09:04 - 21/06/2019

Viết để làm gì?

Câu hỏi này vốn xuất xứ không mới, nhưng trong bối cảnh báo chí hiện nay vẫn còn nguyên những ý nghĩa thời sự, rất cần được suy ngẫm thấu đáo. Nhân dịp Kỷ niệm 94 năm Ngày báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 – 21/6/2019), Tạp chí Nông Thôn Mới xin được chia sẻ với bạn đọc xung quanh một số nội dung liên quan đến câu hỏi này.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà báo xuất sắc, những lời dặn dò của Bác về nghề báo đến nay vẫn còn nguyên tính thời sự. ( trong ảnh – Hồ Chủ tịch tại Đại hội III Hội Nhà báo Việt Nam, tháng 9-1962). Tư liệu.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn các nhà báo nước ta trước khi cầm bút phải tự đặt câu hỏi: “Viết để làm gì?”, “Viết cái gì? Viết cho ai? Viết như thế nào?” Những câu hỏi ngắn của Bác rất giản dị, nhưng ẩn chứa ý nghĩa sâu sắc, bởi nó yêu cầu trả lời rõ mục đích của người viết báo; làm rõ quan điểm về đối tượng phản ánh, tuyên truyền của báo chí và cách viết báo chí cách mạng phù hợp cho từng đối tượng bạn đọc cụ thể.

Trong 4 câu hỏi của Bác, có một câu hỏi thoạt nghe rất đơn giản: Viết để làm gì? Trước khi tác nghiệp, người làm báo được yêu cầu tự trả lời rõ mục đích, động cơ viết tin, bài. Nói theo ngôn ngữ chính trị, nếu không vì lợi ích của đất nước, của nhân dân, không vì sự tiến bộ của xã hội, không hướng tới quần chúng nhân dân thì đó không phải là báo chí cách mạng.

Nói theo ngôn ngữ nghiệp vụ báo chí ngày nay, câu hỏi “Viết để làm gì” của Bác tương ứng với chữ Why trong câu hỏi “Tại sao” (trong công thức 5W-H bao gồm What, Why, Where, When, Who và How).

Câu trả lời cần có (và có lẽ chưa bao giờ cũ đối với các nhà báo nói chung, trong phạm vi bài viết này, xin thu hẹp diện đề cập đến nhà báo viết về nông nghiệp, nông dân, nông thôn) là viết để thực hiện nhiệm vụ theo mục đích tôn chỉ đã được quy định; viết để xây dựng lòng tin vào cái tốt đẹp, gia tăng sự đồng thuận của bạn đọc đối với chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước nói chung; viết để thúc đẩy, cổ vũ chương trình tái cơ cấu nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và xây dựng hình ảnh người nông dân hiện đại; viết để thúc đẩy mối liên kết “6 nhà” (Nhà nông, Nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, nhà băng và nhà phân phối); viết để bảo vệ quyền lợi chính đáng của bạn đọc mục tiêu, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ cái đúng, đồng thời đấu tranh, lên án những biểu hiện lệch lạc, tiêu cực, cái xấu, cái ác, với mục tiêu tạo đồng thuận sâu rộng trong nhân dân để góp phần làm lành mạnh hoá các mối quan hệ xã hội…

Viết để bảo vệ lợi ích chính đáng, hợp pháp của người nông dân, nhà báo không nhất thiết phải chăm chăm đi viết về chân dung hay các vấn đề của họ, mà có thể viết hoàn toàn về doanh nghiệp, về nhà khoa học, về chính sách của nhà nước, tín dụng của ngân hàng…, thậm chí về thị trường đô thị hay thị trường quốc tế, trong những mối tương quan lợi ích quan trọng của nhà nông Việt Nam.

Ở một khía cạnh khác, có khi nhà báo xuất phát từ mục đích, động cơ tốt nhưng cách viết không phù hợp, hoặc không lường hết “phản ứng phụ” làm nảy sinh vấn đề mới. Chẳng hạn như viết bài cảnh báo sự nguy hiểm của dịch tả lợn châu Phi, nhưng không làm chủ được cảm xúc “sợ hãi” của mình đã truyền nỗi sợ đó qua bài báo đến hàng vạn bạn đọc, khiến cho người tiêu dùng sợ hãi mà không dám ăn thịt lợn sạch nữa.

Kỹ năng viết. Ảnh minh hoạ.

Có những thông tin dù đáng tin cậy, đúng bản chất, nhưng việc đăng liên tục có thể làm ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích quốc gia, lợi ích số đông trong xã hội, thì việc đăng lên báo chí cũng cần được cân nhắc kỹ. Chẳng hạn khi Mỹ đang nhập khẩu rất nhiều thuỷ hải sản của Việt Nam, và quốc gia đó rất khắt khe với việc dựng lên hàng rào kỹ thuật và chính sách thuế quan mạnh mẽ. Trong khi đó những vụ ô nhiễm môi trường trong nước, dù không quá nghiêm trọng, ở quy mô địa phương vẫn được nhiều cơ quan báo chí đăng thường xuyên. Việc cảnh báo ô nhiễm là cần thiết, nhưng góc độ tiếp cận như  thế nào, đăng thời điểm nào, tần suất liều lượng ra sao… có lẽ cần được lưu tâm hơn nữa khi xem xét trả lời câu hỏi “Viết để làm gì?”

Trong điều kiện báo chí hiện nay, câu hỏi “Viết để làm gì?” còn có một số câu trả lời theo ý nghĩa khác. Dù đó là câu trả lời không phổ quát, không hay ho gì, nhưng người làm báo, nhất là lãnh đạo cơ quan báo chí không thể né tránh việc lắng nghe và thảo luận nghiêm túc về chúng.

Dù những câu chuyện về “nhà báo đếm tầng”, “vừa đánh vừa đàm” hay “đánh hội đồng” doanh nghiệp để tư lợi, tống tiền chỉ là số rất ít trong làng báo, nhưng mỗi lần xảy ra vụ việc lại xôn xao dư luận, làm sứt mẻ uy tín của ngành báo chí. Một số nhà báo thuộc nhóm này, bên ngoài thường thể hiện là nhà báo ngay thẳng, nhưng toan tính tư lợi của họ lại được nguỵ trang rất khéo léo. Họ viết để chứng tỏ quyền lực cá nhân, đăng bài không phải để cho người ta biết mà sửa sai, mà để cho người ta phải sợ mà xuống nước chi tiền hoặc đổi lấy quảng cáo, đổi lại được gỡ link, khoá bài; hoặc, phối hợp báo chí và mạng xã hội “bao vây”, “đánh tiếng” cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân để trục lợi.

Ở trường hợp này, câu trả lời “Viết để làm gì?” vốn dĩ được nêu ra với mục đích rất tốt đẹp của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã bị những nhà báo biến chất trả lời theo một cách riêng, nhân danh báo chí cách mạng để kiếm tiền cho cá nhân, quản lý tài sản công, mà coi như tài sản của mình. Hậu quả một khi xảy ra, không chỉ cá nhân đó, mà cả tổ chức cùng gánh chịu.

Để phê bình, đấu tranh với cái sai, cái xấu của một tổ chức hay cá nhân nào đó, mỗi nhà báo không chỉ dựa vào tài liệu tin cậy, dựa vào mục đích tôn chỉ của cơ quan báo chí và sự nhạy cảm chính trị của mình, họ còn cần phải giữ được tính chính danh, cần tự phê bình nghiêm túc trước khi phê người khác. Danh có chính, ngôn mới thuận. Nhà báo cũng như bất cứ người nào khác, sẽ khó có thể biện minh khi điều tra, lên án một hành vi vi phạm pháp luật của người khác bằng một hành vi sai phạm của chính mình.

Học tập và làm theo tấm gương đạo đức, nhân cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh không cần báo cáo hoa mỹ. Chỉ cần trả lời nghiêm túc, thẳng thắn đối với 4 câu hỏi ngắn của Bác ở trên đây, đã có thể rút ra rất nhiều thứ cần suy ngẫm!

Hoàng Sơn

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Bàn tròn
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông