04:52 - 29/08/2019

Nghệ thuật điêu khắc gỗ cộng đồng Bahnar – Bắc Tây Nguyên

Trong vốn di sản văn hoá phong phú của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, tầm ảnh hưởng của tín ngưỡng phồn thực được thể hiện sinh động trong từng tác phẩm nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc gỗ của dân tộc Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên.

Không chỉ tập trung thể hiện trong kiến trúc nhà Rông – căn nhà chung của cộng đồng, nghệ thuật điêu khắc gỗ còn được các nghệ nhân dân gian thể hiện trên từng nếp sinh hoạt, lễ cúng hay lễ tạ ơn gửi đến Yàng (tức Trời) sau một mùa bội thu…

Nghệ nhân điêu khắc gỗ dân gian đồng bào Bahnar tỉnh Kon Tum.

Đặc sắc hình tượng con chim trong điêu khắc

Cảm nhận đầu tiên khi tới bất kỳ buôn làng cộng đồng Bahnar nào ở Kon Tum, chúng ta đều dễ dàng nhận thấy người dân nơi đây luôn tâm niệm cầu mong Yàng ban cho mùa màng tươi tốt, con người được sinh sôi nảy nở. Thông qua tạc tượng nhà mồ, nhà Rông, điêu khắc trên gỗ..v.v… các nghệ nhân dân gian gửi đến Yàng lời nguyện cầu của bà con buôn làng.

Các bức điêu khắc này thường được bàn tay nghệ nhân dân gian chạm nổi trên gỗ, ngoài những hoa văn, hình ảnh đặc trưng còn có hình ảnh vợ chồng lúc giao hoan, người phụ nữ mang thai, giã gạo, ngực căng tròn đầy sữa mẹ..v.v… và cả những cánh chim thể hiện tình cảm con người trong buôn làng Bahnar.

Cho đến hiện nay, ngoài các con vật thân quen như khỉ, chó, voi…, hình ảnh các loài chim được phản ánh rất nhiều trong nghệ thuật điêu khắc gỗ của cộng đồng Bahnar nhưng vẫn chưa được các nhà nghiên cứu chuyên sâu tìm hiểu.

Theo cụ Đinh Niêng (xã Xốp, huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum): “Trong nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc trên gỗ của cộng đồng Bahnar, các loài chim thường được chuyển tải tâm trạng của nghệ nhân. Chẳng hạn, trụ gỗ được tạc hình tượng chim Plang hay chim Khách tượng trưng cho lòng hiếu khách, cởi mở của buôn làng với mọi người. Chim Chào Mào tượng trưng cho tiếng nói uy tín của phụ nữ Bahnar mỗi dịp hội làng. Những con chim Cu Cườm đứng trên nóc nhà Rông biểu hiện những vụ mùa bội thu liên tiếp nhau, lắm ngô nhiều thóc, biểu tượng hạnh phúc đong đầy. Chim Nhồng, chim Sáo là những loài chim hay lặp lại tiếng người biểu hiện sự ân cần mời mọc mọi người trong buôn làng cùng uống rượu cần…”.

Hình ảnh đôi vú căng tròn sữa mẹ thể hiện sự giàu có sung túc của buôn làng.

Lời cầu mong qua những con rối gỗ

Ngoài hình tượng người, thú trong tạc tượng, điêu khắc trên thân gỗ tròn dùng làm trụ nhà Rông, cầu thang hay tượng người, thú canh giữ linh hồn người đã khuất ở nhà mồ, những con rối gỗ biết cử động khi gió thổi được sử dụng trong các nghi lễ của buôn làng cũng được các nghệ nhân dân gian Bahnar chú trọng.

Những những con rối được quấn thổ cẩm này, các nghệ nhân dân gian làm ra để mang lại niềm vui cho bà con trong buôn làng qua các lễ hội như: Lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới, vào nhà mới… Đặc biệt, trong những ngày lễ lớn như Lễ hội cầu an từ Yàng của đồng bào Bahnar, những con rối được tạc hình người bằng gỗ nhỏ bé nhưng được treo cao trên cây Nêu, trên cổng làng để thể hiện lòng cầu mong ước muốn được đông con, nhiều cháu, mong mưa thuận gió hoà… Tuy nhiên, bên cạnh những con rối được đẽo tạc hoàn chỉnh, nhiều con rối mang tính ước lệ nên chỉ có đầu, chi tiết phần mặt thể hiện tình cảm hay chỉ mang tính biểu tượng không hề giống nhau.

Bức tượng nhà mồ được tạc thể hiện sự tiếc thương dành cho người vừa mất.

Có thể nói, tín ngưỡng phồn thực được các nghệ nhân dân gian thể hiện sinh động trong từng tác phẩm nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc gỗ của dân tộc Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên từ tượng nhà mồ, tượng con người, vật nuôi, thú rừng đến những hình ảnh tượng trưng cho sức mạnh tình yêu vô bờ của mẹ dành cho con, vợ dành cho chồng, buôn làng dành cho khách… Từng thớ gỗ được đẽo bằng rìu của các nghệ nhân dân gian Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên là từng thông điệp gửi lời cầu mong đến Yàng về ước vọng mưa thuận gió hoà, con người được sinh sôi nảy nở… 

Thanh Luận

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Văn hóa
Tin cập nhật
  • 30.000 người Mỹ sẽ tham gia thử nghiệm vắcxin phòng COVID-19

    Công ty sinh học Moderna sẽ tuyển 30.000 người tại Mỹ tham gia giai đoạn thử nghiệm cuối cùng, trong đó một nửa số người sẽ được tiêm liều lượng vắc-xin 100 microgram và nửa còn lại được cho dùng thuốc trấn an. Công ty sinh học  Moderna của Mỹ ngày 14/7 thông báo kế […]

  • Thủ tướng yêu cầu chống bệnh thành tích trong thi đua khen thưởng

    Sáng nay, 15/7, tại trụ sở Chính phủ, Hội đồng Thi đua-Khen thưởng Trung ương đã họp về kết quả thực hiện nhiệm vụ 6 tháng đầu năm 2020 và nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm, dưới sự chủ trì của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, Chủ tịch Hội đồng. Tham dự có […]

  • Công tác Tuyên giáo của Đảng – 90 năm chặng đường vẻ vang

    Hội thảo “Công tác Tuyên giáo của Đảng – 90 năm chặng đường vẻ vang: Thành tựu và Tầm nhìn” được Ban Tuyên giáo Trung ương chủ trì, phối hợp với Hội đồng Lý luận Trung ương, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức vào sáng nay (15/7). Tham dự Hội thảo […]

Sự kiện
Tam nông
  • Kế hoạch quốc gia phòng, chống bệnh dịch tả lợn châu Phi

    Chủ động giám sát phát hiện sớm, cảnh báo, áp dụng kịp thời, có hiệu quả các biện pháp phòng, chống bệnh dịch tả lợn châu Phi (DTLCP); bảo đảm áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học, an toàn dịch bệnh nhằm giảm thiểu tổn thất về kinh tế, hạn chế […]

  • [Infographics] Phát triển nền nông nghiệp hữu cơ bền vững

    Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020-2030 đặt mục tiêu phát triển nền nông nghiệp hữu cơ có giá trị gia tăng cao, bền vững…; sản phẩm nông nghiệp hữu cơ được chứng nhận phù hợp với tiêu chuẩn của khu vực và thế giới. Mục tiêu phát triển trên nhằm […]

  • Nước mắm Lạch Kèn “lên hương” nhờ tham gia sản phẩm OCOP

    Phát huy tiềm năng lợi thế của các xã vùng ven biển và sự tự tin về truyền thống sản xuất nước mắm quê hương, Hợp tác xã (HTX) Thiên Phú (Cương Gián, Nghi Xuân, Hà Tĩnh) đã áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào các mô hình chế biến nước mắm, tham […]