21:53 - 09/11/2018

Văn hóa phi vật thể: Nỗi lo biến tướng

Cần đánh giá lại chính xác hiện trạng và ý thức cộng đồng về công tác bảo vệ, bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể. Đó là khuyến nghị quan trọng được đề ra từ Hội thảo di sản văn hóa phi vật thể Châu Á – Thái Bình Dương do tỉnh Thừa Thiên Huế đăng cai tổ chức vừa qua.

Thậm chí các nhà khoa học hoạt động tại Huế còn cho rằng, ngay địa phương này, cũng nên thay đổi cách ứng xử cộng đồng với Nhã nhạc cung đình Huế, di sản văn hóa phi vật thể đầu tiên được UNESCO công nhận tại Việt Nam, từ 15 năm trước.

Nhã nhạc Huế đang cần được thẩm định lại nghiêm túc để chấm dứt những biến tướng biểu diễn hiện nay. (Ảnh minh họa).

Nhã nhạc đang bị biến tướng?

Nhìn nhận lại bức tranh bảo tồn, phát huy hoạt động Nhã nhạc cung đình Huế thời gian qua, không ít nhà nghiên cứu tại Huế đã bày tỏ sự lo ngại bởi hiện trạng “biến tướng do những tác động môi trường”.

Minh chứng cho điều này, ông Trần Đình Hằng, Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam tại Huế chia sẻ, mới đây, ông dự một buổi tiệc gala do một hiệp hội bất động sản phía nam tổ chức, và rất bất bình khi thấy Nhã nhạc bị lạm dụng “mua vui”. Tại buổi tiệc này, với quang cảnh ê hề tiệc tùng, người người cụng ly vui vẻ, thì trên sân khấu đang biểu diễn Nhã nhạc. Ông Hằng giận dữ nhận xét: “Để xảy ra điều đó, người đại diện đội nghệ thuật đã rất sai, mà người mời họ biểu diễn càng sai hơn. Họ đã hạ bệ một sản phẩm văn hóa tri thức quốc gia xuống ngang hàng với chợ xép. Tôi không thể chấp nhận chuyện đó, vì đã đến lúc phải nói thẳng, chúng ta đang đối xử phi văn hóa với tài sản cha ông để lại”.

Cách đây chưa lâu, cũng đã có một nhà nghiên cứu văn hóa Huế (nay đã mất) tâm tư: “Văn hóa phi vật thể là thứ không dễ cầm nắm theo dõi, để hiểu được phải có tầm tri thức và có tâm thưởng thức. Tầm thì chưa hẳn ai cũng có, nhưng tâm nhất định phải có. Không thể đem di sản văn hóa làm trò mua vui, đem ra chợ cầu cơm diễn dạo được. Ngày xưa, Hưng Đạo Đại vương từng viết trong Hịch Tướng sĩ câu: “Nghe nhạc Thái thường đãi yến ngụy sứ mà không biết căm”, thể hiện bất bình khi triều đình phải “xuống nước”, chiều lòng sứ giặc Sài Thung đem tấu nhạc tế lễ trong tiệc đãi. Nếu Nhã nhạc cũng bị dùng làm tiết mục văn nghệ quần chúng, văn hóa tiết nghĩa xã hội cần xem lại”.

Những suy nghĩ ấy, của những người nghiên cứu, thật sự đang đối diện với thực trạng mà Nhã nhạc Huế gần đây phải chấp nhận. Bất kỳ sự kiện động thổ khánh thành nào, lễ lạt tiệc tùng nào, người ta cũng có thể mời các đoàn biểu diễn Nhã nhạc đến diễn tấu. Một mảng Nhã nhạc lưu lạc ra dân gian, thành Hò Huế trên sông Hương, cũng đang bị sử dụng khai thác phục vụ khách du lịch hằng đêm mà không thấy ai đặt vấn đề phản biện.

Khi văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên bị sân khấu hóa, giá trị di sản đã không còn toàn vẹn. (Ảnh minh họa).

Hãy nghiêm túc trong việc bảo tồn!

Ông Nguyễn Xuân Hoa, nhà nghiên cứu Huế cũng đã từng chia sẻ, Nhã nhạc Huế là một di sản rất đáng quý, không thể dùng suy nghĩ thương mại hóa để tổ chức và gọi đó là bảo tồn. Tâm lý này, có lẽ xuất phát từ quá khứ, giai đoạn có sự kỳ thị nhất định với các hoạt động lễ tiết, văn hóa phong kiến triều Nguyễn. Nhưng rõ ràng đến nay, cách ứng xử “chợ búa” với Nhã nhạc thật sự là đáng báo động, đòi hỏi các nhà quản lý phải nghiêm túc hơn trong việc bảo tồn.

Tương tự Nhã nhạc, rất nhiều di sản văn hóa phi vật thể khác đang tồn tại với đời sống người dân Việt Nam cũng cần được đánh giá và ứng xử đúng nghĩa. Cụ thể theo ông Trần Đình Hằng, không thể biến tướng “sân khấu hóa” biểu diễn cồng chiêng Tây Nguyên để thay thế cho hoạt động diễn tấu này ở các hoạt động lễ nghi, tôn giáo tâm linh của đồng bào dân tộc ít người. Tục thờ Thánh Mẫu cũng phải được xem xét qua lăng kính văn hóa chứ không thể hòa trộn sắc màu mê tín dị đoan dân gian, để biến di sản này thành công cụ “hầu đồng” trục lợi ở một số nhóm người nhất định. Trải khắp các vùng biển miền Trung, là hàng trăm làng chài với hàng trăm lăng miếu thờ tín ngưỡng dân gian, theo những dạng thức biểu hiện văn hóa tinh thần khác nhau, đều cần được đánh giá, so sánh và chiêm nghiệm ra giá trị thực thụ để tôn vinh, bảo tồn chứ không thể để mai một hay trở thành “trò thầy cúng”.

Tác động của văn hóa thị trường đến mọi hoạt động xã hội, văn hóa hiện nay thật sự rất nặng nề. Bởi thế, theo ông Nguyễn Xuân Hoa, công tác bảo tồn các di sản văn hóa phi vật thể hiện nay càng cần có thái độ nghiêm túc, đúng đắn, nhất là phải truyền thông đầy đủ, để kết nối, lý giải được với người dân ở các khu vực có di sản. Được như vậy, công tác bảo tồn di sản mới nhận được sự hỗ trợ, hợp tác của cộng đồng người dân, mà hạn chế biến tướng, sử dụng sai mục đích và làm vấy bẩn đi những giá trị văn hóa lâu đời.

Thụy Bất Nhi

Tin cập nhật
  • Khe Nước Lạnh – tiềm năng lớn trong việc phát triển du lịch Quảng Bình

    Hiện nay, Du lịch Quảng Bình được xác định là ngành kinh tế mũi nhọn và đang triển khai nhiều kế hoạch nhằm thu hút đầu tư, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế – xã hội của tỉnh. Với diện tích sử dụng đất, mặt nước 48.500 m2 tại xã Trường Xuân […]

  • Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân hội kiến Thủ tướng Campuchia

    Bên lề Hội nghị thường niên lần thứ 27 Diễn đàn Nghị viện châu Á-Thái Bình Dương (APPF-27), ngày 15/1 tại Siem Reap (Campuchia), Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã hội kiến Thủ tướng Vương quốc Campuchia Samdech Akka Moha Sena Padei Techo Hun Sen. Thủ tướng Hun Sen nhiệt liệt chào […]

  • Thủ tướng: Đội tuyển đã thể hiện ý chí kiên cường

    Chiều 15/1, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã gửi thư cho Đội tuyển Bóng đá nam quốc gia, động viên Ban huấn luyện, Huấn luyện viên Park Hang Seo và các cầu thủ đoàn kết, quyết tâm giành thắng lợi trong trận đấu cuối của vòng bảng Asian Cup 2019. Trong thư Thủ tướng viết: […]

Sự kiện
  • Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân hội kiến Thủ tướng Campuchia

    Bên lề Hội nghị thường niên lần thứ 27 Diễn đàn Nghị viện châu Á-Thái Bình Dương (APPF-27), ngày 15/1 tại Siem Reap (Campuchia), Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã hội kiến Thủ tướng Vương quốc Campuchia Samdech Akka Moha Sena Padei Techo Hun Sen. Thủ tướng Hun Sen nhiệt liệt chào […]

  • Công bố các quyết định nhân sự của Ban Bí thư Trung ương Đảng

    Tuần qua (5-11/1), Trung ương Hội Nông dân Việt Nam, Ban Kinh tế Trung ương, Tỉnh ủy Phú Thọ, Vĩnh Long, Thái Bình đã tổ chức công bố và trao các quyết định của Ban Bí thư Trung ương Đảng về công tác cán bộ. Ngày 11/1, Đảng uỷ cơ quan Trung ương Hội Nông […]

  • Thủ tướng dự Hội nghị triển khai nhiệm vụ năm 2019 của VPCP

    Chiều 10/1, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã dự và phát biểu chỉ đạo Hội nghị tổng kết công tác năm 2018, triển khai nhiệm vụ năm 2019 của Văn phòng Chính phủ. Cùng dự Hội nghị có Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Trương Hòa Bình, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, Chánh Văn phòng Trung ương […]

Tam nông
  • Công bố 13 sản phẩm nông nghiệp chủ lực quốc gia

    Bộ NN&PTNT vừa ban hành Thông tư về Danh mục sản phẩm nông nghiệp chủ lực quốc gia của Việt Nam với 13 mặt hàng nông sản. Theo danh mục ban hành, 13 sản phẩm nông sản chủ lực quốc gia là: lúa gạo, cà phê, cao su, điều, hồ tiêu, chè, rau và quả, […]

  • Bộ NT&PTNT cấp 50.000 liều vaccine cho Hà Tĩnh phòng chống dịch LMLM

    Từ đề xuất của UBND tỉnh Hà Tĩnh, Bộ NN & PTTN vừa có quyết định hỗ trợ 50.000 liều vaccine để phòng chống dịch bệnh lở mồm long móng ( LMLM ) trên địa bàn. Theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, tính đến ngày 4/1/2019, toàn tỉnh có 27 con trâu, bò; 250 con heo […]

  • Hòa Bình: Xã Yên Bồng phát triển thương hiệu gà Lạc Thủy

    Trong khoảng 3 – 4 năm trở lại đây, người dân xã Yên Bồng (Lạc Thủy, tỉnh Hòa Bình) mở rộng quy mô chuồng trại, phát triển nuôi gà theo hướng sản xuất tập trung. Theo thống kê, toàn xã có trên 40.000 con gà, trong đó chủ yếu là giống gà bản địa, gà […]