15:38 - 12/07/2017

Nghịch lý tăng trưởng

Nắm giữ hơn 70% thị phần xuất khẩu tại Việt Nam, các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (DN FDI) đang không ngừng chi phối và thâu tóm các DN nội với mục tiêu thống lĩnh thị trường tiêu dùng trong nước.

Theo các báo cáo thống kê, tỷ trọng xuất khẩu của DN FDI tăng nhanh cho thấy Việt Nam đang ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào sản lượng của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, nhất là một số công ty lớn như Samsung.
Nếu như năm 2009, xuất khẩu của khu vực FDI chỉ chiếm 32,9% tổng giá trị xuất khẩu, hiện nay con số này đã tăng lên 70,2% năm 2016 và 72,4% trong nửa đầu năm 2017.

Khối ngoại “thâu tóm”

Sự phục hồi trong sản xuất công nghiệp ở quý II/2017 có thể bắt nguồn từ khu vực FDI, đặc biệt các DN lớn như Samsung. Trước đó, tăng trưởng của ngành công nghiệp chế biến – chế tạo đạt thấp trong quý I là thời điểm Samsung sụt giảm sản lượng và hồi phục tích cực ở quý II khi Samsung tích cực thúc đẩy sản xuất.

Trong sáu tháng đầu năm, nhập khẩu từ Hàn Quốc đạt 22,5 tỷ USD, tăng 51,2% trong khi nhập khẩu từ Trung Quốc chỉ tăng 16,8% và đạt 27,1 tỷ USD. Thâm hụt thương mại Việt Nam – Hàn Quốc ở mức 15,9 tỷ USD, cao hơn nhiều so với mức thâm hụt 14,1 tỷ USD từ Trung Quốc.

Trong khi đó, ở thị trường trong nước, các tập đoàn nước ngoài đang huy động mọi “chân rết” thông qua những thương vụ mua bán và sáp nhập để thâu tóm thị trường nội địa mà ngành bán lẻ, thực phẩm là một ví dụ.

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nhận định, sức ép từ bên ngoài vào thị trường trong nước ngày càng gia tăng, thể hiện qua mức độ tăng đầu tư nước ngoài và thị phần của DN FDI trong xuất khẩu. Mới đây, nhà bán lẻ 7- Eleven đã tấn công thị trường bán lẻ Việt Nam, tạo nên sức ép với các DN trong nước, kể cả DN phân phối và sản xuất.

“Tôi lo điều này sẽ tạo ra sức ép lớn với DN Việt khi mà thị trường nội địa Việt Nam là một trong 6 thị trường có tiềm năng tăng trưởng nhất nên luôn nằm trong tầm ngắm của các nhà đầu tư nước ngoài. Và nếu như thị trường bên ngoài (xuất khẩu) FDI đang chi phối, thị trường trong nước có nguy cơ cũng sẽ thuộc về FDI. Chúng ta phát triển nền kinh tế thị trường mà không kiểm soát, làm chủ được thị trường trong tay, sức ép sẽ thế nào cho nền kinh tế trong dài hạn”, bà Lan nói.

Theo bà Lan, ngay cả tình trạng nhập siêu tăng từ Hàn Quốc, vượt qua Trung Quốc cũng cho thấy, một mặt đỡ đi sức ép tăng “quá đáng” từ Trung Quốc nhưng mặt khác tạo nên một chốt chặn ở trên khiến các DN Việt khó vươn lên, nâng cao năng suất, tăng hiệu quả, tăng công nghiệp phụ trợ trong nước.

“Trước kia chúng ta muốn lên thì bị chặn bởi “ông” làm mặt hàng thấp cấp là Trung Quốc, cũng lo nhưng không đáng lo bằng giờ bị “ông” cao cấp hơn là Hàn Quốc ngáng đường. Vậy thử hỏi Việt Nam có khoảng thị trường nào để phát triển”, bà Lan lo ngại.

DN Việt hưởng bao nhiêu phần trăm trong tăng trưởng xuất khẩu?

DN nội “bị hành” hơn DN ngoại

Theo ông Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR), để khu vực kinh tế tư nhân trong nước phục hồi sức mạnh, thật sự cần có cải cách hành chính, giảm điều kiện kinh doanh.

Điều này chúng ta đã làm nhưng có hiện tượng là cải cách luật pháp, hành chính, nghị định, song dường như số văn bản, số thủ tục lại tăng lên. Các bộ, ngành tranh thủ thay đổi luật pháp có lợi cho mình.

Ông Thành cho biết, một đại diện DN nước ngoài vừa qua có chia sẻ rằng pháp luật Việt Nam thay đổi nhiều, khiến các nhà đầu tư khó làm ăn, giờ lại thêm nhiều điều kiện mới, bắt buộc công ty liên tục phải giải trình.

Chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cũng cho biết, năm nay, Thủ tướng Chính phủ đã có yêu cầu là năm giảm chi phí cho DN nhưng hơn sáu tháng vừa qua chưa thấy kế hoạch “ông nào” giảm và giảm ở đâu.

“Chúng ta đều biết, chỉ có lãi suất giảm một cách thận trọng, các chi phí khác như vận tải, chi phí ngoài pháp luật vẫn còn cao. Ngoài ra, giá thuê đất lại là điểm mà một số địa phương muốn tăng để tăng thu ngân sách. Vì vậy, tôi nghĩ hãy thực hiện có hiệu quả kịp thời chỉ đạo của Thủ tướng trước tiên”, ông Doanh nói.

Theo bà Lan, tăng trưởng kinh tế trong quý II lo nhất là nhờ động lực của DN FDI. Dẫn tới, quý II nhập khẩu tăng lên, nhất là khu vực FDI, để hỗ trợ cho đầu tư của họ, trong khi khu vực kinh tế trong nước còn rất khó khăn.

Nếu chúng ta muốn phát triển bằng động lực mới của nền kinh tế thì phải là khu vực kinh tế trong nước. Nhưng trong quý II, chưa có bằng chứng thuyết phục cho thấy kinh tế trong nước đang khởi sắc lên.

Các vấn đề đặt ra với khu vực tư nhân hiện nay không khác bao nhiêu so với những vấn đề đã đặt ra từ 20 năm trước nhưng cấp độ có vẻ trầm trọng hơn, đến mức tại hội nghị đối thoại Thủ tướng với DN vừa qua, Thủ tướng phải ra ngay quyết định giảm thanh – kiểm tra.

“Chi phí của DN là tiếng kêu rất lớn nhưng từ đầu năm đến giờ, tôi chưa thấy giảm ở đâu mà tăng lên nhiều, đặc biệt là gánh nặng từ chi phí tuân thủ quy định, chính sách, pháp luật cho DN”, bà Lan nhận định. Điều đó cho thấy, cứ người này gỡ, người kia thắt, sẽ không biết bao giờ mới gỡ được, còn chưa nói tới càng gỡ càng khó.

“Vậy chúng ta mãi loay hoay đến bao giờ đây”, bà Lan đặt câu hỏi. Trong khi đó, đối với nhà đầu tư nước ngoài, dù sao, khó khăn cũng ít hơn nhiều so với DN trong nước gặp phải.

Theo bà Lan, tâm lý chung của các cơ quan quản lý sẽ không dám “hành quá” DN FDI vì sợ tiếng nói, sức ép, báo chí bên ngoài phản ánh. Còn với DN trong nước, về cơ bản, khó khăn còn chồng chất nên số DN ngừng hoạt động vẫn cao, cho dù chúng ta có thêm nhiều Nghị quyết 35, 19 rất tốt nhưng thực tế niềm tin trong DN chưa phục hồi.

Vừa qua, Tổng cục Thống kê cho biết, sáu tháng đầu năm 2017 có trên 61.000 DN thành lập mới nhưng có tới 43.000 DN làm thủ tục giải thể, tạm ngừng hoạt động và phá sản.

Điều này cho thấy, số DN “chết” vẫn chiếm tỷ lệ cao và so với cùng kỳ năm ngoái, số DN rơi vào diện “chết lâm sàng” đang có xu hướng tăng lên.

Ts. Lê Đăng Doanh – Chuyên gia kinh tế

Các DN nước ngoài đổ bộ, thâu tóm nhiều DN Việt là lẽ bình thường. Tuy nhiên, nhân những cuộc mua bán này, DN trong nước cần cố gắng phát huy nội lực để tạo thế cạnh tranh ngang bằng mà không chờ đợi phải có bàn tay ngoại. Từ đó nâng cao sức cạnh tranh cho chính DN Việt.

Luật sư Trương Thanh Đức – công ty Luật Basico

Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam nên kiến nghị loại bỏ 1/3, thậm chí 1/2 các ngành, nghề trong danh mục kinh doanh có điều kiện, còn 26 ngành nghề vẫn là quá ít. Thực tế, cứ 10 ngành nghề bỏ điều kiện kinh doanh lại xuất hiện 7 ngành nghề mới có điều kiện kinh doanh, nên thực chất chỉ bỏ được 3.

Gs.Ts. Đặng Đình Đào – nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển

Hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đang thua thiệt với các nước do giá trị gia tăng mang lại từ hoạt động xuất khẩu rất ít. Có thể chúng ta đạt hoặc vượt mục tiêu con số xuất khẩu nhưng gia tăng được giá trị sản xuất mới là điều quan trọng.

Lê Thúy

Tin cập nhật
  • Thái Bình vừa lo chống dịch Covid-19, vừa chuẩn bị bầu cử an toàn

    Tỉnh Thái Bình quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ kép tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV, đại biểu HĐND các cấp thành công và dập dịch Covid-19 trong thời gian sớm nhất. Sau khi phát hiện 5 ca dương tính với SARS-CoV-2 trên địa bàn, tỉnh Thái Bình là địa phương […]

  • Chánh Văn phòng Hội đồng Bầu cử: Đã chuẩn bị sẵn sàng cho Ngày Bầu cử

    Chánh Văn phòng Hội đồng Bầu cử quốc gia Bùi Văn Cường đã có những chia sẻ về các nội dung chuẩn bị cho Ngày bầu cử, đặc biệt trong bối cảnh dịch COVID-19 đang diễn biến phức tạp. Chủ nhật ngày 23/5/2021 là ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại […]

  • Người trồng vải lên phương án tiêu thụ trong mùa dịch

    Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19, tỉnh Bắc Giang và huyện Lục Ngạn đã lên các phương án để tiêu thụ vải thiều an toàn trong mùa dịch. Mùa thu hoạch vải thiều đặc sản Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang đang đến gần, dự báo, năm nay sản lượng vải thiều nhận […]

Sự kiện
Tam nông
  • Người trồng vải lên phương án tiêu thụ trong mùa dịch

    Trước diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19, tỉnh Bắc Giang và huyện Lục Ngạn đã lên các phương án để tiêu thụ vải thiều an toàn trong mùa dịch. Mùa thu hoạch vải thiều đặc sản Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang đang đến gần, dự báo, năm nay sản lượng vải thiều nhận […]

  • Dừa xiêm xanh đạt giá cao nhất trong vòng một năm qua

    Giá dừa tăng cao là do vừa qua những tháng mùa khô hạn đa số vườn dừa bị “ treo”, năng suất thấp dẫn đến “ cầu vượt cung”, dừa khan hiếm, giá tăng. Ở thời điểm này, dừa khô phục vụ chế biến và dừa tươi dành cho nhu cầu giải khát đều tăng […]

  • Hoàn thiện Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã

    Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái, Trưởng ban chỉ đạo đổi mới, phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã vừa có ý kiến về đề nghị phê duyệt Kế hoạch phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021-2025. Cụ thể, Phó Thủ tướng giao Bộ Kế hoạch […]