01:00 - 15/12/2017

Trống cái da trâu, báu vật thiêng của người Ê Đê

Cùng với nhà dài, ghế k’pan và dàn chiêng đồng, trống cái da trâu (trống h’gơr) là những di sản quý báu, biểu tượng của các giá trị văn hóa tiêu biểu của người Ê Đê.

Độc đáo chiếc trống da trâu

Trống h’gơr là loại trống được chế tác, diễn tấu hết sức độc đáo của người Ê Đê. Trống được khoét từ thân cây gỗ nguyên khối (thường là gỗ sao, lim) với đường kính từ 70 cm đến 1,5 m. Sau đó, nghệ nhân phải dùng lửa hơ đốt bên trong lòng trống để tạo thành tang trống mà phần giữa thân tang trống phình to nhất, 2 đầu nhỏ lại, trong đó một đầu lớn hơn.

Mặt trống được bưng bằng da trâu, mà phải nguyên da của cả con và còn nguyên lông (sau khi hoàn thành trống mới cạo lông trên 2 mặt trống) và dùng hệ thống dây néo để bưng vào tang trống. Một phía đầu tang trống bao giờ cũng to hơn, sử dụng chủ yếu khi diễn tấu – mặt cái, bưng bằng da trâu cái. Đầu phía còn lại nhỏ hơn – là mặt đực, bưng bằng da trâu đực. Da trâu được thuộc thủ công bằng muối, nước vôi, nước lá cây và vỏ cây rừng ngâm, sau đó phơi nắng. Da trâu được cố định giữ trên tang trống bằng hệ thống đinh làm từ gốc tre gi vót nhọn. Da trâu phủ mỗi mặt trống xuống một nửa tang trống, giữa chừa 2 – 3cm đúng vào vị trí đã được đục lỗ tạo móc sắt để treo.

Trống h’gơr được đặt trang trọng trên ghế k’pan trong nhà dài của người Ê Đê tại Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) .

Trên cả hai mặt trống đều dùi một lỗ tròn nhỏ có cỡ bằng hạt bắp, đường kính khoảng 5 – 6 mm để chỉnh âm và lưu thông không khí trong lòng trống.

Theo truyền thống, việc chế tác cũng như sở hữu và diễn tấu h’gơr không thể tùy hứng hay tùy tiện, tất cả đều có những quy định bất thành văn cũng như những cấm kỵ, kiêng cữ.

Vật liệu cùng cách chế tạo độc đáo đã tạo nên loại nhạc cụ quý hiếm và bền chắc, có âm thanh mạnh mẽ. Trống h’gơr trở thành một tài sản vô giá của người Ê Đê.

Nhạc cụ thiêng

Từ xưa, trống h’gơr được coi là một tài sản quý, chỉ những nhà có thế lực, giàu có, sở hữu ghế k’pan và dàn ching char mới được làm trống h’gơr, có thể cùng một lúc với làm k’pan. Trống càng to càng chứng tỏ gia đình đó càng giàu có. Không những thế, trống còn là một vật thiêng liêng, cầu nối với thế giới thần linh.

Sự linh thiêng này được thể hiện cả trong quá trình làm trống và việc gìn giữ, diễn tấu. Để làm trống, đồng bào phải tổ chức một nghi lễ cúng Yang với vật hiến sinh là trâu. Trống được hoàn thiện tại rừng phải tiến hành lễ cúng thổi hồn cho trống mới đưa về nhà và đặt trên ghế k’pan. Sau đó là lễ xỏ mũi, dùi một lỗ nhỏ ở mặt cái, cách tang trống khoảng 10 – 15cm để treo cing (chiêng) rieo, cing kngan cho trống và tiến hành đặt tên cho trống bằng tên của người phụ nữ lớn tuổi, có uy tín của dòng họ đã qua đời. Từ đây, trống được gọi tên riêng kèm theo danh từ có nghĩa là bà (aduôn).

Được đặt trên ghế k’pan, nằm giữa phòng ngủ và phòng khách, trống h’gơr có nhiệm vụ giữ giấc ngủ bình an và chứng kiến những vui buồn của các thành viên trong gia đình. Vì thế, việc giữ gìn trống h’gơr đồng nghĩa với gìn giữ sự may mắn, an lành trong gia đình. Khi muốn đưa trống ra khỏi nhà, đồng bào phải làm một lễ cúng nhỏ để xin phép thần linh.

Trống h’gơr trong đời sống đồng bào Ê Đê

Tiếng trống da trâu đã gắn bó với đồng bào Ê Đê từ lúc sinh ra đến nghi lễ mừng đầy tháng, tuổi trưởng thành, cho đến lễ mừng thọ hay lễ bỏ mả….

Được diễn tấu cùng dàn ching chiêng trong các sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng nhưng trống h’gơr thường cố định 1 chỗ (trên ghế k’pan hoặc đầu hồi nhà hay sân lễ), có vai trò điều khiển sự ngừng nghỉ và nhịp điệu nhanh chậm của cả dàn ching char.

Diễn tấu trống h’gơr trong lễ hội của người Ê Đê.

Theo nghệ nhân Y’Thim Byă, dân tộc Ê Đê, buôn Ea Bông, xã Cư Êbur, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk: “Trống h’gơr là kiểu trống cổ của người Ê Đê. Hiện nay trống không còn nhiều nữa, tuy nhiên trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Ê Đê, trống vẫn có vai trò quan trọng như từ bao đời nay”.

Trong lịch sử chống ngoại xâm, những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, khi quân Xiêm và thực dân Pháp xâm lược Việt Nam. Tiếng trống h’gơr đã vang lên, hiệu triệu và thúc giục các lực lượng nghĩa quân thắt chặt tình đoàn kết và ý chí bảo vệ quê hương, đất nước.

Hiện nay tại nhà dài Ê Đê, Làng Văn hóa – Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) đang trưng bày bộ sưu tập của gia đình cố Nghệ sĩ Nhân dân Y Moan, trong đó có chiếc trống quý này. Đây là cơ hội quý giá để du khách gần xa đến tham quan và được tận mắt ngắm nhìn những di sản quý báu của người Ê Đê, ngoài trống h’gơr còn có ghế k’pan, ching đồng và nhiều vật dụng khác.

Trống h’gơr không còn được làm nữa vì nhiều nguyên nhân, nguyên liệu làm tang trống đã khan hiếm, quy trình chế tác khó và phức tạp. Những nghệ nhân chế tác trống dần khuất bóng. Bất chấp những điều đó, trong các buôn làng của người Ê Đê, trống da trâu vẫn được gìn giữ cùng với những lễ nghi truyền thống của mình như suối nguồn cuộn chảy mãi…

Hoài Thu

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Làng mớiDanh mục , ,
Tin cập nhật
  • Bổ sung vitamin từ rau quả

    Rau củ quả là thành phần không thể thiếu trong các bữa ăn hàng ngày. ngoài những lợi ích mang lại cho sức khỏe, nó còn là nguồn cung cấp các loại vitamin thiết yếu cho cuộc sống. Cà rốt: một ly cà rốt tươi chứa một một lượng vitamin A khổng lồ, 34.317 IU. Điều […]

  • Món nậm pịa Tây Bắc, liệu bạn có can đảm để thử?

    Có thể nói, không phải vị khách nào đến thăm các tỉnh vùng cao đều có “thần kinh thép” để thử món nậm pịa Tây Bắc cực dị – Món ăn làm từ tiết, đuôi, bạc nhạc, lòng, phổi,…và còn có cả…phân non. Món nậm pịa Tây Bắc là món ngon truyền thống của bà con […]

  • Á hậu Băng Khuê xinh đẹp như công chúa khi đi sự kiện

    Vừa qua, tại một sự kiện về thời trang , diễn viên – Á hậu Băng Khuê chọn kiểu trang điểm xinh tươi đeo vương miện kết hợp và đầm xòe rộng tạo nên vẻ đẹp ấn tượng thu hút ánh nhìn của người đối diện. Sau một thời gian tạm xa đóng phim, diễn […]

Sự kiện
  • Thủ tướng: Triển khai ngay phương án ứng phó thiên tai

    Thủ tướng yêu cầu Uỷ ban nhân dân các tỉnh khu vực miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ, nhất là các tỉnh đang bị nhiều thiệt hại tập trung khắc phục hậu quả bão, lũ, triển khai ngay phương án ứng phó với thiên tai trên địa bàn. Thủ tướng Chính phủ vừa có […]

  • Dân chủ – đoàn kết – đổi mới – hội nhập – phát triển

    Sau hai ngày việc (18-19.7.2018), Đại hội đại biểu Hội Nông dân tỉnh Tây Ninh lần thứ IX, nhiệm kỳ 2018 – 2023 đã chính thức bế mạc. Trong nhiệm kỳ vừa qua, nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong tỉnh tiếp tục chuyển biến tích cực, kết cấu hạ tầng kinh tế – xã […]

  • Theo dõi chặt diễn biến bão số 3 để chủ động ứng phó

    Trước diễn biến của bão số 3, chiều nay, Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng đã yêu cầu Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai và Ủy ban Quốc gia Ứng phó sự cố, thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tổ chức theo dõi chặt chẽ diễn biến của bão để […]

Tam nông
  • Trung Quốc thị trường chính của gạo Việt đang giảm đột ngột

    Mặc dù vẫn là thị trường chính của gạo Việt Nam nhưng việc Trung Quốc ngày càng siết chặt nhập khẩu khiến một số doanh nghiệp Việt có thể không kịp thích ứng. Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, khối lượng gạo xuất khẩu 6 tháng đầu năm 2018 ước đạt 3,6 […]

  • Linh hoạt và tránh áp đặt trong triển khai OCOP

    Đó là ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ tại Hội nghị toàn quốc triển khai thực hiện Chương trình Mỗi xã một sản phẩm – OCOP vào sáng 14-7-2018. Sự kiện được tổ chức tại tỉnh Bắc Giang. Trong 2 ngày 13 và 14 -7 – 2018, tại  tỉnh Bắc […]

  • Tỷ phú nuôi vịt ở Cốc Khê

    Sinh năm 1973, anh Ngô Đức Thắng (thôn Cốc Khê, xã Phạm Ngũ Lão, Kim Động – Hưng Yên) đang sở hữu trang trại nuôi vịt “khủng” với trên 60.000 vịt bố mẹ, cung cấp hàng chục ngàn vịt giống mỗi ngày. Điều đáng nể là anh đã chèo chống giúp nghề nuôi vịt ở […]