14:13 - 31/05/2018

Trục lợi tài nguyên đất: Vấn nạn công bằng xã hội

Có thể nói, chưa bao giờ dư luận lại đối mặt những câu hỏi hóc búa về định hướng phát triển phải cân đối với yêu cầu công bằng xã hội như hiện nay. Đất đai và những giá trị gia tăng theo quy luật cung cầu của thị trường, đang trở thành câu chuyện nóng trên bàn đối thoại của mọi cấp quản lý và người dân. Trong đó, câu hỏi về thực trạng “lợi ích nhóm” gắn với cơ hội trục lợi từ tài nguyên đất, được nêu ra gay gắt nhất.

Thực trạng này, xét ở quá khứ là không có. Song từ quan điểm “đất đai là sở hữu toàn dân, do Nhà nước quản lý”, qua thực tiễn thi hành ở các địa phương và toàn diện xã hội, không thể tránh khỏi những vấn nạn liên quan đến quyền lợi của những con người thừa hành. Khi quyền lợi đó được đề cao và chi phối trách nhiệm của lực lượng chuyên trách, các mâu thuẫn đã nảy sinh.

Từ vốn góp đến tài nguyên đất

Sự thật ở giai đoạn sơ khai hội nhập thị trường, kinh tế nước nhà đã có 1 giai đoạn hoán đổi quan trọng. Đó là công cuộc xúc tiến, thu hút các dự án đầu tư, đa phần kêu gọi vốn đầu tư có nguồn gốc nước ngoài, của các cơ quan, cấp ban ngành, là luôn sử dụng đất đai làm nguồn vốn cơ bản.

Những năm 1992 – 1996, các dự án liên doanh, hợp tác làm ăn kinh tế với bên ngoài của các công ty Nhà nước, các tổ chức, hiệp hội trong nước, đều dựa vào nguồn vốn góp là đất đai do Nhà nước giao cho.

Nghĩa là từ vai trò quản lý, các cơ quan Nhà nước đã vận dụng tài nguyên đất thành cơ hội để hoạt động đầu tư, sử dụng tài nguyên làm lợi thế thu hút nhà đầu tư chấp nhận làm ăn tại Việt Nam.

Dòng chảy khai thác tài nguyên trong giai đoạn đó, là không thể tránh khỏi và thực tiễn chứng minh lựa chọn đó mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế quốc dân. Hoạt động đầu tư quốc gia khởi sắc, các dự án đầu tư quy mô hình thành, các tập đoàn kinh tế quốc dân và tư nhân lần lượt được thành lập, từng bước tạo dựng sức mạnh tăng trưởng cho kinh tế xã hội Việt Nam.

Điều đánh đổi có thể là sự tổn thất nhất định, nhiều khu đất công đã chuyển hóa tư nhân, giao quyền sở hữu cho các tổ chức nước ngoài và nhà đầu tư kinh tế. Lợi ích tài nguyên đất đai theo đó được xác lập dần, đi từ sở hữu toàn dân đến giao quyền sử dụng cho các tập thể, rồi gia đình, và cá nhân.

Đất nông nghiệp trở thành đất kinh doanh

Chính khi kinh tế thị trường xác lập, quyền sử dụng đất đã trở thành yếu tố quan trọng để giá trị đầu tư kinh tế được khẳng định. Từ chỗ chấp nhận những giá trị đất thuộc công hữu, người dân dần nhận thức về quyền sử dụng đất của mình. Thị trường bất động sản theo đó hình thành và ngày càng tác động sâu sắc đến nhận thức của toàn xã hội.

Như vậy, từ những diện tích đất được quy hoạch, bố trí làm vốn góp cho các dự án liên doanh ban đầu, đến nay, tài nguyên đất đai sở hữu toàn dân đã được thiết lập giá trị, và những cơ quan quản lý phải đóng vai trò thiết thực, trách nhiệm về kiểm soát, giám sát các giá trị đó. Một khi công tác và trách nhiệm này không được thực thi tốt, tất yếu sẽ nảy sinh mâu thuẫn với người dân, và vấn đề công bằng về quyền lợi đất đai được đặt ra.

Chấm dứt trục lợi tài nguyên đất?

Những vụ việc gần đây về hiện trạng quy hoạch đất đai và quản lý, phân bổ tài nguyên cho thấy, có những vấn đề nghiêm trọng đã nảy sinh từ vấn nạn “trục lợi tài nguyên đất” trong 1 bộ phận không nhỏ của xã hội.

Ai cũng thấy rõ, diễn biến kinh tế thị trường ngày càng sâu sắc đã khiến giá trị đất đai ngày càng tăng, mâu thuẫn với công tác quản lý Nhà nước vốn vẫn áp dụng các đơn giá đất không kịp cập nhật.

Hệ lụy phát sinh, là khi một dự án đầu tư được triển khai, giá đất hiện hữu đã thay đổi so với khung giá chính quyền; và người dân định lượng được sự thay đổi này. Người dân có nhu cầu được hưởng giá đền bù giải tỏa ở những dự án cần mặt bằng theo giá gần với thị trường nhất. Câu chuyện đơn giản, là chính quyền nên để doanh nghiệp và người dân tự điều đình về các mức giá ấy.

Nhưng thực tế với tinh thần cầu thị, chính quyền có xu hướng cam kết giao đất “sạch” đã giải tỏa cho các doanh nghiệp. Để tiến hành, chính quyền thường áp dụng những khung giá đất cũ, dùng mệnh lệnh hành chính và lực lượng chức năng yêu cầu người dân chấp hành, với danh nghĩa triển khai các dự án kinh tế đem lại công ích xã hội. Không ít dự án khi triển khai còn vướng mắc thủ tục đầu tư, có khi đã thực hiện giải tỏa mà chưa hề có đất tái định cư, khiến người dân phải chờ đợi nhiều năm trời.

Những khu biệt thự mọc lên

Rõ ràng người dân có quyền đặt vấn đề, liệu có hình thành “lợi ích nhóm” hay không, khi chính quyền và các nhà đầu tư dễ nảy sinh quan hệ câu kết trục lợi tài nguyên đất, hưởng chênh lệch giá đất đền bù so với giá thị trường. Những thắc mắc này dễ trở thành xung đột, khi chính quyền không trả lời kịp thời cho người dân, còn nhà đầu tư thì ngại va chạm truyền thông và báo chí. Chính mối quan hệ đứt gãy thông tin này đã khiến cho nhiều vụ việc đất đai trở thành sự kiện nóng, gây nên những hệ lụy nghiêm trọng vào niềm tin của người dân đối với chính quyền và pháp luật.

Rõ ràng đã đến lúc, câu chuyện quản lý tài nguyên đất trong xã hội hiện nay phải được đặt ra minh bạch, về các mối quan hệ quy hoạch, quản lý giám sát việc phân bổ và điều tiết các chỉ số giá trị tài nguyên theo thị trường. Cơ hội trục lợi tài nguyên đất ở 1 số bộ phận chính quyền, doanh nghiệp đầu tư vì vậy cần được nhìn nhận, bóc tách và xử lý 1 cách nghiêm túc nhất.

Ngăn chặn triệt để và thấu đáo những hiện tượng ấy, tiêu diệt tận gốc những quan hệ “lợi ích nhóm” nhờ trục lợi đất đai, chính là những yêu cầu cấp thiết đối với xã hội chúng ta hiện nay.

Thụy Bất Nhi

 

Chủ đề:
Tin cập nhật
Sự kiện
  • Thêm quốc gia chính thức xin gia nhập CPTPP

    Bộ trưởng Kinh tế Mexico Ildefonso Guajardo mới đây cho biết, Colombia đã chính thức đề nghị xin gia nhập Hiệp định Đối tác toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Phát biểu tại hội nghị Hội đồng Bộ trưởng Liên minh Thái Bình Dương lần thứ 19 tại thủ đô Mexico, […]

  • Tổng Bí thư: Không có mục đích nào khác là vì nước vì dân

    Ngày 17/6, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng cùng các đại biểu Quốc hội Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội đã tiếp xúc đông đảo cử tri các quận Thanh Xuân, Hà Đông, Cầu Giấy, báo cáo kết quả Kỳ họp thứ 5, Quốc hội Khóa XIV. Đa số cử tri đánh […]

  • Việt Nam coi trọng hợp tác Mekong

    Việt Nam đã và đang có nhiều đóng góp quan trọng trong hợp tác CLMV cũng như ACMECS Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc và phu nhân cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam đã đến Bangkok – Thái Lan chiều 15-6, bắt đầu chuyến tham dự Hội nghị Cấp cao Chiến lược Hợp tác […]

Tam nông
  • Cần thận trọng khi mở rộng diện tích cây mắc ca

    Mắc ca là cây được đánh giá có giá trị kinh tế cao với sản lượng trung bình 4 tấn/ha. Hạt mắc ca cũng được đánh giá là có nhiều chất dinh dưỡng và xếp trong top đầu những hạt khô hiện nay. Tuy nhiên, giá trị kinh tế mà loại cây này mang lại […]

  • Được ưu tiên vẫn khó vay vốn

    Các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch dù thuộc đối tượng được ưu tiên vay vốn ngân hàng nhưng vẫn đang gặp không ít rào cản Hơn 1 năm trước, ngành ngân hàng (NH) cam kết dành ra khoảng 100.000 tỉ đồng cho vay ưu đãi trong lĩnh […]

  • Dịch bệnh đe dọa vụ lúa ĐBSCL

    Nhiều địa phương ở ĐBSCL xuống giống lúa vụ hè thu sớm với hy vọng thu về lợi nhuận tốt nhưng đang đối mặt nguy cơ giảm năng suất, tăng chi phí vì dịch bệnh Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, so với tháng 4-2018, giá lúa tại ĐBSCL […]