20:44 - 16/01/2017

Tích tụ ruộng đất để phát triển nông nghiệp bền vững

Không phải vô cớ mà các cụm từ “tích tụ ruộng đất”, “mở rộng hạn điền” được đề cập nhiều hơn và công khai hơn, so với khoảng hai thập niên trước đây, bởi “tích tụ ruộng đất” có thể làm thay đổi nền nông nghiệp tự phát, manh mún, nhỏ lẻ của Việt Nam thời gian qua.

Tại hội nghị “Phát triển doanh nghiệp nông nghiệp trong tiến trình tái cơ cấu nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới” tổ chức vừa qua, Trưởng ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Văn Bình nhấn mạnh: “Trong bối cảnh nền nông nghiệp Việt Nam đã đứng ở sát chân tường trong khi sức ép từ hội nhập kinh tế toàn diện và biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, thì việc có những cải cách căn bản để thay đổi tình trạng tụt hậu là điều cần thiết. Khi động lực tăng trưởng cho ngành nông nghiệp đã cạn kiệt, thì điều cần làm là tạo một động lực mới, mà điều đó chỉ có thể là cho phép tích tụ ruộng đất và đẩy mạnh mô hình kinh tế hợp tác”.

Thực trạng manh mún đất nông nghiệp

Nghị quyết 10 của Ban chấp hành trung ương Đảng cộng sản Việt Nam khóa VI năm 1988 đã tạo ra một bước đột phá trong cải cách đất đai. Lần đầu tiên, hộ nông dân được thừa nhận là một đơn vị kinh tế tự chủ, có quyền bình đẳng với các thành phần kinh tế khác trước pháp luật. Đất đai được giao ổn định và lâu dài. Từ chỗ đói ăn đến nay Việt Nam đã khá giả hơn nhờ những chính sách trong nông nghiệp như Khoán 10, Khoán 100 lấy kinh tế hộ làm hạt nhân, giúp giải phóng sức sản xuất. Mô hình kinh tế hộ là tự cung tự cấp, lo cái ăn cho gia đình, cho nhu cầu trong nước.

Tuy nhiên, chính sách này chỉ hợp thời trong thời điểm đó, hiện tại nó đã lỗi thời. Cụ thể, tốc độ tăng trưởng GDP nông nghiệp đang có xu hướng giảm dần, từ 4%/năm trong giai đoạn 1995-2000 xuống còn 3,83%/năm giai đoạn 2001-2005 và 3,3%/năm giai đoạn 2006-2010. Tỷ lệ giá trị gia tăng so với tổng giá trị sản xuất nông nghiệp cũng có xu hướng giảm,  từ 66,35% năm 2000 xuống 58,8% năm 2010 (theo giá thực tế).

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này chính là diện tích đất nông nghiệp đang sụt giảm trong những năm gần đây, đã làm cho quy mô sản xuất ngày một bị thu hẹp, điều này hạn chế trong việc áp dụng cơ giới hóa trong nông nghiệp. Đồng thời, ruộng đất manh mún đang là một trong những rào cản lớn khiến DN e ngại khi đầu tư sản xuất nông nghiệp phát triển theo hướng hàng hóa. Hiện nay, chỉ có khoảng 3.643 DN trên tổng số gần nửa triệu DN đầu tư vào nông nghiệp. Như vậy số lượng DN tham gia đầu tư chưa tới 1%, trong đó 90% là DN nhỏ, thậm chí siêu nhỏ.

Đặc biệt, tư liệu sản xuất lớn nhất là đất đai lại đang manh mún, làm sao đảm bảo tích tụ ruộng đất mà vẫn đảm bảo quyền lợi người nông dân. Thực tế là, dù Nhà nước có bật đèn xanh và ban hành chính sách tạo điều kiện cho tích tụ ruộng đất và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, thì mọi chuyện sẽ không dễ dàng thay đổi, khi vẫn có tới gần 70% người dân sinh sống tại các vùng nông thôn và có thu nhập phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp.

Mặc khác, tình trạng manh mún đất đai đã gây ra những khó khăn không nhỏ cho việc phát triển giao thông nông thôn và xây dựng hệ thống thủy lợi trong nông nghiệp. Tình trạng này dẫn đến hệ quả là sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam vẫn phần lớn luẩn quẩn theo lối canh tác manh mún, thiếu đồng bộ và kém cạnh tranh. Đây là một trong những nguyên nhân khiến nông dân nước ta chiếm tỷ lệ nghèo bình quân cao nhất trong các ngành nghề, cho dù một số nông – thủy sản Việt Nam như gạo, cà phê, tiêu, cá ba sa, tôm… chiếm thứ hạng cao về tổng sản lượng trên thế giới. Vì vậy, vừa có thể tiến hành tích tụ đất đai và sản xuất nông nghiệp quy mô lớn mà vẫn đảm bảo không ảnh hưởng đến công ăn việc làm và thu nhập của người nông dân là điều không dễ dàng chút nào.

Tích tụ ruộng đất

Để giải quyết tốt vấn đề  trên, Nhà nước cần có những phương thức phù hợp để tháo gỡ  tình trạng manh mún ruộng đất bao gồm tình trạng manh mún về ô thửa và sự phân tán quy mô ruộng đất nông hộ, phương thức được thực hiện phổ biến là tích tụ ruộng đất.

Trưởng ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Văn Bình khẳng định: “Đảng sẽ có chính sách cổ vũ và đảm bảo cho tích tụ ruộng đất; đồng thời đẩy mạnh kinh tế hợp tác trong nông nghiệp trong bối cảnh đất nước ngày nay đã thay đổi. Thời hạn giao đất nông nghiệp được kéo dài đến 50 năm thay vì 20 năm như hiện nay là một trong những điểm mới của dự thảo Luật Đất đai sửa đổi”.

Tuy nhiên, hạn mức giao đất nông nghiệp trong dự thảo Luật Đất đai sửa đổi vẫn giữ nguyên so với thảo luật này là cho phép các cá nhân, gia đình được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nông nghiệp gấp 10 lần so với hạn mức giao đất, thay vì chỉ là hai lần theo luật hiện hành, ông Bình cho biết thêm.

Mặc dù có nhiều cách tiếp cận khác nhau liên quan đến tích tụ và tập trung ruộng đất nông nghiệp, nhưng tất cả đều có những điểm chung, đó chính là: tích tụ và tập trung ruộng đất sẽ khắc phục được tình trạng manh mún đất đai khi làm giảm số mảnh và tăng quy mô diện tích canh tác của hộ gia đình. Tích tụ tập trung đất đai giúp tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp: Quy mô đất đai có tương quan tỷ lệ thuận với năng suất và sản lượng lúa cũng như năng suất lao động.

Sự thành công của quá trình tích tụ đất đai phụ thuộc nhiều vào khả năng rút lao động ra khỏi nông nghiệp. Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và hỗ trợ nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư vào khu vực nông thôn. Khuyến khích và  thúc đẩy các hoạt động phi nông nghiệp phát triển như làng nghề. Cần đảm bảo sự phát triển một cách bền vững gắn với bảo vệ môi trường và cải thiện chất lượng  cuộc sống ở khu vực nông thôn.

Bên cạnh đó, việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp nông nghiệp phát triển trong các lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi đồng thời với các hoạt động chế biến. Cần hình thành cơ chế chuyển giao khoa học công nghệ và đào tạo doanh nhân nông nghiệp làm tiên phong trong tích  tụ đất đai. Chính phủ cần ưu tiên phát triển kết cấu hạ tầng ở khu vực nông thôn nhằm tạo môi trường đầu tư tốt cho các doanh nghiệp nông nghiệp hoạt động và giảm chi phí giá thành cho sản xuất kinh doanh. Thúc đẩy phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa ở khu vực nông thôn, gắn kết chặt chẽ với các vùng chuyên canh sản xuất tập trung.

Để có thể thúc đẩy quá trình tích tụ tập trung đất đai hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sử dụng đất cần có những định hướng chính sách một cách toàn diện. Đó là việc hoàn thiện chính sách đất đai nhằm tạo sự ổn định và yên tâm đầu tư vào đất đai và sản xuất nông nghiệp, chính hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi việc làm cho người nông dân, dần dần rút lao động ra khỏi khu vực nông nghiệp và cuối cùng là các chính sách hỗ trợ về kinh tế như chính sách vay vốn, chính sách đảm bảo đầu ra cho sản phẩm. Sự thành công của tích tụ ruộng đất cũng phụ thuộc nhiều vào vai trò của giáo dục và dạy nghề trong việc tạo cơ hội tiếp cận các hoạt động phi nông nghiệp. Nếu giải quyết tốt việc làm cho người lao động, vấn đề chủ trương tích tụ đất đai sẽ thực hiện một cách có hiệu quả.

Tóm lại, để tránh tình trạng nông dân bị tổn thương trong quá trình tích tụ ruộng đất, dự thảo luật phải có những quy định cụ thể để kiểm soát quá trình tích tụ ruộng đất theo hướng tích cực. Nhà nước cần có những quy định cụ thể để quản lý, điều tiết việc giao đất nông nghiệp cho người dân. Những tập thể, cá nhân được giao đất phải có nghĩa vụ đóng thuế đầy đủ với tỷ lệ phù hợp để phân chia lại lợi ích cho nông dân và đảm bảo công bằng xã hội. Khi những quy định về việc giao đất càng cụ thể và minh bạch, Nhà nước dễ dàng điều tiết được lợi ích từ việc giao đất cho tổ chức, tập thể cá nhân canh tác thì chính quyền ở cấp cơ sở quản lý và điều tiết đất đai cho người dân dễ dàng hơn.

Sỹ Công

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Xã hộiDanh mục
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Khách du lịch từ các nước có bệnh Dịch tả lợn châu Phi sẽ không được mang thịt lợn vào Việt Nam

    Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa ra Chỉ thị số 04/CT-TTg trong đó kiểm soát các phương tiện và khách du lịch từ các nước đã và đang có bệnh Dịch tả lợn châu Phi mang thịt lợn vào Việt Nam. Sau 8 ổ dịch vừa được phát hiện tại hai tỉnh Hưng […]

  • Chăn nôi không kháng sinh: Cần sự vào cuộc đồng bộ

    Câu chuyện về kháng sinh trong chăn nuôi vẫn đang nóng lên từng ngày, từng giờ được truyền thông, báo chí liên tục nhắc tới và được xem là “khối u” của ngành chăn nuôi. Đứng trước những thách thức và cơ hội mới, nuôi không kháng sinh là hướng đi bắt buộc để chuyển […]

  • Giá lúa đông xuân giảm, tiêu thụ khó

    Các tỉnh ĐBSCL đang bước vào đầu vụ thu hoạch lúa đông xuân, với tổng diện tích gieo sạ hơn 1,6 triệu héc ta. Tuy nhiên, giá lúa hiện liên tục sụt giảm và khó tiêu thụ khiến nông dân lo lắng. Chiều 17/2, nhiều thương lái ở ĐBSCL cho biết, hiện giá lúa tươi […]