10:04 - 30/07/2017

Độc đáo làn điệu kà tơm – tà lềnh của đồng bào Chứt

Với đồng bào Chứt (nhóm Mã Liềng ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh) thì sinh hoạt dân ca là món ăn tinh thần không thể thiếu và phổ biến nhất là làn điệu kà tơm – tà lềnh.

Làn điệu kà tơm – tà lềnh là một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian có từ lâu đời của các dân tộc. Trong kho tàng văn hóa dân gian của người Mã Liềng, những làn điệu dân ca với nội dung phong phú, được sử dụng trong nhiều khung cảnh, với lời ca mộc mạc đã phản ánh về cuộc sống lao động sản xuất, về tình yêu đôi lứa và về những sinh hoạt hàng ngày của đồng bào như đi nương rẫy, đi rừng, mò cua bắt ốc và các dịp lễ tết, cưới hỏi…

Dân ca gắn bó một cách tự nhiên với sinh hoạt hàng ngày của đồng bào. Nội dung bài hát có thể sáng tác tùy hứng theo điệu “Kà tơm – tà lênh” rất được đồng bào ưa thích. Làn điệu kà tơm – tà lênh nghĩa là con trâu đi cày (kà tơm là con trâu, tà lênh là cày đất ). Điệu này bắt đầu bằng điệp khúc là “kà tơm – tà lênh ” hai lần và sau đó là nội dung bài hát. Làn điệu này thường dùng để hát đối nam nữ trong lao động sản xuất, trong vui chơi (cũng có thể hát một mình hoặc hát hai nam, hai nữ).

Điệu hát này bắt nguồn từ tiếng gọi nhau đi làm lúc sáng sớm, hoặc theo đồng bào trước đây còn có điệu “kà răng – tà nên” nghĩa là chiều về trên đỉnh núi, là tiếng gọi nhau đi về lúc trời đã chiều. Điệu dân ca này không chỉ tạo nên không khí vui nhộn, hăng say trong lao động sản xuất, mà thông qua đó các chàng trai, cô gái còn gửi gắm tâm tình cho nhau:

Điệu Kà tơm – tà lênh còn là điều nhắn nhủ, trao đổi kinh nghiệm cho nhau trong lao động sản xuất:“Kà tơm-tà lênh, Kà tơm-tà lênh, Kon a thi un aten kơ chông bi ai a chịt”. Tạm dịch là “con chim đen ăn giống cây, hãy bắn chết nó”“Kà tơm – tà lênh, kà tơm – tà lênh, bởi chỉ mới chiềng chiêng kdang, kói, tihal ktoi, bới chị mới, kà tơm-tà lênh, kà tơm-tà lênh che phướng l nơ, phi co chô, che hel vấng tược…”. Tạm dịch là (kà tơm-tà lênh)2- O nàng ơi, mang kdâng, mang kói đi hái trầu, O có đi không, O này ơi (Kà tơm-tà lênh)2 em cũng muốn đi, mà trầu có chỗ, em sợ, em hái không được”.

Điệu hát kà tơm – tà lênh là kết quả của quá trình tư duy của đồng bào xuất phát từ thực tiễn sinh động của cuộc đấu tranh với thiên nhiên, với sự vận động và phát triển của xã hội. Nhưng rất tiếc ngày nay do cuộc sống của đồng bào có nhiều thay đổi, cho nên các làn điệu dân ca đang bị mất mát dần và chưa có biện pháp nào để khai thác và lưu giữ trong đời sống văn nghệ ngày hôm nay.Không chỉ trong lao động sản xuất, điệu kà tơm – tà lênh còn được hát trong các dịp cưới, lễ tết và nó còn là tiếng ru con cửa các bà mẹ. Nội dung bài hát có thể sáng tác tùy hứng thường là những câu hát trao duyên kín đáo, tình tứ hoặc là những câu trêu ghẹo nhau nghịch ngợm, hóm hỉnh và có khi là những lời răn dạy con người. Ở đây điệu kà tơm – tà lênh có vần điệu rất thô sơ giống như những điệu cổ sơ của các điệu hát ví và hát dặm nghệ tĩnh.

Minh Hoàng

 

Chủ đề:
Tin cập nhật
  • Hiểu thêm về một số loại vaccine phòng COVID-19

    Bên cạnh việc thực hiện 5K thì tiêm vaccine là cách phòng ngừa nhiễm COVID-19 hiệu quả nhất hiện nay. Tuy nhiên, nhiều người vẫn còn băn khoăn về hiệu quả phòng bệnh cũng như tác dụng phụ của mỗi loại vaccine… Một số loại vaccine phòng COVID-19 đang được sử dụng hiện nay Vaccine […]

  • Thành lập Quỹ phòng, chống thiên tai

    Chính phủ vừa ban hành Nghị định 78/2021/NĐ-CP thành lập và quản lý Quỹ phòng, chống thiên tai; trong đó quy định cụ thể về thành lập và quản lý, sử dụng Quỹ phòng, chống thiên tai, nguồn tài chính, nội dung chi, đối tượng được miễn, giảm, tạm hoãn đóng góp, quy trình điều […]

  • Khám phá 10 thủy cung lớn nhất thế giới

    Thủy cung là những điểm đến vô cùng thú vị, với các buổi biểu diễn đa dạng và là ngôi nhà khổng lồ của các loài sinh vật biển. Hãy cùng khám phá 10 thủy cung lớn nhất thế giới để hiểu thêm về thế giới đại dương bao la. Chimelong Ocean Kingdom, Trung Quốc […]

Sự kiện
Tam nông
  • Sơn La vượt khó thực hiện mục tiêu kép tiêu thụ nông sản

    Quy hoạch vùng trồng nông sản đặc sản gắn với chế biến sâu, cùng với tổ chức tốt công tác quảng bá, bán hàng qua thương mại điện tử giúp nông sản Sơn La có chỗ đứng vững chắc tại nhiều thị trường khó tính. Trung tuần tháng 7, tỉnh Sơn La đã tổ chức […]

  • Hội ND Phú Điền: Hỗ trợ nông dân thiết thực và hiệu quả

    “Những năm qua, các chỉ tiêu về công tác Hội và phong trào nông dân của Hội Nông dân (ND) xã Phú Điền đều đạt và vượt kế hoạch so với mục tiêu đề ra. Nhiều hoạt động dạy nghề, hỗ trợ ND, các hoạt động phối hợp với các đơn vị chức năng đều […]

  • Giữ vững “vùng xanh” để tiêu thụ nông sản cho miền núi

    Huyện Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa đang là “vùng xanh”, chưa ghi nhận trường hợp dương tính với SARS CoV-2. Hiện, huyện miền núi này đang có hàng ngàn tấn nông sản gặp nhiều khó khăn trong tiêu thụ. Huyện miền núi Khánh Sơn đang bước vào mùa thu hoạch nông sản với tổng sản […]