22:57 - 04/02/2018

Quỹ bình ổn giá xăng dầu: Hiệu quả có đúng như tên gọi?

Quỹ bình ổn giá xăng dầu luôn bị hoài nghi về tính hiệu quả, thậm chí có nhiều thời điểm có ý kiến khuyến nghị nên bỏ. Liệu rằng trong bối cảnh hiện nay đã bỏ được Quỹ bình ổn hay chưa, nếu chưa thể thì cách quản lý phải thay đổi ra sao để quỹ mang lại hiệu quả như đúng tên gọi của nó?

Quỹ bình ổn giá xăng dầu luôn bị hoài nghi về tính hiệu quả, thậm chí có nhiều thời điểm có ý kiến khuyến nghị nên bỏ. Liệu rằng trong bối cảnh hiện nay đã bỏ được Quỹ bình ổn hay chưa, nếu chưa thể thì cách quản lý phải thay đổi ra sao để quỹ mang lại hiệu quả như đúng tên gọi của nó?

Mới đây, Kiểm toán Nhà nước (KTNN) công bố kết quả kiểm toán giai đoạn 2015 – 2016 về công tác quản lý xăng dầu đã chỉ ra hàng loạt bất cập, trong đó liên quan tới việc chi sử dụng Quỹ bình ổn giá (BOG) xăng dầu.

Phải chăng vì muốn người tiêu dùng phải sử dụng xăng E5 nên cơ quan quản lý không chi Quỹ BOG với xăng RON 95?

Phát hiện nhiều bất cập

Theo KTNN, trong 47 kỳ điều hành giá xăng dầu giai đoạn 2015 – 2016 do Bộ Công Thương công bố, mức trích lập Quỹ BOG trong giá cơ sở có 3 kỳ trích Quỹ BOG cao hơn 300 đồng/lít, 1 kỳ trích thấp hơn 300 đồng/lít, 43 kỳ điều hành còn lại có mức trích BOG ổn định 300 đồng/lít.

Theo đó, KTNN cho rằng đối với công tác điều hành giá xăng dầu thông qua việc trích lập và sử dụng Quỹ BOG còn nhiều bất cập như khi giá cơ sở tăng so với kỳ trước, việc điều hành giá vẫn thực hiện trích Quỹ và vừa chi BOG.

“Như vậy, với cách điều hành giá theo quy định hiện hành sẽ làm cho giá xăng dầu vẫn tăng sau khi thực hiện điều hành giá và thực tế nhiều DN đầu mối vẫn còn tồn Quỹ BOG với giá trị lớn sau khi điều chỉnh tăng giá”, KTNN cho biết.

Thực tế, theo KTNN, phần lớn thời gian trong năm 2015, 2016, giá bán các mặt hàng xăng dầu đều nằm trong trạng thái Nhà nước áp dụng biện pháp BOG (quỹ thời gian BOG chiếm 37 – 76%, tùy mặt hàng trong giai đoạn 2015 – 2016).

Đơn cử, năm 2016, mặt hàng xăng có tổng quỹ thời gian áp dụng chi sử dụng Quỹ BOG là 253 ngày (chiếm tới 69,32% thời gian trong năm), mức chi cao nhất là 1.047 đồng/lít áp dụng cho 1 chu kỳ tính giá (15 ngày) và mức chi thấp nhất là 370 đồng/lít kéo dài 15 ngày, cá biệt có giai đoạn chi sử dụng Quỹ BOG kéo dài tới 60 ngày với mức chi là 639 đồng/lít.

Đối với mặt hàng diesel, tổng quỹ thời gian áp dụng chi sử dụng Quỹ BOG là 280 ngày (chiếm 76,7% thời gian trong năm), mức chi cao nhất là 1.017 đồng/lít áp dụng cho 1 chu kỳ tính giá (15 ngày) và mức chi thấp nhất là 51 đồng/lít kéo dài 1 chu kỳ tính giá (15 ngày).

Mặt khác, KTNN cho biết theo số liệu về Quỹ BOG tại 10 thương nhân đầu mối được kiểm toán, có 3/10 đầu mối có số dư Quỹ BOQ âm.

Sau khi xăng RON 92 được “khai tử” vào đầu năm 2018, trên thị trường chỉ còn hai lựa chọn cho người tiêu dùng là xăng sinh học E5 và xăng khoáng RON 95. Thực tế, qua hai kỳ điều hành giá đầu năm, giá xăng RON 95 luôn cao hơn xăng E5 trên dưới 1.800 đồng/lít.

Nguyên nhân là do xăng E5 được hỗ trợ bằng việc chi sử dụng Quỹ BOG, chẳng hạn trong kỳ điều hành ngày 4/1 là 857 đồng/lít. Ngược lại, giá xăng RON 95 được điều hành theo thị trường, không sử dụng Quỹ BOG. Điều này khiến dư luận đặt câu hỏi, phải chăng vì muốn người tiêu dùng phải sử dụng xăng E5 nên cơ quan quản lý không chi Quỹ BOG với xăng RON 95?

Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Tổng Thư ký Hội Thẩm định giá, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), cũng cho rằng điều này không nên vì Quỹ BOG được quy định sử dụng trong những trường hợp giá xăng dầu có biến động mạnh, cần hỗ trợ để không gây biến động quá nhiều. Do đó, việc xả quỹ với mặt hàng này mà không xả với mặt hàng kia khiến chênh lệch tới gần 2.000 đồng/lít là không hợp lý.

Trên thực tế, dù được thực hiện từ năm 2009, song không ít lần, Quỹ BOG xăng dầu bị đề xuất bỏ vì dư luận luôn hoài nghi về tính minh bạch trong sử dụng và quản lý Quỹ của các DN thời gian qua.

Nên giữ hay bỏ?

Để khắc phục tình trạng này, KTNN kiến nghị chỉ trích Quỹ khi giá giảm để giá vẫn ổn định (bình ổn giá) và tạo nguồn cho Quỹ; khi giá tăng thì không trích (để không làm tăng giá – để đạt mục đích BOG) và sẽ dùng Quỹ BOG để bù đắp, khi thiếu Quỹ thì mới tăng giá.

Đồng thời, cần phải cân đối với việc mức chi sử dụng Quỹ không nên ở mức quá cao, thời gian chi không nên kéo dài, vì điều này sẽ dẫn đến giá bán trong nước thoát ly giá thế giới, nhanh cạn Quỹ và khi đó sẽ buộc phải tăng giá.

Trước thực tế này, ông Vũ Vinh Phú, nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại Hà Nội, nêu quan điểm: “Cơ quan quản lý cứ bảo công bố thông tin của Quỹ BOG trên trang web nhưng không ai biết, trong khi bản chất là lấy tiền của người mua xăng dầu để BOG cho người mua xăng dầu, chưa kể mục tiêu BOG đang bị “méo mó”. Điều chỉnh giá xăng dầu, tự nhiên tích lũy mấy nghìn tỷ đồng, vậy ai giám sát? Rõ ràng điều này hiện nay rất tù mù”.

Vì vậy, ông Phú kiến nghị: “Không nên tiếp tục duy trì Quỹ BOG xăng dầu, thậm chí cùng với việc bỏ quỹ này, cần bỏ luôn lợi nhuận định mức, kinh doanh lời ăn, lỗ chịu. Chúng ta nên làm cuộc tổng kiểm tra “sức khỏe” toàn ngành xăng dầu vì còn rất nhiều “bệnh” như độc quyền, chi hoa hồng…”.

PGs.Ts. Đinh Trọng Thịnh, Trưởng Bộ môn Quản trị Tài chính Quốc tế (Khoa Tài chính Quốc tế – Học viện Tài chính), đánh giá cách thức điều hành và sử dụng Quỹ BOG xăng dầu hiện nay còn nhiều vấn đề bất cập do phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của nhà quản lý.

Theo ông Thịnh, việc KTNN tìm ra nhiều bất cập trong chi tiêu của Quỹ BOG cũng là bình thường vì vấn đề này nhiều người đã biết và nói mãi. “Một khi còn Quỹ BOG xăng dầu và Nhà nước vẫn độc quyền trong kinh doanh xăng dầu, rõ ràng sẽ còn nhiều vấn đề”.

Đặc biệt, nghi ngại nhất hiện nay là tính minh bạch trong chi tiêu Quỹ BOG. Ông Thịnh đánh giá việc trích Quỹ ra bao nhiêu phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của cơ quan quản lý, dẫn tới nếu người quản lý công tâm thì sai sót sẽ ít; còn thiếu công tâm, tính toán không chuẩn xác, tất nhiên Quỹ sẽ chi tiêu bất hợp lý.

Cho rằng không chỉ người tiêu dùng bức xúc, mà các DN đầu mối kinh doanh xăng dầu nhiều khi cũng bất bình. DN mua xăng dầu ở nước ngoài theo kỳ hạn tối thiểu 3 tháng, hoặc 6 tháng đến 1 năm. DN dự toán giá xăng dầu quốc tế lên hay xuống, từ đó đặt mua, theo đó việc hưởng lợi ích ít hay nhiều trở thành bài toán đối với Quỹ BOG.

Cụ thể, việc xả hay trích Quỹ tác động đến giá bán xăng dầu trên thị trường nội địa. Vì vậy, dễ gây nên bức xúc cho người sử dụng xăng dầu cũng như DN xăng dầu đầu mối.

Trước câu hỏi có nên bỏ Quỹ, ông Thịnh cho rằng nói đi cũng phải nói lại, trong hoàn cảnh hiện nay, việc sử dụng Quỹ BOG xăng dầu có lẽ là phương thức hợp lý. Vì thực sự xăng dầu là ngành rất quan trọng, ngành mũi nhọn quyết định đến năng lực sản xuất kinh doanh, bình ổn trong xã hội. Do vậy, việc duy trì Quỹ cần thiết cho điều hành vì lúc cần có thể dùng tiền trong Quỹ để bù đắp, dư thừa có thể trích vào Quỹ, tạo sự ổn định nhất định về giá xăng dầu. Tuy nhiên, muốn duy trì cần phải công khai, minh bạch.

Về vấn đề công khai minh bạch, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh từng cho rằng Nhà nước đang can thiệp quá sâu vào thị trường giá cả của xăng dầu, dẫn tới giá xăng dầu không theo kịp diễn biến thị trường thế giới. Vì vậy, hiệu lực và hiệu quả của giá cơ sở và Quỹ BOG cần được xem xét một cách cầu thị từ thực tế.

“Chưa kể, cách quản lý Quỹ BOG xăng dầu hiện nay cần phải thay đổi. Tiền của dân góp vào, tuy nhiên, quản lý Quỹ không có người dân. Vì vậy nên có đại diện người tiêu dùng, hiệp hội tham gia”, ông Doanh kiến nghị.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa – Tổng Thư ký Hội Thẩm định giá

Cách quản lý Quỹ BOG hiện nay chưa hiệu quả vì lúc nào cũng đưa Quỹ BOG ra, mới tăng một chút đã áp giá thì giá sẽ bị méo mó, không phản ánh giá trị thực của nền kinh tế. Đồng thời, nên đổi mới cách hình thành Quỹ, các DN cần cùng đóng góp tiền vào Quỹ cùng với người tiêu dùng.

Lê Thúy

Chủ đề:
Tin cập nhật
  • Chuỗi giá trị nông nghiệp thất bại?

    “Chúng ta cần một lộ trình để thay đổi toàn diện chuỗi giá trị nông sản, bắt đầu từ nông dân” Chúng ta thường nói về định hướng phát triển sản xuất nông nghiệp an toàn theo chuỗi giá trị, nhưng lại không tạo ra được sự liên kết chặt chẽ giữa nhà quản lý, […]

  • Đến hẹn lại “chạy”

    Mong muốn cho con em mình có được một điểm trường theo học chất lượng cao, đội ngũ giáo viên nhiều kinh nghiệm, cơ sở vật chất đảm bảo, đó là điều mong muốn rất chính đáng của các bậc phụ huynh. Từ đó nhiều người đã sẳn sàng bỏ ra số tiền lớn hay […]

  • Qua trạm khỏi trả tiền

    Hai Méo: Nè mấy ngày nay tui thấy anh chuẩn bị mua giá sống về chất đống làm gì vậy? Bộ hổm rày cái vụ đó yếu xìu nên mua giá về ăn cho nó sung ba khía phải hôn ? Ba Tròn: Nói tầm bậy, tầm bạ, con cái nó cười. Tui mua để […]

Sự kiện
  • Bí thư không phải người địa phương sẽ xóa bỏ tình trạng cục bộ, lợi ích nhóm

    Bí thư không phải người địa phương giải quyết được tình trạng hiện nay đó là cục bộ, bè phái, lợi ích nhóm. Đồng thời đây là giải pháp khắc phục yếu kém của công tác cán bộ trong thời gian qua. Một trong những giải pháp đột phá trong công tác cán bộ những […]

  • Chung tay vì sức khỏe cộng đồng

    Sáng ngày 26.5.2018, tại công viên Thống Nhất (Hà Nội), T.Ư Hội NDVN, T.Ư Hội Liên hiệp Phụ nữ VN phối hợp vớ Bộ NN&PTNT tổ chức Lễ phát động thực hiện Chương trình Tuyên truyền, vận động sản xuất, kinh doanh nông sản thực phẩm an toàn vì sức khỏe cộng đồng. Tham dự […]

  • Bảo vệ người tố cáo thế nào?

    Việc mở rộng hình thức tố cáo qua điện thoại, email vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau khi Quốc hội thảo luận về Luật tố cáo (sửa đổi) vào sáng nay 24/5. Cần mở rộng Theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Nguyễn Khắc Định, qua thảo luận, kết quả lấy […]

Tam nông
  • Làm giàu từ bưởi da xanh

    Sau bảy năm canh tác, 150 cây bưởi da xanh của anh Hưng oằn sai trĩu quả. Mỗi năm, bưởi da xanh cho anh Hưng thu lời trên 400 triệu đồng. Chuyển đổi cây trồng Năm 2000, anh Nguyễn Phùng Hưng (42 tuổi) ở khu phố Phước Hòa, phường Tân Thiện, thị xã Đồng Xoài […]

  • Trồng rau thủy canh kiếm tiền triệu

    Hiện nay, tại TPHCM, mô hình trồng rau thủy canh trong nhà màng hướng đến sản xuất ra sản phẩm sạch, an toàn đang được rất nhiều đơn vị bao tiêu đầu ra. Tuy  chi phí đầu tư  ban đầu lớn nhưng bù lại người nông dân giảm công lao động, hạn chế được dịch […]

  • Sung Mỹ – dễ trồng, lợi nhuận cao

    Cây sung Mỹ là loại cây ưa khí hậu nóng khô, thích hợp với độ ẩm thấp và dễ trồng, chỉ cần có đất và lượng nước đủ là cây sẽ sống và phát triển. Nhưng để được trái sung ngọt thì cần phải nắm vững kỹ thuật trồng, đảm bảo đủ lượng nước, lượng […]