01:59 - 14/02/0201

Về Hậu Giang thăm vùng đất trũng của “Ông Trời”

Một ngày giữa tháng Hai, tiết trời mát mẻ, nắng xuân vàng mơ trên những cánh đồng xanh mơm mởn của miệt Hậu Giang. Từ QL 1A, chúng tôi rẽ vào chợ Ngã Bảy, nơi đây có con đường nhựa nhỏ dẫn về thị trấn Cây Dương (thủ phủ của huyện Phụng Hiệp mới). Qua con sông nhỏ, đi chừng 15km thì đến khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng thuộc xã Phương Bình, huyện Phụng Hiệp, tỉnh Hậu Giang.

Báu vật vùng tây Sông Hậu

Ngọc Hoàng được hiểu nôm na là “Ông Trời’, còn “Lung” là phương ngữ Nam bộ chỉ vùng đất thấp, ngập nước “lưu niên” (quanh năm). Lung Ngọc Hoàng theo diễn giải dân gian là “Vùng đất trũng hoang dã ngập nước của ông Trời” thuộc tiểu vùng Tây sông Hậu. Khu bảo tồn này này nay chỉ còn hơn 2.800 ha, thời trước chiến tranh rộng trên 50.000ha. Ở góc độ môi trường, Lung Ngọc Hoàng có một vai trò hết sức quan trọng trong việc cân bằng sinh thái, như “lá phổi xanh” của vùng Tây sông Hậu. Bởi đây là vùng đất sở hữu những con kênh dài và những loài động vật quý hiếm trong sách đỏ Việt Nam và thế giới cùng với vẻ đẹp hoang sơ bí ẩn với thảm thực vật đa dạng, phong phú trải rộng trên một không gian mênh mông, rộng lớn. Theo dư địa chí và các các nghiên cứu khoa học, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được khai phá từ hơn ba trăm năm trở lại đây. Vùng đất này xưa kia là một vùng biển nông, được hình thành nên do sự bồi lắng của phù sa sông Mékông. Các tư liệu mô tả ĐBSCL lúc ấy là một vùng đầm lầy bạt ngàn, hoang sơ, nước ngập lưu niên. Nơi sinh sống lý tưởng của các loài động thực vật hoang dã thích nghi với môi trường ngập nước. Lung Ngọc Hoàng ngày nay là dấu vết còn lại của ĐBSCL xưa kia. Theo nhà văn Sơn Nam, đây là một vùng đất  thấp, trũng, hoang vu đầy lau sậy, người Pháp gọi là đồng sậy (Plaine des roseaux). Ngày nay, các vùng sinh thái nguyên mẫu còn sót lại không nhiều: Đồng Tháp Mười chỉ còn lại Tràm Chim. Kiên Giang, Cà Mau với U Minh Thượng và Hạ. Hậu Giang có Lung Ngọc Hoàng.

Dân gian tương truyền, ngày xưa, nơi đây có nhiều đàn voi (tượng) di chuyển, kiếm ăn từ nơi này sang nơi khác, những bầy voi đi làm lún đất, sụt lở, tạo thành những lung, vũng, mương, bàu, lạch. Theo sách “Địa chí Cần Thơ (2003)”, khoảng trên 120 năm về trước, đã có người đến khai khẩn Lung Ngọc Hoàng. Trước năm 1945,  có nhiều địa chủ đã thuê người vỡ đất làm ruộng và khai thác cá. Về sau, do chiến tranh, Lung Ngọc Hoàng hoang hóa, trở thành căn cứ cách mạng trong suốt hai thời kỳ kháng chiến.

“Rún cá”, “vựa rắn” miền Tây sông Hậu

Theo những số liệu mới nhất, Lung Ngọc Hoàng có hệ thực vật vùng đất ngập nước với những quần thể rất đa dạng. Tại Lung Ngọc Hoàng đang tồn tại trên 330 loài thực vật với 224 chi, 92 họ. Trong số này có 56 loài mới phát hiện. Với số loài thực vật phong phú như vậy, Lung Ngọc Hoàng sẽ là nơi nghiên cứu khoa học, bảo vệ các thảm thực vật quý, hiếm, đồng thời có thể kết hợp phát triển du lịch sinh thái, tái tạo các mảng sinh cảnh trên vùng đất ngập nước hiếm hoi còn sót lại của khu vực ĐBSCL.

Với hệ sinh thái ngập nước phong phú, đa dạng, kết hợp với rừng tràm được bảo vệ nghiêm ngặt, Lung Ngọc Hoàng là nơi lý tưởng cho các loài lưỡng cư, cá tôm, chim chóc về trú ngụ và sinh sống.  Nơi đây hiện đang có nhiều loài động vật quý hiếm, trong đó có loài đang nằm trong sách đỏ Việt Nam và thế giới như rái cá lông mũi, rùa nắp, rắn hổ mang… Trong số 206 loài thì có 9 loài chim quý hiếm là bạc má, cà cuốc, cò ốc, giang sen, cò lạo xám, ác là… cùng nhiều loài thú quý hiếm khác như chồn mực, càng đước, cua đinh, cá còm…

Ông Nguyễn Văn Tư, 82 tuổi một “lão nông tri điền” ở thị trấn Cây Dương (Phụng Hiệp) cho chúng tôi biết, truớc năm 1975, cá tôm và rùa rắn ở đây nhiều vô kể: “Đẩy ghe qua mương, xẻo nhỏ, tôm bị động phóng rơi vô ghe. Nước lớn, ta nhận chìm xuồng, bỏ vài bó chà (củi nhánh nhỏ), nước rút ròng, cá tôm trốn trong chà, ở lại trên ghe khá nhiều. Khi đốt đồng, rùa rắn bị nóng, bò chạy vướng bẫy, lưới, bắt không hết”. Từ xa xưa, Lung Ngọc Hoàng nổi tiếng là một “rún cá”, “vựa rắn” thiên nhiên của miền Tây sông Hậu.                     

Dọc theo con đường nhựa nhỏ yên ắng, hai bên là những hàng cây cà na xanh mướt, một số đã ra hoa kết trái. Ven vành đai bìa rừng tràm có rất nhiều cây ăn trái. Một số người dân ở đây cho biết, nguồn thủy sản có lúc gần như cạn kiệt, nhưng từ khi cải tạo kênh mương, nhiều loài cá đã phục hồi và nhiều gấp 3 – 4 lần trước kia, các loài thú quý hiếm cũng xuất hiện với mật độ ngày càng đông.

Cùng người dân bảo tồn tự nhiên

Bên dòng kênh Long Phụng thẳng tắp trước Khu bảo tồn Lung Ngọc Hoàng, chúng tôi gặp anh Lê Văn, cán bộ phòng Tổ chức Hành chính khu bảo tồn. Anh Văn phấn khởi cho biết: “Chúng tôi mới hoàn thành con đường dẫn vào Khu bảo tồn dài 5km vào giữa năm 2016 để khách tham quan có thể đi bộ, xe máy, hoặc đi xuồng dọc theo các con kênh ngang dọc, khám phá hệ sinh thái ngập nước đặc trưng của ĐBSCL. Về lâu dài, theo kế hoạch, Ban quản lý sẽ tái hiện, phục dựng gác kèo ong lấy mật, gây trồng các loại rau rừng đặc sản như sen, bông súng, đọt choại. Các dịch vụ vui chơi giải trí mang tính dân gian địa phương sẽ được phát triển như như câu cá đồng, tát mương, cưỡi trâu, tổ chức cấm trại trong rừng hay mở tour homestay cho khách trải nghiệm bên dòng kênh Long Phụng nổi tiếng nổi tiếng với câu ca dao:

“Công danh đâu nữa mà chờ / Về kinh Long Phụng đặt lờ nuôi em”

Anh Lê Văn còn cho biết thêm, Khu bảo tồn đã bắc xong 5 cây cầu và xây dựng 4 tháp canh, đồng thời trồng mới được 60.000 cây bản địa, công tác thủy lợi luôn được chú trọng để rừng không bị thiếu nước vào mùa khô, không bị cầm nước quá lâu vào mùa mưa lũ. Chúng tôi leo lên tháp canh cao 25m. Từ đây có thể quan sát khắp bán kính 20km. Ta sẽ gặp những cánh rừng tràm mênh mông xanh thẳm, với những dòng kênh trắng bạc như dải lụa, dài xa tít tắp, những đàn chim le le, cò trắng tung cánh chập chờn… tưởng như lạc vào một miền rừng hoang dã, nhớ thời cha ông ta đi mở đất phương Nam. Vùng đầm lung hoang dã này như vẫn còn chứa đựng nhiều bí ẩn, gợi cho tôi sự tò mò khám phá.

Phó Giám đốc Khu bảo tồn, ông Lê Thanh Sơn, chia sẻ: “Khu bảo tồn thiên nhiên Lung Ngọc Hoàng có chức năng quan trọng là bảo tồn những sinh cảnh tự nhiên với sự đa dạng sinh học, nơi cư trú của các loài sinh vật bản địa. Vấn đề chính, trước mắt là bảo tồn tránh sự xâm hại của con người và các tác nhân khác”. Ngoài ra, Khu bảo tồn còn góp phần duy trì sự cân bằng sinh thái và gia tăng độ che phủ, đảm bảo tính tự nhiên của môi trường và sự phát triển cân đối, bền vững của Khu vực ĐBSCL. Có hơn 100 hộ dân hiện đang sống trong Khu bảo tồn. Ban Quản Lý đã giúp ổn định đời sống kinh tế cho những hộ này, tuyên truyền họ tham gia vào công tác trồng, bảo vệ rừng. Bà con ở đây phát triển nghề trồng bông súng khá quy mô, sản xuất và cung cung ứng cho TP.HCM mỗi ngày vài tấn “rau sạch”.

Trước đây, tôi đã có một vài lần đến với Lung Ngọc Hoàng thời sinh tiền Giám đốc Dương Văn Hùng. Cách nay không lâu, anh Hùng đã ra đi về cõi vĩnh hằng, Anh là người gắn bó rất lâu với Khu bảo tồn, từ ngày nơi đây còn thâm u, hoang vắng “Muỗi kêu như sáo thổi/ Đỉa lội tựa bánh canh”. Sau năm 1975, vùng đệm bao quanh Lung Ngọc Hoàng đã trở thành đất nông trường, rồi chuyển đổi sang đất lâm nghiệp. Nhiều cán bộ cố cựu kể lại, lúc mới thành lập nông trường (1983), anh em rất vất vả, đêm thắp đèn dầu, tự tìm bắt cá mắm, nấu ăn giữa rừng vắng, hoang vu, bốn bề mênh mông nước đỏ, tràm xanh. Nhưng không bao lâu, lâm trường đã tự lực sản xuất được lương thực, biến vùng đất hoang vu trở thành những khu rừng tràm bạt ngàn xanh tốt, những vườn cây bản địa, cây ăn trái sum sê ngọt lành…

Hàng năm Khu bảo tồn đều tổ chức các cuộc tuyên truyền đến người dân về ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ các loài động vật quý hiếm, mở các buổi hướng dẫn người dân về các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, giới thiệu các giống mới năng suất, chất lượng cao… Ban Quản lý Khu bảo tồn hiện, đã và đang đang phát triển, xây dựng cơ sở hạ tầng cảnh quan du lịch ở Phân khu phục hồi sinh thái, nhưng tránh tối đa, hạn chế làm thay đổi hiện trạng, bảo đảm sự hài hòa, thân thiện với môi trường tự nhiên… Đó là hướng đi, cách làm khéo léo, bền vững không đánh đổi môi trường với lợi nhuận kinh doanh, thương mại. Dung hòa các lợi ích trong một tổng thể phức hợp, một lối ứng xử văn minh, văn hóa giữa thiên nhiên với con người.

Khu bảo tồn Lung Ngọc Hoàng hôm nay là một điểm nhấn của tỉnh Hậu Giang son trẻ, giàu tiềm năng, với một màu xanh bất tận đang hướng đến tương lai tươi sáng, nhưng xem ra, vẫn còn nhiều thách thức. Nông trường Phương Ninh, nông trường Mùa Xuân (tiền thân của khu bảo tồn) gian khó ngày xưa, bây giờ đã hoàn toàn thay da đổi thịt!

Hoàng Đặng

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Du lịchDanh mục
Tin cập nhật
  • Giải nhiệt ngày hè bằng bột sắn dây

    Bột sắn dây là loại thức uống dân dã và quen thuộc có tác dụng giải nhiệt rất tốt trong mùa hè. Đây còn là vị thuốc chữa cảm nắng, sốt cao rất công hiệu. Về thành phần dinh dưỡng, trong 100g bột sắn dây có 14g nước, 0,7g protit, 84,3g gluxit, 0,8g xenlucoza, 18mg […]

  • Khẩn trương khắc phục hậu quả mưa lũ, ổn định đời sống nhân dân

    Trên biển Đông và khu vực Thái Bình Dương hiện đang tồn tại tới 4 hình thái áp thấp nhiệt đới cùng 1 cơn bão, báo hiệu thời tiết năm nay sẽ rất khốc liệt. Tại các vùng mà mưa lũ vừa càn quét, chính quyền cùng người dân đang dốc sức khắc phục hậu […]

  • Bổ sung vitamin từ rau quả

    Rau củ quả là thành phần không thể thiếu trong các bữa ăn hàng ngày. ngoài những lợi ích mang lại cho sức khỏe, nó còn là nguồn cung cấp các loại vitamin thiết yếu cho cuộc sống. Cà rốt: một ly cà rốt tươi chứa một một lượng vitamin A khổng lồ, 34.317 IU. Điều […]

Sự kiện
  • Khẩn trương khắc phục hậu quả mưa lũ, ổn định đời sống nhân dân

    Trên biển Đông và khu vực Thái Bình Dương hiện đang tồn tại tới 4 hình thái áp thấp nhiệt đới cùng 1 cơn bão, báo hiệu thời tiết năm nay sẽ rất khốc liệt. Tại các vùng mà mưa lũ vừa càn quét, chính quyền cùng người dân đang dốc sức khắc phục hậu […]

  • Thủ tướng: Triển khai ngay phương án ứng phó thiên tai

    Thủ tướng yêu cầu Uỷ ban nhân dân các tỉnh khu vực miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ, nhất là các tỉnh đang bị nhiều thiệt hại tập trung khắc phục hậu quả bão, lũ, triển khai ngay phương án ứng phó với thiên tai trên địa bàn. Thủ tướng Chính phủ vừa có […]

  • Dân chủ – đoàn kết – đổi mới – hội nhập – phát triển

    Sau hai ngày việc (18-19.7.2018), Đại hội đại biểu Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2018 – 2023 đã chính thức bế mạc. Trong nhiệm kỳ vừa qua, nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong tỉnh tiếp tục chuyển biến tích cực, kết cấu hạ tầng kinh tế – xã […]

Tam nông
  • Trung Quốc thị trường chính của gạo Việt đang giảm đột ngột

    Mặc dù vẫn là thị trường chính của gạo Việt Nam nhưng việc Trung Quốc ngày càng siết chặt nhập khẩu khiến một số doanh nghiệp Việt có thể không kịp thích ứng. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, khối lượng gạo xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2018 ước đạt 3,6 […]

  • Linh hoạt và tránh áp đặt trong triển khai OCOP

    Đó là ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ tại Hội nghị toàn quốc triển khai thực hiện Chương trình Mỗi xã một sản phẩm – OCOP vào sáng 14-7-2018. Sự kiện được tổ chức tại tỉnh Bắc Giang. Trong 2 ngày 13 và 14 -7 – 2018, tại  tỉnh Bắc […]

  • Tỷ phú nuôi vịt ở Cốc Khê

    Sinh năm 1973, anh Ngô Đức Thắng (thôn Cốc Khê, xã Phạm Ngũ Lão, Kim Động – Hưng Yên) đang sở hữu trang trại nuôi vịt “khủng” với trên 60.000 vịt bố mẹ, cung cấp hàng chục ngàn vịt giống mỗi ngày. Điều đáng nể là anh đã chèo chống giúp nghề nuôi vịt ở […]