01:59 - 14/02/0201

Về Hậu Giang thăm vùng đất trũng của “Ông Trời”

Một ngày giữa tháng Hai, tiết trời mát mẻ, nắng xuân vàng mơ trên những cánh đồng xanh mơm mởn của miệt Hậu Giang. Từ QL 1A, chúng tôi rẽ vào chợ Ngã Bảy, nơi đây có con đường nhựa nhỏ dẫn về thị trấn Cây Dương (thủ phủ của huyện Phụng Hiệp mới). Qua con sông nhỏ, đi chừng 15km thì đến khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng thuộc xã Phương Bình, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.

Báu vật vùng tây Sông Hậu

Ngọc Hoàng được hiểu nôm na là “Ông Trời’, còn “Lung” là phương ngữ Nam bộ chỉ vùng đất thấp, ngập nước “lưu niên” (quanh năm). Lung Ngọc Hoàng theo diễn giải dân gian là “Vùng đất trũng hoang dã ngập nước của ông Trời” thuộc tiểu vùng Tây sông Hậu. Khu bảo tồn này này nay chỉ còn hơn 2.800 ha, thời trước chiến tranh rộng trên 50.000ha. Ở góc độ môi trường, Lung Ngọc Hoàng có một vai trò hết sức quan trọng trong việc cân bằng sinh thái, như “lá phổi xanh” của vùng Tây sông Hậu. Bởi đây là vùng đất sở hữu những con kênh dài và những loài động vật quý hiếm trong sách đỏ Việt Nam và thế giới cùng với vẻ đẹp hoang sơ bí ẩn với thảm thực vật đa dạng, phong phú trải rộng trên một không gian mênh mông, rộng lớn. Theo dư địa chí và các các nghiên cứu khoa học, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được khai phá từ hơn ba trăm năm trở lại đây. Vùng đất này xưa kia là một vùng biển nông, được hình thành nên do sự bồi lắng của phù sa sông Mékông. Các tư liệu mô tả ĐBSCL lúc ấy là một vùng đầm lầy bạt ngàn, hoang sơ, nước ngập lưu niên. Nơi sinh sống lý tưởng của các loài động thực vật hoang dã thích nghi với môi trường ngập nước. Lung Ngọc Hoàng ngày nay là dấu vết còn lại của ĐBSCL xưa kia. Theo nhà văn Sơn Nam, đây là một vùng đất  thấp, trũng, hoang vu đầy lau sậy, người Pháp gọi là đồng sậy (Plaine des roseaux). Ngày nay, các vùng sinh thái nguyên mẫu còn sót lại không nhiều: Đồng Tháp Mười chỉ còn lại Tràm Chim. Kiên Giang, Cà Mau với U Minh Thượng và Hạ. Hậu Giang có Lung Ngọc Hoàng.

Dân gian tương truyền, ngày xưa, nơi đây có nhiều đàn voi (tượng) di chuyển, kiếm ăn từ nơi này sang nơi khác, những bầy voi đi làm lún đất, sụt lở, tạo thành những lung, vũng, mương, bàu, lạch. Theo sách “Địa chí Cần Thơ (2003)”, khoảng trên 120 năm về trước, đã có người đến khai khẩn Lung Ngọc Hoàng. Trước năm 1945,  có nhiều địa chủ đã thuê người vỡ đất làm ruộng và khai thác cá. Về sau, do chiến tranh, Lung Ngọc Hoàng hoang hóa, trở thành căn cứ cách mạng trong suốt hai thời kỳ kháng chiến.

“Rún cá”, “vựa rắn” miền Tây sông Hậu

Theo những số liệu mới nhất, Lung Ngọc Hoàng có hệ thực vật vùng đất ngập nước với những quần thể rất đa dạng. Tại Lung Ngọc Hoàng đang tồn tại trên 330 loài thực vật với 224 chi, 92 họ. Trong số này có 56 loài mới phát hiện. Với số loài thực vật phong phú như vậy, Lung Ngọc Hoàng sẽ là nơi nghiên cứu khoa học, bảo vệ các thảm thực vật quý, hiếm, đồng thời có thể kết hợp phát triển du lịch sinh thái, tái tạo các mảng sinh cảnh trên vùng đất ngập nước hiếm hoi còn sót lại của khu vực ĐBSCL.

Với hệ sinh thái ngập nước phong phú, đa dạng, kết hợp với rừng tràm được bảo vệ nghiêm ngặt, Lung Ngọc Hoàng là nơi lý tưởng cho các loài lưỡng cư, cá tôm, chim chóc về trú ngụ và sinh sống.  Nơi đây hiện đang có nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có loài đang nằm trong sách đỏ Việt Nam và thế giới như rái cá lông mũi, rùa nắp, rắn hổ mang… Trong số 206 loài thì có 9 loài chim quý hiếm là bạc má, cà cuốc, cò ốc, giang sen, cò lạo xám, ác là… cùng nhiều loài thú quý hiếm khác như chồn mực, càng đước, cua đinh, cá còm…

Ông Nguyễn Văn Tư, 82 tuổi một “lão nông tri điền” ở thị trấn Cây Dương (Phụng Hiệp) cho chúng tôi biết, truớc năm 1975, cá tôm và rùa rắn ở đây nhiều vô kể: “Đẩy ghe qua mương, xẻo nhỏ, tôm bị động phóng rơi vô ghe. Nước lớn, ta nhận chìm xuồng, bỏ vài bó chà (củi nhánh nhỏ), nước rút ròng, cá tôm trốn trong chà, ở lại trên ghe khá nhiều. Khi đốt đồng, rùa rắn bị nóng, bò chạy vướng bẫy, lưới, bắt không hết”. Từ xa xưa, Lung Ngọc Hoàng nổi tiếng là một “rún cá”, “vựa rắn” thiên nhiên của miền Tây sông Hậu.                     

Dọc theo con đường nhựa nhỏ yên ắng, hai bên là những hàng cây cà na xanh mướt, một số đã ra hoa kết trái. Ven vành đai bìa rừng tràm có rất nhiều cây ăn trái. Một số người dân ở đây cho biết, nguồn thủy sản có lúc gần như cạn kiệt, nhưng từ khi cải tạo kênh mương, nhiều loài cá đã phục hồi và nhiều gấp 3 – 4 lần trước kia, các loài thú quý hiếm cũng xuất hiện với mật độ ngày càng đông.

Cùng người dân bảo tồn tự nhiên

Bên dòng kênh Long Phụng thẳng tắp trước Khu bảo tồn Lung Ngọc Hoàng, chúng tôi gặp anh Lê Văn, cán bộ phòng Tổ chức Hành chính khu bảo tồn. Anh Văn phấn khởi cho biết: “Chúng tôi mới hoàn thành con đường dẫn vào Khu bảo tồn dài 5km vào giữa năm 2016 để khách tham quan có thể đi bộ, xe máy, hoặc đi xuồng dọc theo các con kênh ngang dọc, khám phá hệ sinh thái ngập nước đặc trưng của ĐBSCL. Về lâu dài, theo kế hoạch, Ban quản lý sẽ tái hiện, phục dựng gác kèo ong lấy mật, gây trồng các loại rau rừng đặc sản như sen, bông súng, đọt choại. Các dịch vụ vui chơi giải trí mang tính dân gian địa phương sẽ được phát triển như như câu cá đồng, tát mương, cưỡi trâu, tổ chức cấm trại trong rừng hay mở tour homestay cho khách trải nghiệm bên dòng kênh Long Phụng nổi tiếng nổi tiếng với câu ca dao:

“Công danh đâu nữa mà chờ / Về kinh Long Phụng đặt lờ nuôi em”

Anh Lê Văn còn cho biết thêm, Khu bảo tồn đã bắc xong 5 cây cầu và xây dựng 4 tháp canh, đồng thời trồng mới được 60.000 cây bản địa, công tác thủy lợi luôn được chú trọng để rừng không bị thiếu nước vào mùa khô, không bị cầm nước quá lâu vào mùa mưa lũ. Chúng tôi leo lên tháp canh cao 25m. Từ đây có thể quan sát khắp bán kính 20km. Ta sẽ gặp những cánh rừng tràm mênh mông xanh thẳm, với những dòng kênh trắng bạc như dải lụa, dài xa tít tắp, những đàn chim le le, cò trắng tung cánh chập chờn… tưởng như lạc vào một miền rừng hoang dã, nhớ thời cha ông ta đi mở đất phương Nam. Vùng đầm lung hoang dã này như vẫn còn chứa đựng nhiều bí ẩn, gợi cho tôi sự tò mò khám phá.

Phó Giám đốc Khu bảo tồn, ông Lê Thanh Sơn, chia sẻ: “Khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng có chức năng quan trọng là bảo tồn những sinh cảnh tự nhiên với sự đa dạng sinh học, nơi cư trú của các loài sinh vật bản địa. Vấn đề chính, trước mắt là bảo tồn tránh sự xâm hại của con người và các tác nhân khác”. Ngoài ra, Khu bảo tồn còn góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái và gia tăng độ che phủ, đảm bảo tính tự nhiên của môi trường và sự phát triển cân đối, bền vững của Khu vực ĐBSCL. Có hơn 100 hộ dân hiện đang sống trong Khu bảo tồn. Ban Quản Lý đã giúp ổn định đời sống kinh tế cho những hộ này, tuyên truyền họ tham gia vào công tác trồng, bảo vệ rừng. Bà con ở đây phát triển nghề trồng bông súng khá quy mô, sản xuất và cung cung ứng cho TP.HCM mỗi ngày vài tấn “rau sạch”.

Trước đây, tôi đã có một vài lần đến với Lung Ngọc Hoàng thời sinh tiền Giám đốc Dương Văn Hùng. Cách nay không lâu, anh Hùng đã ra đi về cõi vĩnh hằng, Anh là người gắn bó rất lâu với Khu bảo tồn, từ ngày nơi đây còn thâm u, hoang vắng “Muỗi kêu như sáo thổi/ Đỉa lội tựa bánh canh”. Sau năm 1975, vùng đệm bao quanh Lung Ngọc Hoàng đã trở thành đất nông trường, rồi chuyển đổi sang đất lâm nghiệp. Nhiều cán bộ cố cựu kể lại, lúc mới thành lập nông trường (1983), anh em rất vất vả, đêm thắp đèn dầu, tự tìm bắt cá mắm, nấu ăn giữa rừng vắng, hoang vu, bốn bề mênh mông nước đỏ, tràm xanh. Nhưng không bao lâu, lâm trường đã tự lực sản xuất được lương thực, biến vùng đất hoang vu trở thành những khu rừng tràm bạt ngàn xanh tốt, những vườn cây bản địa, cây ăn trái sum sê ngọt lành…

Hàng năm Khu bảo tồn đều tổ chức các cuộc tuyên truyền đến người dân về ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ các loài động vật quý hiếm, mở các buổi hướng dẫn người dân về các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, giới thiệu các giống mới năng suất, chất lượng cao… Ban Quản lý Khu bảo tồn hiện, đã và đang đang phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng cảnh quan du lịch ở Phân khu phục hồi sinh thái, nhưng tránh tối đa, hạn chế làm thay đổi hiện trạng, bảo đảm sự hài hòa, thân thiện với môi trường tự nhiên… Đó là hướng đi, cách làm khéo léo, bền vững không đánh đổi môi trường với lợi nhuận kinh doanh, thương mại. Dung hòa các lợi ích trong một tổng thể phức hợp, một lối ứng xử văn minh, văn hóa giữa thiên nhiên với con người.

Khu bảo tồn Lung Ngọc Hoàng hôm nay là một điểm nhấn của tỉnh Hậu Giang son trẻ, giàu tiềm năng, với một màu xanh bất tận đang hướng đến tương lai tươi sáng, nhưng xem ra, vẫn còn nhiều thách thức. Nông trường Phương Ninh, nông trường Mùa Xuân (tiền thân của khu bảo tồn) gian khó ngày xưa, bây giờ đã hoàn toàn thay da đổi thịt!

Hoàng Đặng

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Du lịchDanh mục
Tin cập nhật
  • Ngừa loãng xương bằng thực phẩm

    Loãng xương là một tình trạng làm cho xương trở nên mỏng, yếu và rất dễ bị gãy. Loãng xương phổ biến ở người cao tuổi. Phụ nữ cũng có nguy cơ cao bị loãng xương, đặc biệt là sau khi mãn kinh. Nghiên cứu cho thấy có những cách để ngăn ngừa loãng xương, […]

  • Vai trò Vitamin A và E với bò thịt

    Kết quả từ các cuộc điều tra của Đại học bang Washington về hội chứng suy yếu ở bò thịt đã thúc đẩy tập trung mới, nhấn mạnh tầm quan trọng của Vitamin A và E trong sự phát triển của bò thịt. Sự thiếu hụt trong một trong hai vitamin trên là nguyên nhân […]

  • Lao động được trả lương theo sản phẩm từ 1/11

    Đây là nội dung chính trong Nghị định 121/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 49/2013 ngày 14/5/2013 của Chính phủ vừa được ban hành. Chính phủ vừa ban hành Nghị định 121/2018 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 49/2013 ngày 14/5/2013 của Chính phủ […]

Sự kiện
Tam nông
  • Vai trò Vitamin A và E với bò thịt

    Kết quả từ các cuộc điều tra của Đại học bang Washington về hội chứng suy yếu ở bò thịt đã thúc đẩy tập trung mới, nhấn mạnh tầm quan trọng của Vitamin A và E trong sự phát triển của bò thịt. Sự thiếu hụt trong một trong hai vitamin trên là nguyên nhân […]

  • Lời giải nào cho bài toán lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi

    Lạm dụng kháng sinh trong TĂCN đang là vấn đề nhức nhối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, kháng sinh được đưa vào thức ăn không phải là con đường duy nhất. Vẫn tràn lan Một khảo sát của đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học […]

  • Chú trọng tổng kết thực tiễn, nhân rộng mô hình

    Từ nhiều năm qua, Đăk Lăk được xem là tỉnh có nền kinh tế nông nghiệp khá vững chắc với các loại cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su… trong đó có vai trò Hội Nông dân các cấp trong tỉnh với việc chú trọng tổng kết thực tiễn, tích cực […]