07:00 - 30/08/2017

Rừng trong đời sống của người Tây Nguyên

Với người Tây Nguyên, rừng là máu thịt, là nguồn cội. Rừng vây bọc lấy con người, đi vào tận sâu thẳm tâm hồn người. Rừng là nơi khơi nguồn và cất giữ tâm linh, rừng mang bóng dáng của tổ tiên ông bà.

Khi con người bắt đầu cất tiếng khóc chào đời đã được cha mẹ dạy cho cách thức dệt vải bằng cách làm một khung dệt nhỏ xíu đặt vào tay cô con gái hay cây ná xinh xắn đặt vào tay cậu con trai cùng bao lời nhắn gửi trong lễ khai tâm. Đến tuổi cập kê, bó củi hứa hôn sẽ là tiêu chí để mọi người đánh giá sự đảm đang, khéo léo của người con gái; chiếc gùi được đan tinh xảo, đẹp mắt sẽ là bằng chứng về sự trưởng thành của người con trai. Và đến khi con người giã từ cuộc sống, những cột nhà mồ, những ngôi nhà mồ, những tượng mồ… lại là nơi trú ngụ của linh hồn, lại đồng hành với linh hồn người chết về với thế giới của tổ tiên ông bà.


Người già trong làng thường cất giữ trong ký ức của mình những câu chuyện huyền thoại về các vị thần rừng, những sự trừng phạt khủng khiếp đối với những kẻ ngạo mạn dám diễu cợt thần linh, những kiêng kị để tránh làm phật lòng thần, những thực hành truyền thống để duy trì sự bền vững, trường tồn của cộng đồng. Tính chất lưỡng đôi khiến rừng vừa trở nên gần gũi lại cũng đầy huyền bí, vừa hữu ích nhưng cũng không hoàn toàn vô hại.Rừng gần gũi là vậy nhưng đối với người Tây Nguyên, rừng còn là nỗi ám ảnh dị nghĩa. Người ta thường nhắc nhở nhau “không được đi vào rừng khi đêm xuống” hoặc khi vì một lý do nào đó không thể trì hoãn, người ta thường đặt một chiếc lá khô lên đầu khi đi ra ngoài vào ban đêm hòng che chở cho linh hồn không bị các thần làm hại. Rừng không chỉ là nơi cư trú của cây cỏ và muông thú, mà rừng còn là nơi cư trú đặc biệt của các Yang. Trong tư duy “hiện thực huyền ảo” của mình, người Tây Nguyên luôn tin rằng khắp nơi đều có Yang ngự trị. Con người tự sáng chế ra những nỗi hoảng sợ và các thần linh cũng như những phương cách hoá giải thần linh và trừ tà. Vì vậy, trong bất cứ công việc gì, từ chặt cây làm nhà cho đến dựng nhà, từ phát rừng làm rẫy cho đến dựng kho thóc, từ ngả cây làm quan tài cho đến đẽo tượng nhà mồ, cột nhà mồ… người Tây Nguyên đều phải thực hiện những nghi lễ hiến sinh để cầu xin sự an lành, “tạ tội” với thần linh hay thậm chí là sự “đánh lừa” các vị thần.

Cuộc sống của người Tây Nguyên luôn gắn với không gian thiêng của rừng.

Với người Tây Nguyên, khi bắt đầu tìm đất lập làng mới cũng là lúc người ta tìm cho làng của mình khu rừng thiêng, nơi đó hoặc là khu rừng đầu nguồn nước, rừng trên chóp núi để giữ nước, chống xói mòn với những câu chuyện được thêu dệt về nữ thần Nước xinh đẹp làm cho con người lạc lối trong rừng bằng giọng hát mê hồn của mình; hoặc là khu rừng dùng làm nghĩa địa chung của cả làng mà người Tây Nguyên vẫn quen gọi là “rừng ma” – nơi chẳng mấy ai bén mảng tới. Người ta sợ linh hồn của người chết, nhất là chết dữ, quẩn quanh nghĩa địa sẽ làm hại những ai xâm phạm vào thế giới riêng của nó.

Rừng thiêng với tính thiêng bao bọc quanh nó nên con người thường kiêng dè không dám vào đấy chặt phá hay đốt rừng làm rẫy cho nên đó thường là những khu rừng nguyên sinh, những khu rừng già khó đoán tuổi. Người Tây Nguyên vẫn truyền nhau những kiêng kị như không được xâm phạm đến rừng thiêng và không được chôn chung nghĩa địa với làng khác, khu rừng thiêng dùng làm nghĩa địa phải nằm thấp hơn khu đất làng. Nếu vi phạm, cả cộng đồng sẽ phải nhận lấy sự trừng phạt ghê sợ từ thần linh, hoặc đau ốm bệnh tật, hoặc những tai nạn chết người… Từ những quan niệm và cách hiểu như vậy nên rừng của người Tây Nguyên luôn được bảo vệ cẩn thận vì nó gắn với ông bà tổ tiên, gắn với sinh mệnh, với sự trường tồn của cộng đồng. Bảo vệ rừng, với đồng bào, vừa là trách nhiệm vừa là nghĩa vụ thiêng liêng.

Có thể thấy rằng với cách “thiêng hóa” những cánh rừng, người Tây Nguyên từ ngàn đời nay đã xây dựng được mối quan hệ bền vững với tự nhiên. Điều đó đã thể hiện nét độc đáo trong cách thức ứng xử văn hoá với môi trường, trong cách thức trao truyền những tri thức bản địa truyền thống cho những thế hệ kế tiếp. Đấy chính là chiều sâu cơ bản của văn hoá Tây Nguyên.

Hiện nay rừng Tây Nguyên đang mất dần, những khu rừng thiêng không còn dáng vẻ thâm u của nó, rừng đang bị khai thác và xâm hại không theo quy luật khai thác và bảo vệ mà mang nặng tính phá hoại, ảnh hưởng trực tiếp tới môi trường sống và sự sinh tồn của tộc người. Rõ ràng khi rừng không còn; khi rừng đang ngày một xa con người thì văn hoá rừng ngày một nhạt nhoà trong tâm thức con người. Để bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống của người Tây Nguyên thì cằn cỗi chính là bảo tồn không gian văn hóa, không gian sinh tồn của các tộc người. Như vậy sâu xa hơn chính là việc khôi phục lại đất rừng, khôi phục lại những cánh rừng, khôi phục lại tính thiêng của rừng trong tâm thức của chính những tộc người bản địa. Chỉ trên cơ sở đó cội nguồn văn hoá tộc người mới hồi sinh. Làm được điều này, không ai khác chính là những chủ thể văn hoá nơi đây. Chính họ mới là chuyên viên thực sự của nền văn hoá của chính mình. Chỉ có họ mới xác định được nó là gì, hiểu mình phải làm gì và nên như thế nào. Ý thức được tầm quan trọng của rừng sẽ giúp họ có thái độ tích cực với tài nguyên rừng, với những gì thân thiết gắn với cuộc sống của họ.

Thu Thủy

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Làng mớiDanh mục
Tin cập nhật
  • Ngành gỗ Việt Nam khẳng định vị thế mới trên thị trường thế giới

    Bên cạnh việc đánh giá cao năng lực sản xuất, mẫu mã sản phẩm gỗ của Việt Nam, các nhà phân phối thế giới có xu hướng tìm kiếm nguồn cung an toàn hơn và Việt Nam đáp ứng được yêu cầu đó. Bất chấp những ảnh hưởng của dịch COVID-19, xuất khẩu gỗ và […]

  • Hàng chục hecta chuối bị bệnh vàng lá, nông dân ngậm ngùi chặt bỏ

    Nhiều nông hộ trồng chuối ở Lào Cai đang điêu đứng vì buộc phải chặt bỏ cả vườn chuối do bị nhiễm bệnh vàng lá Panama. Vay hơn 100 triệu để trồng chuối, sắp cho thu hoạch thì cả vườn bỗng dưng đổ bệnh không thể cứu vãn. Chẳng còn cách nào khác, anh Thào […]

  • Phân công 4 Ủy viên Bộ Chính trị tham gia Ban Bí thư

    Bộ Chính trị thống nhất phân công 4 Ủy viên Bộ Chính trị tham gia Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá XIII, gồm: Bà Trương Thị Mai, ông Trần Cẩm Tú, ông Phan Đình Trạc và ông Nguyễn Hoà Bình. Sáng 9/4, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Bộ Chính trị đã họp dưới sự chủ […]

Sự kiện
  • Phân công 4 Ủy viên Bộ Chính trị tham gia Ban Bí thư

    Bộ Chính trị thống nhất phân công 4 Ủy viên Bộ Chính trị tham gia Ban Bí thư Trung ương Đảng khoá XIII, gồm: Bà Trương Thị Mai, ông Trần Cẩm Tú, ông Phan Đình Trạc và ông Nguyễn Hoà Bình. Sáng 9/4, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Bộ Chính trị đã họp dưới sự chủ […]

  • Danh sách Hội đồng Bầu cử quốc gia sau khi kiện toàn

    Tại kỳ họp thứ 11, Quốc hội đã bầu Chủ tịch Hội đồng bầu cử quốc gia, phê chuẩn danh sách một số Phó Chủ tịch và một số Ủy viên Hội đồng bầu cử quốc gia. (Theo VOV)

  • Chân dung Trưởng Ban Dân vận Trung ương Bùi Thị Minh Hoài

    Ngày 8/4, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã trao Quyết định số 39-QĐNS/TW ngày 5/4/2021 của Bộ Chính trị phân công bà Bùi Thị Minh Hoài, Bí thư Trung ương Đảng giữ chức Trưởng Ban Dân vận Trung ương. (Theo VOV)

Tam nông
  • Hàng chục hecta chuối bị bệnh vàng lá, nông dân ngậm ngùi chặt bỏ

    Nhiều nông hộ trồng chuối ở Lào Cai đang điêu đứng vì buộc phải chặt bỏ cả vườn chuối do bị nhiễm bệnh vàng lá Panama. Vay hơn 100 triệu để trồng chuối, sắp cho thu hoạch thì cả vườn bỗng dưng đổ bệnh không thể cứu vãn. Chẳng còn cách nào khác, anh Thào […]

  • Nghề làm muối ở Bến Tre “bỏ thì thương, vương thì tội”

    Bến Tre là một trong số ít địa phương của cả nước duy trì được nhiều diện tích muối thương phẩm. Đây là nghề sản xuất truyền thống rất vất vả nhưng hiệu quả kinh tế không cao do giá muối bấp bênh. Hướng đi nào cho hạt muối Bến Tre, đây là vấn đề […]

  • Huyện Sóc Sơn (Hà Nội) đạt chuẩn nông thôn mới

    Thủ tướng Chính phủ đã có quyết định công nhận huyên Sóc Sơn, thành phố Hà Nội đạt chuẩn nông thôn mới năm 2020. UBND thành phố Hà Nội có trách nhiệm công bố và khen thưởng theo quy định, chỉ đạo huyện Sóc Sơn tiếp tục duy trì và nâng cao chất lượng các […]