04:52 - 29/08/2019

Nghệ thuật điêu khắc gỗ cộng đồng Bahnar – Bắc Tây Nguyên

Trong vốn di sản văn hoá phong phú của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, tầm ảnh hưởng của tín ngưỡng phồn thực được thể hiện sinh động trong từng tác phẩm nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc gỗ của dân tộc Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên.

Không chỉ tập trung thể hiện trong kiến trúc nhà Rông – căn nhà chung của cộng đồng, nghệ thuật điêu khắc gỗ còn được các nghệ nhân dân gian thể hiện trên từng nếp sinh hoạt, lễ cúng hay lễ tạ ơn gửi đến Yàng (tức Trời) sau một mùa bội thu…

Nghệ nhân điêu khắc gỗ dân gian đồng bào Bahnar tỉnh Kon Tum.

Đặc sắc hình tượng con chim trong điêu khắc

Cảm nhận đầu tiên khi tới bất kỳ buôn làng cộng đồng Bahnar nào ở Kon Tum, chúng ta đều dễ dàng nhận thấy người dân nơi đây luôn tâm niệm cầu mong Yàng ban cho mùa màng tươi tốt, con người được sinh sôi nảy nở. Thông qua tạc tượng nhà mồ, nhà Rông, điêu khắc trên gỗ..v.v… các nghệ nhân dân gian gửi đến Yàng lời nguyện cầu của bà con buôn làng.

Các bức điêu khắc này thường được bàn tay nghệ nhân dân gian chạm nổi trên gỗ, ngoài những hoa văn, hình ảnh đặc trưng còn có hình ảnh vợ chồng lúc giao hoan, người phụ nữ mang thai, giã gạo, ngực căng tròn đầy sữa mẹ..v.v… và cả những cánh chim thể hiện tình cảm con người trong buôn làng Bahnar.

Cho đến hiện nay, ngoài các con vật thân quen như khỉ, chó, voi…, hình ảnh các loài chim được phản ánh rất nhiều trong nghệ thuật điêu khắc gỗ của cộng đồng Bahnar nhưng vẫn chưa được các nhà nghiên cứu chuyên sâu tìm hiểu.

Theo cụ Đinh Niêng (xã Xốp, huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum): “Trong nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc trên gỗ của cộng đồng Bahnar, các loài chim thường được chuyển tải tâm trạng của nghệ nhân. Chẳng hạn, trụ gỗ được tạc hình tượng chim Plang hay chim Khách tượng trưng cho lòng hiếu khách, cởi mở của buôn làng với mọi người. Chim Chào Mào tượng trưng cho tiếng nói uy tín của phụ nữ Bahnar mỗi dịp hội làng. Những con chim Cu Cườm đứng trên nóc nhà Rông biểu hiện những vụ mùa bội thu liên tiếp nhau, lắm ngô nhiều thóc, biểu tượng hạnh phúc đong đầy. Chim Nhồng, chim Sáo là những loài chim hay lặp lại tiếng người biểu hiện sự ân cần mời mọc mọi người trong buôn làng cùng uống rượu cần…”.

Hình ảnh đôi vú căng tròn sữa mẹ thể hiện sự giàu có sung túc của buôn làng.

Lời cầu mong qua những con rối gỗ

Ngoài hình tượng người, thú trong tạc tượng, điêu khắc trên thân gỗ tròn dùng làm trụ nhà Rông, cầu thang hay tượng người, thú canh giữ linh hồn người đã khuất ở nhà mồ, những con rối gỗ biết cử động khi gió thổi được sử dụng trong các nghi lễ của buôn làng cũng được các nghệ nhân dân gian Bahnar chú trọng.

Những những con rối được quấn thổ cẩm này, các nghệ nhân dân gian làm ra để mang lại niềm vui cho bà con trong buôn làng qua các lễ hội như: Lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới, vào nhà mới… Đặc biệt, trong những ngày lễ lớn như Lễ hội cầu an từ Yàng của đồng bào Bahnar, những con rối được tạc hình người bằng gỗ nhỏ bé nhưng được treo cao trên cây Nêu, trên cổng làng để thể hiện lòng cầu mong ước muốn được đông con, nhiều cháu, mong mưa thuận gió hoà… Tuy nhiên, bên cạnh những con rối được đẽo tạc hoàn chỉnh, nhiều con rối mang tính ước lệ nên chỉ có đầu, chi tiết phần mặt thể hiện tình cảm hay chỉ mang tính biểu tượng không hề giống nhau.

Bức tượng nhà mồ được tạc thể hiện sự tiếc thương dành cho người vừa mất.

Có thể nói, tín ngưỡng phồn thực được các nghệ nhân dân gian thể hiện sinh động trong từng tác phẩm nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc gỗ của dân tộc Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên từ tượng nhà mồ, tượng con người, vật nuôi, thú rừng đến những hình ảnh tượng trưng cho sức mạnh tình yêu vô bờ của mẹ dành cho con, vợ dành cho chồng, buôn làng dành cho khách… Từng thớ gỗ được đẽo bằng rìu của các nghệ nhân dân gian Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên là từng thông điệp gửi lời cầu mong đến Yàng về ước vọng mưa thuận gió hoà, con người được sinh sôi nảy nở… 

Thanh Luận

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Văn hóa
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Gia nhập chi hội nghề nghiệp “lợi đơn, lợi kép”

    Được thành lập từ tháng 6.2017, đến nay chi hội nghề nghiệp chăn nuôi xã Phạm Ngũ Lão (Kim Động, Hưng Yên) đã có những thành công khiến nhiều chi hội khác mong muốn nhưng làm chưa được. Từ con số 31 đã tăng lên 40 thành viên, diện tích trang trại tăng từ 55ha […]

  • Thu gần 10 tỷ đồng/năm từ trồng rau mầm

    Ông Lê Văn Bạo, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất công nghệ HB, xã Xuân Thới Sơn, huyện Hóc Môn, TP. Hồ Chí Minh (HCM) chuyên trồng và cung ứng rau mầm, là gương điển hình trong phong trào nông dân thi đua sản xuất kinh doanh giỏi.  Tiêu chí của Công ty ông […]

  • “Thay vì chống hạn, nên né hạn”

    Đó là ý kiến của Ths. Nguyễn Hữu Thiện – Chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Với khu vực có ưu thế phát triển nông nghiệp như ĐBSCL thì việc hạn mặn đang đe dọa nghiêm trọng tới sản xuất, đời sống là việc đang được […]