23:34 - 26/12/2017

Bảo vệ nông dân bằng luật

Bài: Nên luật hóa những gì về vai trò của Hội?

Nông dân đang chịu nhiều rủi ro nhất trước thiên tai, bất ổn của thị trường, bất bình đẳng xã hội và quá trình hội nhập. Nông dân rất khó tự bảo vệ lợi ích của mình nếu không luật hóa về Hội Nông dân để nhận sự ủy thác “Người đại diện và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp”

tranh chấp đất đai ở xã Ea Bung, huyện Ea Súp Đắk Lắk

Cụ thể hóa các điều luật về Hội Nông dân, để nhận sự ủy thác “Người đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp cho nông dân” , đang có những ý kiến khác nhau: một là, chờ Quốc hội thảo luận, ban hành Luật hội và hiệp hội. Hai là, Hội Nông dân là tổ chức chính trị – xã hội chỉ cần làm tốt chức năng tuyên truyền, vận động, xây dựng các phong trào thi đua trong nông dân, nông nghiệp, nông thôn như hiện nay là đủ. Ba là, quyền và lợi ích của người nông dân cũng giống như các giai tầng khác trong xã hội, đã được quy định trong các luật, nên không cần bàn thêm. Song, có nhiều ý kiến cho rằng, nông dân đang chịu nhiều rủi ro nhất trước thiên tai, bất ổn của thị trường, bất bình đẳng xã hội và quá trình hội nhập. Nông dân rất khó bảo vệ lợi ích của mình nếu không luật hóa về Hội Nông dân – Tổ chức chính trị – xã hội của giai cấp nông dân Việt Nam đã được Đảng và Nhà nước thừa nhận.

Bài học từ vụ kiện Vedan

Từ tháng 2/2008 đến 9/2008, Cty Vedan xả ra sông Thị Vải 105.600m3 nước/ngày, với các chỉ số ô nhiễm vượt mức cho phép gấp hàng trăm, ngàn lần. Hậu quả, gây thiệt hại 220 tỷ đồng đối với toàn bộ thủy sản trên 4.246,87ha mặt nước và hàng trăm ha cây trồng ven bờ của 14.400 hộ nông dân 3 tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Tp Hồ Chí Minh. Khi nông dân yêu cầu bồi thường thiệt hại thì Vedan tránh né làm việc với người đại diện Hội Nông dân, chỉ làm việc đơn phương với từng hộ nông dân khi có đơn khiếu nại, thậm chí Vedan nhiều lần tuyên bố “không có lỗi” và đưa ra thủ thuật “ hỗ trợ”, với nhiều lần ngã giá từ 7,4 tỷ, 17,9 và 16 tỷ đồng.

Bằng sự kiên định, riết ráo vào cuộc của chính quyền, Hội Nông dân các cấp, các cơ quan truyền thông, tổ chức kinh tế – xã hội. Đến tháng 9/2010, Vedan đã phải xin lỗi và chấp nhận đền bù toàn bộ thiệt hại cho nông dân ở mức 220 tỷ đồng, cùng với việc khắc phục toàn bộ những sự cố đã xảy ra, đầu tư những trang thiết bị hợp chuẩn để bảo vệ và gìn giữ môi trường. Vụ việc Vedan đã kết thúc, công lý được thực thi, phần thắng thuộc về lẽ phải, tiền bồi thường thiệt hại đã được Hội Nông dân cùng chính quyền cơ sở trao tận tay các hộ gia đình.

Pháp luật được thi nghiêm chỉnh là bài học về sự đồng hành của công luận lẫn người dân cả nước, dựa trên hệ thống luật pháp chặt chẽ đã tạo nên sức mạnh mang tính cảnh báo, răn đe, giáo dục ý thức bảo vệ môi trường đối với bất kỳ nhà đầu tư, sản xuất nào cố tình không thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường; Trong thành công, có, bài học riêng với Hội Nông dân: đã chủ động nắm bắt, điều tra, xác minh, tổng hợp thiệt hại của từng hộ gia đình và kiên định đến cùng yêu cầu Vedan bồi hoàn thiệt hại. Khi tiền bồi thường đến tay nông dân công khai, công bằng, đầy đủ và kịp thời thì cũng từ đó, sản xuất nông nghiệp được khôi phục, nông thôn ổn định, công cuộc xây dựng nông thôn mới ở 3 tỉnh đạt được kết quả ban đầu quan trọng. Hội Nông dân trở thành “Trung tâm và nòng cốt cho phong trào nông dân trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới”. Nhìn lại vụ việc Vedan, chúng ta cũng thẳng thắn nhận ra rằng, nếu trong Bộ Luật dân sự Việt Nam ghi nhận Hội Nông dân là “Người đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng, hợp cho nông dân”  thì khiếu kiện của nông dân, “mặc cả” của Vedan và tổn thất của sản xuất nông nghiệp không kéo dài đến hơn 2 năm như đã xảy ra. Và việc “luật hóa” về Hội, chừng nào việc này còn chậm, thì chừng đó thời gian người nông dân còn “bị động – lắc lư – dễ ngã”.

Tàu vỏ thép của ngư dân Bình Định bị công ty đóng tàu gian lận vật tư vỏ thép kém chất lượng, phải nằm bờ sửa chữa trong khi phải trả lãi ngân hàng, nhưng quá trình đòi công bằng rất gian nan. Ảnh Hoàng Trọng

Những hối thúc thay đổi…

Trên lĩnh vực cải cách hành chính – Thủ tướng Chính phủ đã tuyên ngôn, Chính phủ đang nỗ lực chuyển vai trò, chức năng từ “quản lý ” sang “kiến tạo, phục vụ” để thực hiện quyền đại diện, cụ thể là được người dân ủy nhiệm thực hiện quyền lực công cộng  và đảm nhiệm chức năng dịch vụ công – Điều này cũng có thể hiểu rằng, các tổ chức trong hệ thống chính trị của Đảng, cơ sở chính trị của Nhà nước cần được trao quyền nhiều hơn và phải làm trọn phận sự và chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với thành viên trong tổ chức. Đây cũng là cơ sở, điều kiện cho những cách tân về pháp luật mà Chính phủ gương mẫu đi trước.

Ở nước ta, do nhiều lý do khác nhau, các quá trình này luôn luôn trải qua các thăng trầm và sự chậm nhịp hay trì trệ liên quan đến nó đã và đang trở thành những ách tắc, được gọi là “điểm nghẽn thể chế” cản trở tốc độ phát triển kinh tế – xã hội. Những đổi mới hầu như vẫn chỉ được coi là quá trình tháo dỡ các rào cản từ chính bản thân bộ máy nhà nước và hệ thống pháp luật tạo ra, nhằm hướng tới tự do hóa và giải phóng nguồn lực cho phát triển, dù đó là việc hạn chế các quyền công dân hay sự phiền hà, nhũng nhiễu từ các thủ tục hành chính được xác lập bất hợp lý. Kết quả là, nói theo ngôn ngữ của Luật Ngân sách, có tới 2/3 nguồn lực tài chính của Chính phủ được sử dụng chi thường xuyên để duy trì cho một bộ máy “nuôi chính mình”. Còn xét theo tiêu chí phục vụ (nói nôm na là thỏa mãn hay đáp ứng yêu cầu) các hoạt động có tính can dự hay tham gia trực tiếp vào đời sống kinh tế – xã hội đều không có tính cạnh tranh và mang lại rất ít hiệu quả so với sự đòi hỏi của thực tiễn. Nói một cách khái quát, quản lý nhà nước hướng tới trật tự, kỷ cương, trong khi “kiến tạo, phục vụ” hướng tới sang tạo, phát triển và đáp ứng nhu cầu của đời sống người dân và xã hội. Một khi Chính phủ đã có sự chủ động tuyên ngôn và nhấn mạnh tiêu chí “kiến tạo, phục vụ” để xác định vai trò của mình – về pháp luật là nhằm bảo đảm thành công của các hành động tiếp theo. Và đây cũng là sự mở đường, đi trước, tạo đà và thuận lợi “luật hóa” về Hội Nông dân để Hội nhận được sự ủy thác trách nhiệm là “người đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng, hợp pháp cho nông dân” trong kinh tế thị trường, hội nhập và phát triển bền vững.

Bước sang thời kỳ hội nhập kinh tế toàn cầu, sự cạnh tranh về mua bán  nông sản ngày càng trở nên quyết liệt. Hội nghị cấp cao APEC – 2017 tại Việt Nam, càng cho thấy rõ: trong đàm phán song phương, hay đa phương giữa Việt Nam với các quốc gia, vùng lãnh thổ, một mặt, các bên đề cao chương trình hợp tác, liên kết,  mặt khác, các quốc gia vẫn âm thầm dựng lên hàng rào thuế quan, tối đa hóa quy chuẩn chất lượng, trợ giá…, nhằm giảm nhập khẩu, tăng xuất khẩu và bảo hộ nông sản, quyền lợi của nông dân, nông nghiệp nước mình. Trong các cuộc đàm phán và giao thương, lợi thế vẫn luôn nghiêng về các quốc gia phát triển, có nông sản cạnh tranh. Và ngược lại, các quốc gia chậm phát triển, nông sản chất lượng thấp luôn bị động, chịu sức ép và thiệt hại từ nhiều phía . Điều này cũng giải thích, vì sao, mỗi khi bị kiện bán phá giá – Việt Nam luôn chịu những thiệt hại và phán xét thiếu công bằng.

Hội nhập –  dường như động lực đổi mới đã sụt giảm, những bất bình đẳng trong quan hệ thị trường vẫn đè lên nông dân về quan hệ giá cả, những vụ việc phân bón giả – nỗi đau thật! vẫn tiếp diễn hàng ngày. Do thu nhập thấp, nhiều nơi nông dân bỏ ruộng, nhiều nông sản cung đã vượt cầu, mất giá; thị trường xuất khẩu nguy cơ hẹp dần do chất lượng nông sản chưa theo kịp chuỗi giá trị toàn cầu… đã tác động ngược lại thị trường trong nước.

Một thách thức không kém phần gay gắt, khi EU đã “giơ thẻ vàng” cảnh báo  – nếu đến 6/2018, mặt hàng thủy sản của Việt Nam không rõ về địa chỉ, nguồn gốc, còn vi phạm đánh bắt trên lãnh hải nước ngoài và không đảm bảo về quy chuẩn – EU sẽ dùng “thẻ đỏ”, đồng nghĩa với việc không nhập khẩu hàng hóa thủy sản của Việt Nam. Thách thức này rất nặng nề, đòi hỏi Việt Nam phải nỗ lực cải cách Luật Thủy sản, đào tạo dạy nghề cho ngư dân và nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu. Tóm lại, nông dân muốn hội nhập sâu hơn vào kinh tế toàn cầu và phát triển bền vững, thì vấn đề có tính nguyên tắc là sức mạnh bên trong của chính mình. Sức mạnh đó có được phải bắt đầu từ thể chế, luật pháp và vai trò “chủ thể” của nông dân, quyền đại diện, bảo vệ lợi ích chính đáng, hợp pháp cho nông dân của tổ chức Hội Nông dân Việt Nam.

Nên luật hóa những gì?

Trong khi chờ đợi rất nhiều thời gian Quốc hội soạn thảo, ban hành Luật hội, hiệp hội, thì luật hóa về Hội Nông dân – Nên chăng? Bộ Luật Dân sự Việt Nam cần bổ sung và ghi nhận: “Hội Nông dân Việt Nam là Người đại diện và bảo vệ quyền lợi, nghĩa vụ chính đáng và hợp pháp của nông dân Việt Nam” – Đây là “gốc” xác lập sự ủy thác của nông dân cho tổ chức Hội Nông dân về phương diện chính trị, xã hội, kinh tế.

Nếu có được điều này, người nông dân có quyền ủy nhiệm cho tổ chức đại diện cho mình là Hội Nông dân, có pháp nhân tham gia, trực tiếp tham gia, can dự vào 5 quyền và lợi ích của người nông dân đã trở nên bức thiết, gồm: Quyền sở hữu đất đai; Quyền thông tin; Quyền tham gia xây dựng chính sách, phản biện chính sách; Quyền giám sát hoạt động công vụ của các tổ chức, cá nhân trên địa bàn dân cư; Quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về nhân phẩm, sức khỏe, môi trường bị xâm hại…

Tuy nhiên, người nông dân khó cất lên tiếng nói của chính mình, cùng với tổ chức Hội, họ cần các vị Đại biểu Quốc hội do chính họ bầu ra theo đơn vị bầu cử. Và hơn hết là 6  cán bộ Hội Nông dân, hiện là Đại biểu Quốc hội khóa XIV, cần tự tin, bản lĩnh và bền bỉ đưa vấn đề luật hóa về Hội Nông dân, tại các kỳ họp Quốc hội trong cả nhiệm kỳ.

Trong khi chờ đợi rất nhiều thời gian Quốc hội soạn thảo, ban hành Luật hội, hiệp hội, thì luật hóa về Hội Nông dân -Nên chăng? Bộ Luật Dân sự Việt Nam cần bổ sung và ghi nhận: “Hội Nông dân Việt Nam là Người đại diện và bảo vệ quyền lợi, nghĩa vụ chính đáng và hợp pháp của nông dân Việt Nam” – Đây là “gốc” xác lập sự ủy thác của nông dân cho tổ chức Hội Nông dân về phương diện chính trị, xã hội, kinh tế. Ông Hoàng Trọng Thủy

Hoàng Trọng Thủy

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Bàn tròn, Tin nóngDanh mục
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Đồng Tháp: 5/8 xã biên giới đạt chuẩn nông thôn mới

    Chiều ngày 15/1, tại tỉnh Đồng Tháp, UBND tỉnh Đồng Tháp tổ chức buổi họp mặt mừng Đảng – mừng Xuân Tân Sửu năm 2021 và báo cáo kết quả nổi bật thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm (2016-2020). Tại buổi họp mặt, ông Phạm Thiện Nghĩa, Chủ […]

  • Sức sống mới ở miền quê Hiệp Cường

    Hiệp Cường là một xã của huyện Kim Động – mảnh đất tọa lạc ở cửa ngõ của TP. Hưng Yên. Mảnh đất này đang sải những bước dài trên con đường đổi mới để trở thành xã nông thôn mới kiểu mẫu vào năm 2025. Phát triển kinh tế nông nghiệp vững chắc Từ […]

  • Thanh Chương phát triển nông nghiệp toàn diện gắn với xây dựng nông thôn mới

    Trong những năm qua, huyện Thanh Chương luôn chú trọng phát triển các mô hình kinh tế nông nghiệp, sản phẩm OCOP, quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp tập trung gắn với tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo chuỗi liên kết giá trị và phát triển bền vững, hướng đến phát triển nông […]