01:00 - 13/08/2018

Thổ cẩm Bahnar – Vốn quý còn đâu?

Dệt thổ cẩm từ lâu được coi là một nghề truyền thống, mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào các DTTS Tây Nguyên. Tuy nhiên, dưới tác động của kinh tế thị trường, những tấm thổ cẩm của cộng đồng Bahnar đang từng bước thị trường hóa khiến chúng mất dần vẻ đẹp thuần khiết, đặc trưng…

Nỗi niềm nghệ nhân bên khung dệt…

Từ bao đời nay, nghề dệt thổ cẩm của cộng đồng Bahnar được xem là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá cái đẹp, cái tốt của từng phụ nữ trong làng. Theo nghệ nhân A Yol, làng Ôh, xã Kong Lơng Khơng, huyện Kbang: “Con gái Bahnar ngoài công việc nương rẫy, việc nhà còn phải biết dệt nên những tấm thổ cẩm đẹp mới bắt được người chồng ưng bụng.”.

Những tấm thổ cẩm dệt nên mang đầy đủ hoa văn, màu sắc đặc trưng của từng cộng đồng. Đối với già J’ram, một nghệ nhân chỉnh chiêng, kể khan và hơmoong tại làng Ôh, xã Kong Lơng Khơng, huyện Kbang: “Chỉ cần nhìn vào trang phục thổ cẩm mặc trên người nào, dân trong làng cũng đã phần nào biết người ấy có cái bụng tốt hay xấu, tính tình nóng nảy hay hiền lành.”.

Nỗi niềm nghệ nhân A Yol bên khung dệt.

Để dệt nên một tấm thổ cẩm Bahnar theo đúng truyền thống là cả một quá trình công phu đòi hỏi sự kiên trì của người phụ nữ bên khung dệt. Nhớ mãi cảm xúc trong những ngày đầu tập bước chân vào khung dệt, nghệ nhân A Yol bộc bạch: Lúc đó con gái trong làng tôi chỉ dùng những sợi bông ê-muôn thường được trồng rất nhiều trên nương rẫy, xen kẽ với lúa để dệt. Gần một mùa rẫy sau, những quả bông già bắt đầu rụng xuống sẽ được hái phơi khô. Sau giai đoạn pơtăh – tức là tách bông và hạt ra, các cô gái Bahnar bắt đầu vếch kpair – hay là cán bông tơi mịn ra đồng thời sử dụng 1 thanh gỗ along lơ liếh để quấn và kéo bông thành sợi duinnon.

Cũng theo A Yol, việc nhuộm màu cho từng sợi bông là giai đoạn khó nhất. Cộng đồng Bahnar thường sử dụng vỏ ốc, rễ lá của các loại cây rừng làm nguyên liệu nên màu sắc của từng sợi bông duinnon rất tươi, bền. Tuy nhiên để chế ra thuốc nhuộm không hề đơn giản, muốn có màu đỏ, phải lấy vôi ốc (vỏ ốc được đốt trên cây lồ ô, đốt đến khi nào vỏ ốc tơi ra thành bột) đem trộn với rễ cây nhầu, còn gọi là along nhâu; màu đen từ lá cây chàm, cây tơrum

Công đoạn quay tơ bông ê-muôn sẽ không còn nữa?

Có lẽ vì thế, mặc dù muốn dệt nên một tấm thổ cẩm cần rất nhiều thời gian, công sức nhưng qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Bahnar, những tấm thổ cẩm mang đậm bản sắc của riêng cộng đồng, được điểm tô bằng hoa văn hình học thuần khiết từ bao đời nay là nguồn vốn quý văn hóa, thể hiện sinh động đời sống sinh hoạt. Song, trước những biến động của thị trường, nghề dệt truyền thống cộng đồng Bahnar tỉnh Gia Lai đang dần dần mai một…

Thổ cẩm Bahnar còn đâu vốn quý?

Khi vẻ đẹp đã được khẳng định, thổ cẩm truyền thống cộng đồng Bahnar không chỉ quẩn quanh trong đời sống sinh hoạt gia đình, buôn làng mà được người tiêu dùng trong và ngoài nước biết đến. Tuy nhiên, với tác động của thị trường, nguồn chất liệu truyền thống không thể đáp ứng nhu cầu khi thổ cẩm trở thành một mặt hàng. Người dệt thổ cẩm Bahnar đành từng bước thay đổi dần chất liệu khi dệt. Vẻ đẹp thuần túy của thổ cẩm Bahnar đang dần mất đi bản sắc vốn có.

Là một trong hai nghệ nhân truyền dạy nghề dệt ở làng Plei Grõih 2, xã Glar, huyện Đăk Đoa, nghệ nhân M’Lôp trăn trở: để dệt nên một tấm dệt thổ cẩm, không đơn giản chỉ là ngồi dệt, mà còn thể hiện bản sắc của cả một cộng đồng, là truyền thống được giữ gìn qua nhiều thế hệ. Trước đây, tôi không chỉ được học về cách dệt mà còn được dạy cả cách trồng bông, se sợi, cách nhuộm màu như thế nào cho bền đẹp. Tôi muốn những cô gái Bahnar sau này cũng được học để dệt nên những tấm thổ cẩm có giá trị và để giữ gìn cách dệt truyền thống.

Cũng theo nghệ nhân M’Lôp, hiện nay, do không trồng được bông lấy sợi, không có thời gian tìm nguyên liệu để nhuộm sợi, các chị em buộc phải tìm chất liệu khác để thay thế là len công nghiệp và chỉ màu để dệt. Chính vì vậy, thổ cẩm không còn đẹp, bền màu nữa. Những sản phẩm dệt bằng len, chỉ màu không được bền, chỉ dùng vài lần đã bạc màu, làm giảm đi giá trị và bản sắc vốn có của thổ cẩm.

Thổ cầm Bahnar từng bước thị trường hóa…

Mặc dù sử dụng len công nghiệp, chỉ màu là nguyên liệu chính để dệt thổ cẩm nhưng dưới bàn tay khéo léo, người phụ nữ cộng đồng Bahnar vẫn tạo ra được những sản phẩm tinh tế về màu sắc, sáng tạo về mặt hoa văn, dấu ấn riêng của dân tộc. Song, trước tác động của kinh tế thị trường, thổ cẩm Bahnar giờ đã không còn giữ được bản chất vốn có mà đang chạy theo thị hiếu người tiêu dùng.

Chị Đinh Thị Hoet, làng Ôh, xã Kong Lơng Khơng, huyện Kbang tâm sự: Lúc còn là một thiếu nữ, tôi thường ngồi vào khung dệt những lúc rảnh rỗi, ngồi se bông dệt vải, làm cẩn thận tỉ mỉ từng công đoạn… Đây là giây phút thư giãn sau những ngày làm việc mệt nhọc.

Các nghệ nhân dệt thổ cẩm tại Kong Lơng Khơng, huyện Kbang.

Nhưng bây giờ, hình ảnh người phụ nữ ngồi tách bông, se sợi, nhuộm chỉ…hầu như đã không còn nữa, tất cả được rút ngắn chỉ còn giai đoạn cuối cùng là ngồi dệt. Như tổ hợp dệt thổ cẩm ở xã Glar – Đăk Đoa, với gần một trăm khung dệt, nguyên liệu sẵn có, người dệt chỉ việc ngồi vào khung, dệt nên các sản phẩm theo đơn đặt hàng. Và sản phẩm dệt ra không chỉ đơn giản là những cái áo; miếng vải địu con; khăn buộc đầu thường dùng trong sinh hoạt hàng ngày của người dân Bahnar, mà nó còn phong phú hơn, được cải biến thành những hộp đựng bút, hộp điện thoại, túi xách… nhằm đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng.

Dưới ảnh hưởng của thị trường, việc thay đổi chất liệu cũng như rút ngắn quá trình làm nên một tấm dệt thổ cẩm, có thể tạo ra nhiều sản phẩm thổ cẩm góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người phụ nữ dân tộc Bahnar. Song, trước tác động của kinh tế thị trường, nếu không có một giải pháp phát triển đúng đắn, giữ gìn bản sắc văn hóa trong các làng nghề thì chỉ một thời gian nữa thôi, mọi công đoạn trong truyền thống trồng bông dệt thổ cẩm sẽ bị mai một và mất đi…

Thanh Luận

Chủ đề:
Tin cập nhật
  • Hamubay Phan Thiết khu đô thị sức khỏe

    Hamubay Phan Thiết được thiết kế theo lối khu đô thị chuẩn mực khép kín, với tổng diện tích 4ha giai đoạn I và mặt tiền trải dài hơn 1km bờ biển tại Khu Nam thành phố Phan Thiết. Hamubay Phan Thiết tựa như nằm nghiêng mình bên bờ biển, với vẻ đẹp kiêu hãnh, […]

  • Đông đảo ca sỹ, diễn viên hài cùng quy tụ trong sản phẩm Tết 2019

    Vừa qua chương trình  Gala Nhạc Việt cũng chính thức phát hành DVD Gala Nhạc Việt 13 –  Vui Như Tết với sự tham gia quy tụ của đông đảo nghệ sỹ tên tuổi được yêu thích, mang đến nhiều tiết mục Xuân tưng bừng rộn rã với màu sắc tươi mới của mùa xuân […]

  • 153 sản phẩm nông nghiệp được tôn vinh

    Sáng ngày 17.1.2019, tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ (TP.Hà Nội) đã diễn ra “Lễ tôn vinh sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu năm 2017”, do Trung ương Hội Nông  dân Việt Nam (T.Ư Hội NDVN) tổ chức. Tham dự Lễ tôn vinh có đồng chí Vương Đình Huệ, Uỷ viên Bộ Chính trị, […]

Sự kiện
  • 153 sản phẩm nông nghiệp được tôn vinh

    Sáng ngày 17.1.2019, tại Trung tâm Nghệ thuật Âu Cơ (TP.Hà Nội) đã diễn ra “Lễ tôn vinh sản phẩm nông nghiệp tiêu biểu năm 2017”, do Trung ương Hội Nông  dân Việt Nam (T.Ư Hội NDVN) tổ chức. Tham dự Lễ tôn vinh có đồng chí Vương Đình Huệ, Uỷ viên Bộ Chính trị, […]

  • Xây dựng đội ngũ thanh tra “liêm chính, bản lĩnh, trung thành”

    Chiều 16/1, tại Hà Nội, Thanh tra Chính phủ tổ chức hội nghị trực tuyến với 63 tỉnh, thành phố tổng kết ngành thanh tra năm 2018 và triển khai kế hoạch năm 2019. Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc dự và phát biểu chỉ đạo hội nghị. Cùng dự có Phó Thủ tướng […]

  • HTX hiệu quả phải nâng cao thu nhập cho kinh tế hộ

    Hợp tác xã kiểu mới không triệt tiêu giá trị của kinh tế hộ mà phải làm gia tăng thu nhập, giá trị kinh tế của kinh tế hộ gia đình thành viên. Chiều 16/1, Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ, Trưởng Ban chỉ đạo đổi mới, phát triển kinh tế tập thể, hợp tác […]

Tam nông
  • Cây công nghiệp trước đòi hỏi tái cơ cấu

    Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường: “Năm 2018, toàn ngành đạt mục tiêu tăng trưởng và xuất khẩu (XK) cao. Tuy nhiên, kết quả không được trọn vẹn vì riêng khu vực cây công nghiệp giá thấp, thậm chí có một vài sản phẩm rất thấp, như cao su, hạt tiêu, điều, mía… Trên […]

  • Công bố 13 sản phẩm nông nghiệp chủ lực quốc gia

    Bộ NN&PTNT vừa ban hành Thông tư về Danh mục sản phẩm nông nghiệp chủ lực quốc gia của Việt Nam với 13 mặt hàng nông sản. Theo danh mục ban hành, 13 sản phẩm nông sản chủ lực quốc gia là: lúa gạo, cà phê, cao su, điều, hồ tiêu, chè, rau và quả, […]

  • Bộ NT&PTNT cấp 50.000 liều vaccine cho Hà Tĩnh phòng chống dịch LMLM

    Từ đề xuất của UBND tỉnh Hà Tĩnh, Bộ NN & PTTN vừa có quyết định hỗ trợ 50.000 liều vaccine để phòng chống dịch bệnh lở mồm long móng ( LMLM ) trên địa bàn. Theo UBND tỉnh Hà Tĩnh, tính đến ngày 4/1/2019, toàn tỉnh có 27 con trâu, bò; 250 con heo […]