21:53 - 09/11/2018

Văn hóa phi vật thể: Nỗi lo biến tướng

Cần đánh giá lại chính xác hiện trạng và ý thức cộng đồng về công tác bảo vệ, bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể. Đó là khuyến nghị quan trọng được đề ra từ Hội thảo di sản văn hóa phi vật thể Châu Á – Thái Bình Dương do tỉnh Thừa Thiên Huế đăng cai tổ chức vừa qua.

Thậm chí các nhà khoa học hoạt động tại Huế còn cho rằng, ngay địa phương này, cũng nên thay đổi cách ứng xử cộng đồng với Nhã nhạc cung đình Huế, di sản văn hóa phi vật thể đầu tiên được UNESCO công nhận tại Việt Nam, từ 15 năm trước.

Nhã nhạc Huế đang cần được thẩm định lại nghiêm túc để chấm dứt những biến tướng biểu diễn hiện nay. (Ảnh minh họa).

Nhã nhạc đang bị biến tướng?

Nhìn nhận lại bức tranh bảo tồn, phát huy hoạt động Nhã nhạc cung đình Huế thời gian qua, không ít nhà nghiên cứu tại Huế đã bày tỏ sự lo ngại bởi hiện trạng “biến tướng do những tác động môi trường”.

Minh chứng cho điều này, ông Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam tại Huế chia sẻ, mới đây, ông dự một buổi tiệc gala do một hiệp hội bất động sản phía nam tổ chức, và rất bất bình khi thấy Nhã nhạc bị lạm dụng “mua vui”. Tại buổi tiệc này, với quang cảnh ê hề tiệc tùng, người người cụng ly vui vẻ, thì trên sân khấu đang biểu diễn Nhã nhạc. Ông Hằng giận dữ nhận xét: “Để xảy ra điều đó, người đại diện đội nghệ thuật đã rất sai, mà người mời họ biểu diễn càng sai hơn. Họ đã hạ bệ một sản phẩm văn hóa tri thức quốc gia xuống ngang hàng với chợ xép. Tôi không thể chấp nhận chuyện đó, vì đã đến lúc phải nói thẳng, chúng ta đang đối xử phi văn hóa với tài sản cha ông để lại”.

Cách đây chưa lâu, cũng đã có một nhà nghiên cứu văn hóa Huế (nay đã mất) tâm tư: “Văn hóa phi vật thể là thứ không dễ cầm nắm theo dõi, để hiểu được phải có tầm tri thức và có tâm thưởng thức. Tầm thì chưa hẳn ai cũng có, nhưng tâm nhất định phải có. Không thể đem di sản văn hóa làm trò mua vui, đem ra chợ cầu cơm diễn dạo được. Ngày xưa, Hưng Đạo Đại vương từng viết trong Hịch Tướng sĩ câu: “Nghe nhạc Thái thường đãi yến ngụy sứ mà không biết căm”, thể hiện bất bình khi triều đình phải “xuống nước”, chiều lòng sứ giặc Sài Thung đem tấu nhạc tế lễ trong tiệc đãi. Nếu Nhã nhạc cũng bị dùng làm tiết mục văn nghệ quần chúng, văn hóa tiết nghĩa xã hội cần xem lại”.

Những suy nghĩ ấy, của những người nghiên cứu, thật sự đang đối diện với thực trạng mà Nhã nhạc Huế gần đây phải chấp nhận. Bất kỳ sự kiện động thổ khánh thành nào, lễ lạt tiệc tùng nào, người ta cũng có thể mời các đoàn biểu diễn Nhã nhạc đến diễn tấu. Một mảng Nhã nhạc lưu lạc ra dân gian, thành Hò Huế trên sông Hương, cũng đang bị sử dụng khai thác phục vụ khách du lịch hằng đêm mà không thấy ai đặt vấn đề phản biện.

Khi văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên bị sân khấu hóa, giá trị di sản đã không còn toàn vẹn. (Ảnh minh họa).

Hãy nghiêm túc trong việc bảo tồn!

Ông Nguyễn Xuân Hoa, nhà nghiên cứu Huế cũng đã từng chia sẻ, Nhã nhạc Huế là một di sản rất đáng quý, không thể dùng suy nghĩ thương mại hóa để tổ chức và gọi đó là bảo tồn. Tâm lý này, có lẽ xuất phát từ quá khứ, giai đoạn có sự kỳ thị nhất định với các hoạt động lễ tiết, văn hóa phong kiến triều Nguyễn. Nhưng rõ ràng đến nay, cách ứng xử “chợ búa” với Nhã nhạc thật sự là đáng báo động, đòi hỏi các nhà quản lý phải nghiêm túc hơn trong việc bảo tồn.

Tương tự Nhã nhạc, rất nhiều di sản văn hóa phi vật thể khác đang tồn tại với đời sống người dân Việt Nam cũng cần được đánh giá và ứng xử đúng nghĩa. Cụ thể theo ông Trần Đình Hằng, không thể biến tướng “sân khấu hóa” biểu diễn cồng chiêng Tây Nguyên để thay thế cho hoạt động diễn tấu này ở các hoạt động lễ nghi, tôn giáo tâm linh của đồng bào dân tộc ít người. Tục thờ Thánh Mẫu cũng phải được xem xét qua lăng kính văn hóa chứ không thể hòa trộn sắc màu mê tín dị đoan dân gian, để biến di sản này thành công cụ “hầu đồng” trục lợi ở một số nhóm người nhất định. Trải khắp các vùng biển miền Trung, là hàng trăm làng chài với hàng trăm lăng miếu thờ tín ngưỡng dân gian, theo những dạng thức biểu hiện văn hóa tinh thần khác nhau, đều cần được đánh giá, so sánh và chiêm nghiệm ra giá trị thực thụ để tôn vinh, bảo tồn chứ không thể để mai một hay trở thành “trò thầy cúng”.

Tác động của văn hóa thị trường đến mọi hoạt động xã hội, văn hóa hiện nay thật sự rất nặng nề. Bởi thế, theo ông Nguyễn Xuân Hoa, công tác bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể hiện nay càng cần có thái độ nghiêm túc, đúng đắn, nhất là phải truyền thông đầy đủ, để kết nối, lý giải được với người dân ở các khu vực có di sản. Được như vậy, công tác bảo tồn di sản mới nhận được sự hỗ trợ, hợp tác của cộng đồng người dân, mà hạn chế biến tướng, sử dụng sai mục đích và làm vấy bẩn đi những giá trị văn hóa lâu đời.

Thụy Bất Nhi

Tin cập nhật
  • Ghế Nóng Quyền Linh bàn về chuyện…ghen

    Không phải Đinh Y Nhung đánh ghen mà là đi trên đường gặp người ta đánh ghen. Không đủ sức để cản, không dám đứng lại để xem, nữ diễn viên Lấy Chồng Người Ta… chỉ đủ can đảm chạy đến gặp Quyền Linh để bàn luận ở Ghế Nóng trong chương trình thời sự […]

  • Nhiều tín hiệu tích cực sau 2 tháng triển khai Chương trình Sữa học đường Hà Nội

    Sau hơn hai tháng Chương trình Sữa học đường được triển khai tại các trường mầm non và tiểu học ở Hà Nội, Sở GD-ĐT cho biết số học sinh đăng ký tham gia ngày một tăng. Chất lượng sữa cùng với cách vận hành chuyên nghiệp đã nhân lên niềm tin của phụ huynh […]

  • Cá ngừ kêu cứu và những chính từ phòng lạnh đi ra

    Với những sự “cầu cứu” gần đây của doanh nghiệp, người dân, người ta có cảm tưởng rằng, những chính sách vẫn từ phòng lạnh đi ra cuộc sống. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) vừa Công văn số 15/2019/CV-VASEP: Báo cáo và kiến nghị tháo gỡ tình trạng […]

Sự kiện
  • Không tiếc những ai phai nhạt lý tưởng, không còn thiết tha với Đảng

    Cùng với việc rèn luyện đảng viên, sàng lọc, xử lý những đảng viên vi phạm, nên chăng cần “mở đường” cho những Đảng viên không còn tha thiết với Đảng… Khi cuộc chiến chống tham nhũng ngày càng vào hồi quyết liệt thì gần như không có ngày nào, không có Đảng viên vi […]

  • Thaco khởi công xây dựng KCN Nông – Lâm nghiệp

    Ngày 24/3, tại Khu kinh tế (KKT) mở Chu Lai, Cty cổ phần ô tô Trường Hải (THACO) đã tổ chức lễ khởi công Khu Công nghiệp Nông – lâm nghiệp và Khu Công nghiệp (KCN) cơ khí  – ô tô THACO mở rộng.  Dự án đầu tư bến cảng 5 vạn tấn và Khu […]

  • Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phải có sứ mệnh tăng “sức đề kháng” cho thanh niên

    Sáng 20/3, tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã chủ trì cuộc làm việc với Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Cùng dự có Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, lãnh đạo một số bộ, ngành. Đây là cuộc làm việc được tổ chức thường niên nhằm nhìn […]

Tam nông
  • Hà Nội “chạy đua” ngăn dịch tả lợn châu Phi

    Trên địa bàn thành phố vừa xuất hiện thêm ổ dịch tả lợn châu Phi tại huyện Phú Xuyên. Trong khi, một số ổ dịch phát hiện trước đó có nguy cơ tăng thêm Địa bàn xuất hiện dịch tả lợn Châu Phi trong ngày hôm qua (22/3) là tại một hộ chăn nuôi ở […]

  • Nhung hươu Hương Sơn được cấp bảo hộ chỉ dẫn địa lý

    Sản phẩm Nhung hươu Hương Sơn vừa được cấp Chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý. Vào ngày 20/3 vừa qua, UBND huyện Hương Sơn và Sở KH&CN Hà Tĩnh tổ chức lễ công bố Chỉ dẫn địa lý “Hương Sơn” cho sản phẩm Nhung hươu của huyện Hương Sơn. Giấy Chứng nhận đăng […]

  • Lập BCĐ quốc gia phòng, chống dịch bệnh Dịch tả lợn Châu Phi

    Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng vừa ký Quyết định 302/QĐ-TTg thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia phòng, chống dịch bệnh Dịch tả lợn Châu Phi. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là Trưởng ban. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn là Phó Trưởng ban. Các […]