04:52 - 29/08/2019

Nghệ thuật điêu khắc gỗ cộng đồng Bahnar – Bắc Tây Nguyên

Trong vốn di sản văn hoá phong phú của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, tầm ảnh hưởng của tín ngưỡng phồn thực được thể hiện sinh động trong từng tác phẩm nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc gỗ của dân tộc Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên.

Không chỉ tập trung thể hiện trong kiến trúc nhà Rông – căn nhà chung của cộng đồng, nghệ thuật điêu khắc gỗ còn được các nghệ nhân dân gian thể hiện trên từng nếp sinh hoạt, lễ cúng hay lễ tạ ơn gửi đến Yàng (tức Trời) sau một mùa bội thu…

Nghệ nhân điêu khắc gỗ dân gian đồng bào Bahnar tỉnh Kon Tum.

Đặc sắc hình tượng con chim trong điêu khắc

Cảm nhận đầu tiên khi tới bất kỳ buôn làng cộng đồng Bahnar nào ở Kon Tum, chúng ta đều dễ dàng nhận thấy người dân nơi đây luôn tâm niệm cầu mong Yàng ban cho mùa màng tươi tốt, con người được sinh sôi nảy nở. Thông qua tạc tượng nhà mồ, nhà Rông, điêu khắc trên gỗ..v.v… các nghệ nhân dân gian gửi đến Yàng lời nguyện cầu của bà con buôn làng.

Các bức điêu khắc này thường được bàn tay nghệ nhân dân gian chạm nổi trên gỗ, ngoài những hoa văn, hình ảnh đặc trưng còn có hình ảnh vợ chồng lúc giao hoan, người phụ nữ mang thai, giã gạo, ngực căng tròn đầy sữa mẹ..v.v… và cả những cánh chim thể hiện tình cảm con người trong buôn làng Bahnar.

Cho đến hiện nay, ngoài các con vật thân quen như khỉ, chó, voi…, hình ảnh các loài chim được phản ánh rất nhiều trong nghệ thuật điêu khắc gỗ của cộng đồng Bahnar nhưng vẫn chưa được các nhà nghiên cứu chuyên sâu tìm hiểu.

Theo cụ Đinh Niêng (xã Xốp, huyện Đăk Glei, tỉnh Kon Tum): “Trong nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc trên gỗ của cộng đồng Bahnar, các loài chim thường được chuyển tải tâm trạng của nghệ nhân. Chẳng hạn, trụ gỗ được tạc hình tượng chim Plang hay chim Khách tượng trưng cho lòng hiếu khách, cởi mở của buôn làng với mọi người. Chim Chào Mào tượng trưng cho tiếng nói uy tín của phụ nữ Bahnar mỗi dịp hội làng. Những con chim Cu Cườm đứng trên nóc nhà Rông biểu hiện những vụ mùa bội thu liên tiếp nhau, lắm ngô nhiều thóc, biểu tượng hạnh phúc đong đầy. Chim Nhồng, chim Sáo là những loài chim hay lặp lại tiếng người biểu hiện sự ân cần mời mọc mọi người trong buôn làng cùng uống rượu cần…”.

Hình ảnh đôi vú căng tròn sữa mẹ thể hiện sự giàu có sung túc của buôn làng.

Lời cầu mong qua những con rối gỗ

Ngoài hình tượng người, thú trong tạc tượng, điêu khắc trên thân gỗ tròn dùng làm trụ nhà Rông, cầu thang hay tượng người, thú canh giữ linh hồn người đã khuất ở nhà mồ, những con rối gỗ biết cử động khi gió thổi được sử dụng trong các nghi lễ của buôn làng cũng được các nghệ nhân dân gian Bahnar chú trọng.

Những những con rối được quấn thổ cẩm này, các nghệ nhân dân gian làm ra để mang lại niềm vui cho bà con trong buôn làng qua các lễ hội như: Lễ hội đâm trâu, mừng lúa mới, vào nhà mới… Đặc biệt, trong những ngày lễ lớn như Lễ hội cầu an từ Yàng của đồng bào Bahnar, những con rối được tạc hình người bằng gỗ nhỏ bé nhưng được treo cao trên cây Nêu, trên cổng làng để thể hiện lòng cầu mong ước muốn được đông con, nhiều cháu, mong mưa thuận gió hoà… Tuy nhiên, bên cạnh những con rối được đẽo tạc hoàn chỉnh, nhiều con rối mang tính ước lệ nên chỉ có đầu, chi tiết phần mặt thể hiện tình cảm hay chỉ mang tính biểu tượng không hề giống nhau.

Bức tượng nhà mồ được tạc thể hiện sự tiếc thương dành cho người vừa mất.

Có thể nói, tín ngưỡng phồn thực được các nghệ nhân dân gian thể hiện sinh động trong từng tác phẩm nghệ thuật tạc tượng, điêu khắc gỗ của dân tộc Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên từ tượng nhà mồ, tượng con người, vật nuôi, thú rừng đến những hình ảnh tượng trưng cho sức mạnh tình yêu vô bờ của mẹ dành cho con, vợ dành cho chồng, buôn làng dành cho khách… Từng thớ gỗ được đẽo bằng rìu của các nghệ nhân dân gian Bahnar khu vực Bắc Tây Nguyên là từng thông điệp gửi lời cầu mong đến Yàng về ước vọng mưa thuận gió hoà, con người được sinh sôi nảy nở… 

Thanh Luận

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Văn hóa
Tin cập nhật
Sự kiện
  • Khai mạc Đại hội Đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ IX

    Đại hội Đại biểu toàn quốc Mặt trận tổ quốc (MTTQ) Việt Nam lần thứ IX, nhiệm kỳ 2019 – 2024 sẽ diễn ra trong 3 ngày (từ 18 – 20/9) tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội. Đại hội có nhiệm vụ đánh giá toàn diện tình hình, kết quả […]

  • Khoa học công nghệ – đòn bẩy xây dựng nông thôn mới

    Ngày 17/9/2019, đoàn công tác của Bộ Khoa học và Công nghệ do đồng chí Chu Ngọc Anh – Ủy viên Ban Chấp hành T.Ư Đảng, Bộ trưởng dẫn đầu đã có chuyến làm việc với hai tỉnh Kiên Giang và Cà Mau về tình hình triển khai các giải pháp thúc đẩy khoa học và […]

  • Hàn Quốc phát hiện trường hợp tả lợn châu Phi đầu tiên

    Vật nuôi nhiễm virus tả lợn châu Phi đã được phát hiện tại một trang trại ở thành phố Paju, gần biên giới với Triều Tiên, đây là trường hợp đầu tiên nhiễm virus tả lợn châu Phi tại Hàn Quốc. Hàn Quốc ngày 17/9/2019 đã xác nhận trường hợp đầu tiên nhiễm virus tả […]

Tam nông
  • Khoa học công nghệ – đòn bẩy xây dựng nông thôn mới

    Ngày 17/9/2019, đoàn công tác của Bộ Khoa học và Công nghệ do đồng chí Chu Ngọc Anh – Ủy viên Ban Chấp hành T.Ư Đảng, Bộ trưởng dẫn đầu đã có chuyến làm việc với hai tỉnh Kiên Giang và Cà Mau về tình hình triển khai các giải pháp thúc đẩy khoa học và […]

  • Sẽ kiểm tra thực tế việc ngư dân Phú Yên tự hoán cải tàu cá

    Tổng cục Thủy sản đã yêu cầu Chi cục Thủy sản tỉnh Phú Yên phải thực hiện đúng các văn bản hướng dẫn về hoán cải tàu cá. Liên quan đến việc ngư dân tự hoán cải tàu cá không theo hướng dẫn tại Phú Yên, ngày 16/9, đại diện lãnh đạo Tổng cục Thủy […]

  • Lão nông Bến Tre “đổi đời” nhờ trồng bưởi da xanh

    Sản xuất giỏi, làm công tác từ thiện xã hội nhiệt tình, đó là trường hợp của ông Trịnh Ngọc Trung- một nông dân cao tuổi gương mẫu ở ấp Quới Lợi, xã Quới Sơn, huyện Châu Thành, tỉnh Bến Tre. Dù tuổi cao, sức khỏe hạn chế nhưng người nông dân này luôn đi […]