21:53 - 09/11/2018

Văn hóa phi vật thể: Nỗi lo biến tướng

Cần đánh giá lại chính xác hiện trạng và ý thức cộng đồng về công tác bảo vệ, bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể. Đó là khuyến nghị quan trọng được đề ra từ Hội thảo di sản văn hóa phi vật thể Châu Á – Thái Bình Dương do tỉnh Thừa Thiên Huế đăng cai tổ chức vừa qua.

Thậm chí các nhà khoa học hoạt động tại Huế còn cho rằng, ngay địa phương này, cũng nên thay đổi cách ứng xử cộng đồng với Nhã nhạc cung đình Huế, di sản văn hóa phi vật thể đầu tiên được UNESCO công nhận tại Việt Nam, từ 15 năm trước.

Nhã nhạc Huế đang cần được thẩm định lại nghiêm túc để chấm dứt những biến tướng biểu diễn hiện nay. (Ảnh minh họa).

Nhã nhạc đang bị biến tướng?

Nhìn nhận lại bức tranh bảo tồn, phát huy hoạt động Nhã nhạc cung đình Huế thời gian qua, không ít nhà nghiên cứu tại Huế đã bày tỏ sự lo ngại bởi hiện trạng “biến tướng do những tác động môi trường”.

Minh chứng cho điều này, ông Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam tại Huế chia sẻ, mới đây, ông dự một buổi tiệc gala do một hiệp hội bất động sản phía nam tổ chức, và rất bất bình khi thấy Nhã nhạc bị lạm dụng “mua vui”. Tại buổi tiệc này, với quang cảnh ê hề tiệc tùng, người người cụng ly vui vẻ, thì trên sân khấu đang biểu diễn Nhã nhạc. Ông Hằng giận dữ nhận xét: “Để xảy ra điều đó, người đại diện đội nghệ thuật đã rất sai, mà người mời họ biểu diễn càng sai hơn. Họ đã hạ bệ một sản phẩm văn hóa tri thức quốc gia xuống ngang hàng với chợ xép. Tôi không thể chấp nhận chuyện đó, vì đã đến lúc phải nói thẳng, chúng ta đang đối xử phi văn hóa với tài sản cha ông để lại”.

Cách đây chưa lâu, cũng đã có một nhà nghiên cứu văn hóa Huế (nay đã mất) tâm tư: “Văn hóa phi vật thể là thứ không dễ cầm nắm theo dõi, để hiểu được phải có tầm tri thức và có tâm thưởng thức. Tầm thì chưa hẳn ai cũng có, nhưng tâm nhất định phải có. Không thể đem di sản văn hóa làm trò mua vui, đem ra chợ cầu cơm diễn dạo được. Ngày xưa, Hưng Đạo Đại vương từng viết trong Hịch Tướng sĩ câu: “Nghe nhạc Thái thường đãi yến ngụy sứ mà không biết căm”, thể hiện bất bình khi triều đình phải “xuống nước”, chiều lòng sứ giặc Sài Thung đem tấu nhạc tế lễ trong tiệc đãi. Nếu Nhã nhạc cũng bị dùng làm tiết mục văn nghệ quần chúng, văn hóa tiết nghĩa xã hội cần xem lại”.

Những suy nghĩ ấy, của những người nghiên cứu, thật sự đang đối diện với thực trạng mà Nhã nhạc Huế gần đây phải chấp nhận. Bất kỳ sự kiện động thổ khánh thành nào, lễ lạt tiệc tùng nào, người ta cũng có thể mời các đoàn biểu diễn Nhã nhạc đến diễn tấu. Một mảng Nhã nhạc lưu lạc ra dân gian, thành Hò Huế trên sông Hương, cũng đang bị sử dụng khai thác phục vụ khách du lịch hằng đêm mà không thấy ai đặt vấn đề phản biện.

Khi văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên bị sân khấu hóa, giá trị di sản đã không còn toàn vẹn. (Ảnh minh họa).

Hãy nghiêm túc trong việc bảo tồn!

Ông Nguyễn Xuân Hoa, nhà nghiên cứu Huế cũng đã từng chia sẻ, Nhã nhạc Huế là một di sản rất đáng quý, không thể dùng suy nghĩ thương mại hóa để tổ chức và gọi đó là bảo tồn. Tâm lý này, có lẽ xuất phát từ quá khứ, giai đoạn có sự kỳ thị nhất định với các hoạt động lễ tiết, văn hóa phong kiến triều Nguyễn. Nhưng rõ ràng đến nay, cách ứng xử “chợ búa” với Nhã nhạc thật sự là đáng báo động, đòi hỏi các nhà quản lý phải nghiêm túc hơn trong việc bảo tồn.

Tương tự Nhã nhạc, rất nhiều di sản văn hóa phi vật thể khác đang tồn tại với đời sống người dân Việt Nam cũng cần được đánh giá và ứng xử đúng nghĩa. Cụ thể theo ông Trần Đình Hằng, không thể biến tướng “sân khấu hóa” biểu diễn cồng chiêng Tây Nguyên để thay thế cho hoạt động diễn tấu này ở các hoạt động lễ nghi, tôn giáo tâm linh của đồng bào dân tộc ít người. Tục thờ Thánh Mẫu cũng phải được xem xét qua lăng kính văn hóa chứ không thể hòa trộn sắc màu mê tín dị đoan dân gian, để biến di sản này thành công cụ “hầu đồng” trục lợi ở một số nhóm người nhất định. Trải khắp các vùng biển miền Trung, là hàng trăm làng chài với hàng trăm lăng miếu thờ tín ngưỡng dân gian, theo những dạng thức biểu hiện văn hóa tinh thần khác nhau, đều cần được đánh giá, so sánh và chiêm nghiệm ra giá trị thực thụ để tôn vinh, bảo tồn chứ không thể để mai một hay trở thành “trò thầy cúng”.

Tác động của văn hóa thị trường đến mọi hoạt động xã hội, văn hóa hiện nay thật sự rất nặng nề. Bởi thế, theo ông Nguyễn Xuân Hoa, công tác bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể hiện nay càng cần có thái độ nghiêm túc, đúng đắn, nhất là phải truyền thông đầy đủ, để kết nối, lý giải được với người dân ở các khu vực có di sản. Được như vậy, công tác bảo tồn di sản mới nhận được sự hỗ trợ, hợp tác của cộng đồng người dân, mà hạn chế biến tướng, sử dụng sai mục đích và làm vấy bẩn đi những giá trị văn hóa lâu đời.

Thụy Bất Nhi

Tin cập nhật
  • Chi 11.500 đồng cho phí truy xuất nguồn gốc sản phẩm

    Việc truy xuất nguồn gốc một con heo từ trang trại tới bàn ăn chỉ tốn chi phí khoảng 0,5 USD, tương đương 11.500 đồng. Thông tin trên được đưa ra tại Hội nghị Quốc tế Công nghiệp thực phẩm Việt Nam được tổ chức tại TPHCM ngày 14/11. Hội nghị Quốc tế Công nghiệp thực […]

  • Để gạo Việt từ lọ lem thành công chúa

    Việc Tập đoàn thực phẩm Sunrice của Úc mua lại nhà máy lúa gạo ở tỉnh Đồng Tháp là chuyện nóng ran trong những ngày này, giai đoạn mà gạo Việt đang trăn trở khi xuất khẩu rất nhiều nhưng lại vô danh trên thị trường thế giới. Câu hỏi đặt ra là: Tập đoàn […]

  • Sinh viên Việt Nam đóng góp 881 triệu USD cho nền kinh tế Mỹ

    Theo báo cáo hàng năm Open Doors của Viện Giáo dục Quốc tế (IIE), số lượng du học sinh Việt Nam tại Hoa Kỳ tăng năm thứ 17 liên tiếp. Hiện có 24.325 sinh viên Việt Nam du học tại Hoa Kỳ, đóng góp 881 triệu USD cho nền kinh tế Mỹ.  Theo báo cáo, […]

Sự kiện
  • Ngân sách trung ương chi hơn 1 triệu tỷ đồng trong năm 2019

    Trong phiên họp Quốc hội chiều nay (14/11), 438/449 đại biểu Quốc hội tham gia đã tán thành thông qua Nghị quyết về phân bổ ngân sách trung ương năm 2019. Theo Nghị quyết, tổng số thu ngân sách trung ương là 810.099 tỷ đồng. Tổng số thu ngân sách địa phương là 601.201 tỷ […]

  • Xử lý nghiêm tình trạng doanh nghiệp “sân sau”

    Uỷ ban Tư pháp đề nghị tăng cường phòng ngừa, ngăn chặn, phát hiện, xử lý nghiêm “lợi ích nhóm”, doanh nghiệp “sân sau” trong các lĩnh vực đất đai, đấu thầu, cổ phần hóa… Sáng 13/11, Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Minh Khái báo cáo Quốc hội công tác phòng chống tham nhũng […]

  • Tội phạm về tham nhũng, chức vụ tăng tới hơn 32%

    Tại phiên họp Quốc hội sáng nay 13/11, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao Lê Minh Trí trình bày Báo cáo công tác năm 2018 của Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tối cao. Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ đã trình bày Báo […]

Tam nông
  • Chi 11.500 đồng cho phí truy xuất nguồn gốc sản phẩm

    Việc truy xuất nguồn gốc một con heo từ trang trại tới bàn ăn chỉ tốn chi phí khoảng 0,5 USD, tương đương 11.500 đồng. Thông tin trên được đưa ra tại Hội nghị Quốc tế Công nghiệp thực phẩm Việt Nam được tổ chức tại TPHCM ngày 14/11. Hội nghị Quốc tế Công nghiệp thực […]

  • Nông dân và doanh nghiệp cần có tiếng nói chung

    Có thể thấy rằng, hiện nay, liên kết sản xuất – tiêu thụ nông sản nói chung và cây lúa nói riêng đã được hình thành bước đầu. Ðể có tính bền vững thì nông dân và doanh nghiệp có tiếng nói chung về giá cả thu mua và một số điều kiện khác… Tính […]

  • Đề nghị bổ sung hươu sao vào “Danh mục giống được phép sản xuất, kinh doanh”

    Theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, trong nhiều năm qua, chăn nuôi hươu sao tại địa phương phát triển khá nhanh và bền vững (tốc độ tăng trưởng bình quân 9,7%/năm giai đoạn 2012-2017); tổng đàn hươu trên địa bàn tỉnh hiện có 48.565 con, sản lượng nhung hươu đạt 19,2 tấn/năm. Ngày 9-11, UBND tỉnh […]