05:12 - 16/10/2017

Làm sao “chính thức hóa” lao động phi chính thức?

Theo báo cáo của Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), hiện ở Việt Nam đang có gần 18 triệu lao động phi chính thức và những lao động này cũng là nhóm dễ bị tác động bởi các chính sách quản lý nhà nước và các điều kiện tự nhiên, thời tiết. Đồng thời họ cũng đang đứng ngoài các chính sách an sinh xã hội.

Có tới 97,9% lao động phi chính thức không được đóng Bảo hiểm xã hội. Ảnh: Internet

97,9% không được đóng BHXH

Báo cáo cũng cho thấy, con số 18 triệu lao động phi chính thức trên là chưa bao gồm số lao động trong khu vực nông nghiệp. Nếu tính cả con số khoảng 22 triệu lao động nông nghiệp thì tổng số lao động phi chính thức ở Việt Nam có thể lên tới 40 triệu người, chiếm trên 70% tổng lực lượng lao động hiện nay. Tuy có số lượng nhiều, nhưng đây là nhóm lao động yếu thế, dễ bị tổn thương và gần như không có khả năng thương lượng trong công việc.

Phần lớn lao động phi chính thức phải đối mặt với nhiều thiệt thòi và bất lợi trên cả ba phương diện: Chất lượng lao động, phân bố việc làm và thời gian việc làm. Vì vậy, tiền lương mà lao động phi chính thức nhận được thấp hơn một nửa của lao động chính thức.

Đáng chú ý, theo bà Nguyễn Thị Xuân Mai, Vụ trưởng Vụ Thống kê dân số và lao động (Tổng cục Thống kê), có tới 97,9% lao động phi chính thức không được đóng Bảo hiểm xã hội. Cơ sở sản xuất kinh doanh trong khu vực này thường có quy mô rất nhỏ hoặc siêu nhỏ, không đăng ký kinh doanh, không đóng BHXH, BHYT, không chi trả các chế độ phụ cấp và các khoản phúc lợi xã hội khác cho người lao động.

“Tiền lương bình quân của lao động phi chính thức thấp hơn của lao động chính thức ở tất cả các vị thế việc làm. Tiền lương bình quân của nhóm lao động chính thức vào khoảng 6,7 triệu đồng/tháng, trong khi tiền lương bình quân của nhóm lao động phi chính thức chỉ bằng hơn một nửa con số đó (4,4 triệu đồng/tháng). Với mức tiền lương này, người lao động rất khó bảo đảm cuộc sống cho mình và nuôi sống gia đình. Bên cạnh đó, chỉ có tỷ lệ rất nhỏ lao động phi chính thức được ký hợp đồng lao động. Cụ thể, có 76,7% lao động phi chính thức làm việc mà không có bất cứ một hợp đồng lao động bằng văn bản liên quan đến công việc đang làm”, bà Mai cho biết thêm.

Ông Đào Quang Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học lao động xã hội cho biết thêm, không chỉ lao động tự do mà nhiều lao động có hợp đồng ngắn hạn trong các doanh nghiệp, tổ chức chính thức cũng không được đóng BHXH. Cụ thể, hiện có tới 6 triệu lao động dù làm việc trong khu vực chính thức nhưng lại là “lao động phi chính thức” vì không được ký hợp đồng, hoặc được ký hợp đồng nhưng lại không được đóng BHXH, BHYT… và không được hưởng nhiều quyền lợi khác.

Đẩy mạnh “chính thức hóa”

Việc số lượng lớn người lao động không tham gia BHXH đang đặt ra những hệ lụy cho người lao động khi gặp rủi ro dẫn đến mất thu nhập, cũng như những thách thức cho hệ thống an sinh xã hội quốc gia về bảo đảm an sinh xã hội.

Theo bà Nguyễn Thị Ngọc Lan, Phó Trưởng ban Thu (BHXH Việt Nam), ước đến hết tháng 9/2017, số người tham gia BHXH tự nguyện là 243.000 người. Trong số này, có hơn 60% lao động đã tham gia BHXH bắt buộc và cộng nối để hưởng hưu trí. 40% lao động tự nguyện tham gia, một tỷ lệ thực sự chưa cao.

“Do người lao động phi chính thức làm các công việc tự do, không ổn định và do nhận thức hiểu biết về chính sách của họ còn hạn chế, thiếu thông tin nên số người lao động phi chính thức tham gia BHXH tự nguyện chưa nhiều. Một nguyên nhân quan trọng nữa là do chính sách BHXH tự nguyện chưa thật sự hấp dẫn, chỉ có hai chế độ hưu trí và tử tuất. Bên cạnh đó là sự khác biệt về chế độ thụ hưởng. Người dân so sánh, khi tham gia BHXH bắt buộc được hưởng năm chế độ ngắn hạn, còn BHXH tự nguyện chỉ hưởng hai chế độ. Trong một thời gian dài, chúng ta chưa có chính sách hỗ trợ của người dân tham gia BHXH, các dịch vụ chưa thật sự thuận lợi đối với người dân”, bà Lan phân tích.

Nói thêm về vấn đề này, bà Trịnh Thu Nga, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu dân số, lao động, việc làm của ILLSA cho biết, theo một khảo sát về lao động phi chính thức tại Hà Nội, Nghệ An cho thấy, 70,6% lao động phi chính thức chỉ mới biết đến tên chính sách lao động việc làm. Đối với chính sách BHXH bắt buộc, chỉ 37,4% mới nghe tên chính sách, 45,5% đã biết sơ qua về các chế độ. Đối với BHYT, 60,2% biết sơ qua về chế độ, 19,7% biết rõ về thủ tục, đối tượng, mức đóng hưởng. Khảo sát cũng chỉ ra rằng, lao động phi chính thức biết về BHXH tự nguyện qua chính quyền (32,3%), qua bạn bè, người thân, người quen chiếm 18,3%. Nguồn thông tin đến từ cơ quan BHXH chỉ chiếm 8,1%.

Vì vậy, ông Chang Hee Lee, Trưởng đại diện Tổ chức lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam cho rằng, để giảm bớt lao động phi chính thức thì phải thúc đẩy quá trình “chính thức hóa” thông qua việc đưa lao động vào làm tại các công ty, có ký kết hợp đồng, lao động được đóng BHXH, mua BHYT…

Còn theo ông Đào Quang Vinh, muốn thúc đẩy chuyển dịch lao động phi chính thức thì cần tăng đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm tại doanh nghiệp nhằm tái cơ cấu ngành kinh tế. Trong đó, trọng tâm là đào tạo nghề để nâng cao chất lượng lao động cho lao động nông thôn, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ. “Do đó, cần có các chương trình hành động cụ thể khuyến khích các hộ, cơ sở sản xuất đăng ký thành lập dưới các hình thức doanh nghiệp. Cùng với đó là đơn giản hóa các thủ tục chuyển đổi, đăng ký, loại bỏ các giấy phép không cần thiết. Đồng thời, cũng cần có chính sách hỗ trợ về thuế cũng như bảo đảm cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả sau chuyển đổi”, ông Vinh đề xuất.

Xuân Thảo
Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Tiêu điểm, Xã hộiDanh mục
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Nông sản chủ lực của tỉnh Ninh Thuận gặp khó về đầu ra do dịch

    Sở Công Thương tỉnh tăng cường hướng dẫn, tư vấn hỗ trợ thông tin giúp HTX, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất quảng bá, bán sản phẩm qua website, sàn giao dịch thương mại điện tử, các trang mạng xã hội. Do ảnh hưởng bởi dịch COVID-19, các giá mặt hàng nông sản chủ lực […]

  • Công trình nước sạch tiền tỷ bị bỏ hoang, dân thiếu nước sinh hoạt

    Đến mùa khô hạn hàng năm, xã đảo Tam Hải, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam lại lâm cảnh thiếu nước sinh hoạt. Người dân xã này cần một giải pháp căn cơ khắc phục tình trạng này. Thôn Long Thạnh Tây, xã Tam Hải, huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam bốn phía là sông […]

  • Hiệu quả của mô hình “3 sạch” ở Nghệ An

    Trong những năm qua, Hội Nông dân (ND) các cấp tỉnh Nghệ An đã tích cực đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục cán bộ, hội viên nông dân và cộng đồng dân cư nông thôn tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường; xây dựng các mô hình điểm về […]