01:00 - 27/12/2017

Khôi phục hát cửa đình sau 60 năm vắng bóng

Lần đầu tiên, sau 60 năm vắng bóng mai một, trình thức hát Cửa đình của nhạc Ả đào cổ điển đã chính thức “sống dậy” trong một cuộc chuyển giao thế hệ đầy cảm xúc.

Ca trù (hay còn gọi là Ả đào) thường có hai không gian biểu diễn, một là hát cửa đình (không gian biểu diễn cổ xưa nhất) và hai là hát ở ca quán. Công trình phục dựng trình thức hát cửa đình của người Việt nằm trong dự án “Bảo tồn và phát huy di sản Ca trù tại TP. Hà Nội” của Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam.Mới đây, ngày 14/11/2017, nhà nghiên cứu âm nhạc dân gian Bùi Trọng Hiền đã công bố kết quả cuộc phục dựng trình thức hát Cửa đình của người Việt, đồng thời đưa ra phương pháp tiếp cận mới với thể loại này.

Người đi tìm câu hát xưa

Vào tháng 9/2014, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền đã tiến hành dự án nghiên cứu âm luật nhạc Ả đào cùng cụ Nguyễn Phú Đẹ – kép đàn nhà nghề cuối cùng của thế kỷ XX, nghệ nhân duy nhất còn lại từng tham gia trình diễn nhạc Ả đào ở cả hai không gian: Cửa đình và Ca quán.

Canh hát cửa đình của các thành viên CLB Ca trù Hải Phòng.

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền chia sẻ: Năm 2014, ngay trong cuộc điền dã đầu tiên, khi anh đã phát hiện ra nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ – một trong vài nghệ nhân cuối cùng còn nhớ được các bài Ả đào thuộc không gian hát Cửa đình cổ xưa, anh đã nhanh chóng kết nối với NSƯT Đỗ Quyên để CLB Ca trù Hải Phòng tiến hành gấp rút một dự án truyền dạy cùng nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ. Sau 4 tháng miệt mài tập luyện, ngày 14/1/2015, lần đầu tiên, trình thức hát Cửa đình của nhạc Ả đào cổ điển đã được vang lên bởi những thế hệ sau với cảm xúc khó tả.

Sau đó, nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền tiếp tục các nghiên cứu cơ bản về âm luật Ả đào. Trong đó rất nhiều tư liệu vô cùng quý hiếm được anh dày công phục chế từ những cuốn băng cassette cũ nát. Lúc đó mục tiêu duy nhất của anh là làm càng nhanh càng tốt khi nghệ nhân Nguyễn Phú Đẹ – cây đại thụ cuối cùng của Ả đào còn đủ minh mẫn và sức khỏe. Mỗi khi phục chế hoặc sưu tầm được bài bản nào, ký âm phân tích xong anh lại về ngay Tứ Kỳ – Hải Dương nhờ cụ Đẹ thẩm định… Cũng từ những tư liệu đó anh đã tìm ra những thể cách tưởng chừng như đã thất truyền, đồng thời phát hiện thêm những thể cách chưa từng có tài liệu nào nhắc tới….

Nhà nghiên cứu Bùi Trọng Hiền, chủ nhiệm Dự án phục dựng trình thức hát cửa đình trình bày kết quả nghiên cứu.

Cuối năm 2016, anh Hiền tiến hành một dự án với mục tiêu tập huấn nhạc Ả đào cổ điển theo phương pháp tiếp cận mới. Sau đó, anh cùng với nhóm Ả đào Phú Thị làm đối tượng truyền dạy theohệ thống lý thuyết mới, nghiên cứu tiến hành thử nghiệm việc học nhạc đi kèm với việc học âm luật.

Đào tạo hát Cửa đình theo phương pháp mới

Nếu trước kia, các đào kép, giáo phường thường chỉ học bài bản qua việc truyền các ngón nghề, truyền khẩu theo phương pháp tại chỗ. Thì nay, tất cả mọi chi tiết, thành tố nghệ thuật âm nhạc từ toàn bộ đến từng phần đều được đúc kết và lý thuyết hóa để giúp đào kép hình thành sự cảm nhận với ý thức chủ động. Mặt khác trên hệ thống lý thuyết đã đúc kết, chuẩn mực cổ điển của Ả đào sẽ được lưu truyền vững chắc với việc xác định rõ khái niệm cơ bản như: Khổ đàn, khổ phách, âm điệu, âm điệu, cấu trúc bài bản…

Tháng 8/2017, nhóm đào kép học viên thực hiện phục dựng các thể cách hát Cửa đình cổ điển lần 2. Bên cạnh vốn bài bản học từ cụ Nguyễn Phú Đẹ, căn cứ vào tư liệu phục chế của các đào nương Nguyễn Thị Cúc, Đinh Thị Bản, Đinh Thị Nghĩa và kép đàn Đinh Khắc Ban, những bậc tài danh của dòng họ Ả đào nổi tiếng ở giáo phường Vĩnh Phúc trước kia. Nhóm đã xác định được thể cách rất độc đáo, thậm chí khác hẳn với một số bài bản của giáo phường Hải Dương nơi cụ Đẹ truyền dạy. Anh Hiền cùng các đào kép đã kết hợp 2 nguồn tư liệu, cuối cùng các đào kép của dự án đã hoàn thành việc chuyển giao thế hệ với Album “Hát cửa đình”, bao gồm một số bài bản đại diện có tính hệ thống cổ điển…Trong đó, có những thể cách lần đầu tiên sống dậy sau hàng chục năm “ngủ yên”, như: “Giáo nhạc- Hát giai- Hát hương”, “Thét nhạc”, “Phú Kiều”, “Hát lót”, “Hãm cửa đình”, “Dựng huỳnh – Nói huỳnh”, “Hát bỏ bộ”…

Ngệ nhân dân gian Nguyễn Phú Đẹ và nghệ sĩ ưu tú Đỗ Quyên biểu diễn (Ảnh: Lâm Khánh TTXVN).

Cuối tháng 8/2017, một lớp quan viên Ả đào theo đúng chuẩn mực cổ điển cũng được đào tạo. Khác với lối học cổ truyền, các quan viên khóa tập huấn cũng được học đánh trống chầu theo phương pháp tiếp cận mới. Họ được học lý thuyết cơ bản về loại khổ đàn, khổ phách, cấu trúc bài bản… Từ đó, dự án nhanh chóng nắm bắt các sơ đồ, khuôn thước cổ điển để có thể điếu chầu một cách mẫu mực.

Nhà nghiên cứu âm nhạc, PGS.TS Đặng Hoành Loan cho rằng: Đây án dự án thiết thực và rất cần triển khai sâu rộng, lâu dài hơn bởi nó làm cho Ca trù đạt đến chuẩn mực của nghệ thuật cổ điển.Công trình đúc kết nghệ thuật Ca trù thành quy luật, quy luật ấy nằm trong 3 hình thức là hát, phách và đàn.

Có lẽ, đường đi tới nghệ thuật Ca trù có nhiều đường, nhiều lối và lối của Bùi Trọng Hiền là lối có tính chất tổng kết, khoa học. Hiện nay người ta rất ca tụng và coi trọng việc dùng nghệ sỹ tạo ra nghệ sỹ và có hiệu ứng riêng, tức là tôi truyền tạo ra đệ tử của tôi.Còn cách Bùi Trọng Hiền làm là từnhiều nghệ nhân thành quy luật và từ quy luật đào tạo ra lực lượng ca sỹ và đẩy đến một hiệu quả là ca trù chuẩn mực.

Vũ Minh

 

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Văn hóaDanh mục ,
Tin cập nhật
Sự kiện
  • Tăng trưởng GDP năm 2018 có thể tăng cao hơn 6,7%

    “Dự báo triển vọng GDP năm 2018 có thể tăng cao hơn 6,7%, mô hình tăng trưởng dần dịch chuyển sang chiều sâu”. Đây là một trong những nội dung nổi bật tại Báo cáo đánh giá giữa kỳ thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2016-2020, Tình hình […]

  • Hội nghị BCH T.Ư Hội NDVN lần 16 (Khóa VI): Xây dựng tổ chức Hội ngang tầm yêu cầu, nhiệm vụ

    Sáng nay 15.10, tại Hà Nội, Hội nghị Ban Chấp hành (BCH) T.Ư Hội NDVN lần thứ 16 (Khóa VI) đã Khai mạc. Đồng chí Thào Xuân Sùng – Ủy viên T.Ư Đảng, Bí thư Đảng đoàn, Chủ tịch BCH T.Ư Hội NDVN chủ trì Hội nghị. Giới thiệu nhân sự Ban chấp hành khóa […]

  • WB lập quỹ đối phó với thảm họa thiên tai

    Do tác động của biến đổi khí hậu, trong những năm gần đây, thế giới liên tiếp xảy ra những thảm họa thiên tai vô cùng tàn khốc, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Nhân Hội nghị thường niên Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) […]

Tam nông
  • Nghệ An: Thu nhập đầu người khu vực nông thôn tăng 1,42 lần

    Những năm qua, các cấp Hội Nông dân tỉnh Nghệ An đã phát huy mạnh mẽ vai trò của tổ chức Hội trong phát triển kinh tế-xã hội và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Nghệ An có 521.918 hội viên nông dân, chiếm 86,12% số hộ dân nông […]

  • Chăn nuôi gà đón Tết

    Còn hơn 4 tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán song để đáp ứng nhu cầu người tiêu dùng, dịp này các hộ chăn nuôi gà ở huyện Yên Thế (Bắc Giang) đã chủ động vào đàn chăm sóc nhằm có sản phẩm chất lượng cao. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) đã liên […]

  • Khi sản phẩm hữu cơ trở thành “nhu yếu phẩm mới”

    Sự phát triển của sản phẩm hữu cơ giá bình dân đã mở rộng ra khỏi ngành thực phẩm đến các lĩnh vực “lifestyle” như chăm sóc cá nhân hay sản phẩm dùng cho gia đình… Khi những công ty startup như Brandless tham gia vào lĩnh vực bán lẻ và cung cấp các sản […]