thứ trưởng Bộ Công Thương

Đối với ngành điện, với nhu cầu vốn đầu tư bình quân khoảng 7,9 tỷ USD/năm, việc sử dụng tối ưu các nguồn lực tài chính công cũng như các nguồn tài chính ưu đãi và thương mại để phát triển cơ sở hạ tầng ngành điện là vô cùng quan trọng. Việc tối ưu hoá nguồn lực này sẽ liên quan mật thiết với các cơ chế, chính sách thu hút đầu tư để đảm bảo cung cấp đầy đủ điện năng trong dài hạn.

Ông Tomaso Andreatta – Chủ tịch Tiểu ban Tăng trưởng xanh, EuroCham

Nếu dựa vào chiến lược than, Việt Nam sẽ dễ tổn thương khi giá, nguồn than chưa được tính hết vào chi phí xây dựng nhà máy. Hầu hết các nước trên thế giới đã chuyển khỏi việc phụ thuộc vào nhiệt điện than, thậm chí có những tổ chức còn không hỗ trợ cho điện than. Việt Nam không nên dựa vào một nguồn cung năng lượng duy nhất – đó là nhiệt điện than – mà phải tính đến phát huy tối đa nguồn năng lượng tái tạo đang có.

Bà Phạm Chi Lan – Chuyên gia Kinh tế

Các nước trên thế giới đang tập trung phát triển năng lượng tái tạo và đây đang là xu hướng của thế giới với chi phí và giá thành điện tái tạo đang giảm. Trong khi đó, Việt Nam vẫn muốn phát triển điện than. Nếu tiếp tục cho phát triển điện than thì không lâu, nó sẽ gây hậu quả lớn.

Lê Thúy

Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Quảng Ngãi nỗ lực giải quyết đầu ra cho nông sản, hải sản

    Dịch Covid-19 tại tỉnh Quảng Ngãi ảnh hưởng nặng nề đến đời sống của nông dân, ngư dân, lượng lớn nông sản, hải sản của bà con gặp khó khăn do tiêu thụ bị gián đoạn. Tỉnh Quảng Ngãi triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho bà con. Sau gần […]

  • Người nuôi lợn lỗ nặng vì giá thịt lao dốc

    “Sáng nay tôi vừa phải bán lứa lợn thịt với giá 42.000 đồng/kg, tính ra, mỗi con lợn xuất chuồng lỗ 1,5-1,8 triệu đồng”, ông Nguyễn Công Bắc, chủ trang trại chăn nuôi lợn ở Sơn La than thở sau khi xuất bán đàn lợn 800 con. Ông Bắc cho biết, ảnh hưởng bởi dịch […]

  • Nguồn vốn tín chấp – “Bà đỡ” giúp từng bước xoá đói giảm nghèo ở Đắk Lắk

    Những năm qua, Ngân hàng Chính sách xã hội đã trở thành “bà đỡ”, tạo điều kiện cho rất nhiều gia đình nông dân nghèo ở Đắk Lắk được vay vốn tín chấp, đầu tư phát triển sản xuất, từng bước xoá đói giảm nghèo. Ông Trần Đình Ý đưa chúng tôi ra thăm vườn […]