14:00 - 16/09/2018

Hơn 1/4 diện tích ĐBSCL sẽ bị tác động tiêu cực khi triển khai dự án Cái Lớn – Cái Bè

Sông Cái Lớn – Cái Bé như dòng mạch máu chở ngọt phù sa về tưới 4 tỉnh Cà Mau, Sóc Trăng Kiên Giang, Hậu Giang, Cần Thơ. Việc đắp đập ngăn hai con sông này ví như làm mạch máu đang lưu thông bị tắc nghẽn, dẫn đến hậu quả khôn lường, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái tự nhiên và đời sống người dân các tỉnh mà dòng chảy Cái Lớn Cái Bé đi qua.

Phá vỡ ba hệ sinh thái

Đó là khẳng định của PGS-TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện Trưởng Viện Biến đổi khí hậu Đại học Cần Thơ trong lần trao đổi gần đây với Làng Mới.

Theo ông, việc triển khai dự án Cái Lớn Cái Bé sẽ phải tiến hành đắp hai đập ở hai con sông này, với mục đích giữ ngọt thượng lưu, nhưng thực chất sẽ phá vỡ cả 3 hệ sinh thái ngọt, lợ, mặn tại khu vực.

Sông Cái Lớn Cái Bé sẽ bị xây đập chặn ngang dòng chảy nếu dự án Cái Lớn Cái Bé được chính phủ đồng ý triển khai.

Hàng trăm năm qua, vùng đồng bằng sông Cửu Long đã thuận theo quy luật tự nhiên của thủy triều lên xuống, nước ngọt từ Mê Kông đổ về hàng năm đã dung hòa vùng đệm tiếp giáp với nước mặn từ biển Đông, để tạo thành vùng nước lợ đặc trưng.

Hệ sinh thái tự nhiên ở vùng ngọt lợ mặn theo đó đã đan xen, tác động lẫn nhau, cùng tồn tại và tạo nên vùng đất bán đảo Cà Mau trù phú. Hệ sinh thái mặn ngọt lợ đa dạng này, với hàng trăm loài tôm cá, động thực vật khác nhau, chủng loài thực vật phong phú đặc trưng, không thể lẫn với nơi nào trên đất nước ta.

Việc ngăn chặn dòng chảy tự nhiên sẽ khiến vùng ngọt ở thượng lưu bị tiêu úng, các chất thải trong nông nghiệp không được tiêu sổ, sẽ làm đất bị nhiễm hóa chất nặng, ngày càng nghèo dinh dưỡng, kéo theo hàng loạt hệ lụy môi trường. Quan trọng hơn, không có nước ngọt đổ về, hệ sinh thái nước lợ sẽ bị nước mặn xâm thực, biến thành hệ nước mặn, các loài tôm cá thực vật nước lợ sẽ chết dần. Hệ sinh thái nước mặn lại bị thay đổi, do độ mặn tăng cao, ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ nghề nuôi tôm, hải sản của hàng trăm nghìn hộ dân các tỉnh.

Ngoài mất cân bằng độ ngọt mặn theo tự nhiên do xây đập, việc phá vỡ hệ sinh thái mặn ngọt lợ ở 4 tỉnh Cà Mau, Kiên Giang, Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cần Thơ của dự án can thiệp dòng nước nơi đây sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống kinh tế, xã hội của hàng triệu người dân, buộc họ phải thay đổi nghề sống quen thuộc khi mất đi môi trường sản xuất bao đời.

Nghịch trời, trái chủ trương

PGS-TS Lê Anh Tuấn chỉ ra rằng, việc ngăn đập chặn dòng chảy là “nghịch thiên”, phá vỡ thế cân bằng vốn có và quy luật tự nhiên của trời đất. Vì lẽ, hệ sinh thái mặn, lợ, ngọt đã có từ xa xưa, trước khi con người đến khai phá khẩn hoang. Nếu tự ý phá vỡ nó, hậu quả nhiều năm sau con cháu phải gánh chịu vô cùng lớn, không thể đo đếm bằng vật chất. Môi trường tự nhiên bị tàn phá, cuộc sống người dân bị xáo trộn, cả một vùng rộng lớn tương đương ¼ diện tích tự nhiên khu vực đồng bằng sông Cửu Long bị thay đổi hệ sinh thái, muốn tái tạo lại, con cháu thế hệ sau phải bỏ ra số tiền gấp hàng nghìn lần so với 8.000 tỷ dồng của dự án Cái Lớn Cái Bé.

Cũng theo PGS-TS Lê Anh Tuấn, dự án này hoàn toàn trái ngược tinh thần Nghị quyết 120 NQ-CP về phát triển đồng bằng sông Cửu Long bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu mà Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã ký ngày 17/11/2017.

Theo đó, tầm nhìn đến 2100, mục tiêu đến 2050 của Nghị quyết là phát triển đồng bằng sông Cửu Long trên cơ sở nông nghiệp hàng hóa chất lượng cao, kết hợp với dịch vụ du lịch sinh thái, trọng tâm là chế biến.

PGS-TS Lê Anh Tuấn.

Đặc biệt, quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 120 NQ-CP là phải thay đổi tư duy từ phát triển nông nghiệp thuần túy, chủ yếu là sản xuất lúa, sang sản xuất nông nghiệp đa dạng theo nhu cầu thị trường, chuyển từ số lượng sang chất lượng; phải tôn trọng theo quy luật tự nhiên, tránh can thiệp thô bạo vào tự nhiên.

Thế nhưng, dự án Cái Lớn Cái Bé chẳng những sẽ can thiệp quá thô bạo vào tự nhiên, mà còn đi ngược lại tinh thần của Nghị quyết 120 khi mục đích của việc ngăn đập nhằm giữ ngọt tăng thêm diện tích trồng lúa để tăng sản lượng lương thực hàng năm. Với chất lượng gạo hiện nay so với các nước trong khu vực, thì lượng gạo có nhiều hơn, giá xuất khẩu vẫn thấp, thì nền kinh tế đất nước và người dân vẫn chịu thiệt. Thay vì đầu tư hơn 7000 tỷ đồng vào dự án, nên chăng hãy đầu tư xây dựng các tiểu vùng lúa chất lượng cao, phát triển các loại hình dịch vụ nông nghiệp, sẽ mang lại kết quả hữu hiệu hơn, đúng như tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết 120.

Nên dừng dự án

PGS-TS Lê Anh Tuấn thông tin, việc Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn thời gian qua tổ chức nhiều hội thảo, là có dấu hiệu vận động hành lang để dự án Cái Lớn Cái Bé được thông qua. Điều này đang làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc trong giới khoa học trong và ngoài nước.

Nhiều nhà nghiên cứu độc lập, các nhà khoa học khu vực đều khẳng định, dự án triển khai sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường tự nhiên ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long.

Những dự án nghìn tỷ tương tự như Cái Lớn Cái Bé từ các năm trước, như “ngọt hóa Bán đảo Cà Mau”, xây dựng đập Ba Lai ở Bến Tre… đã cho thấy tính bất khả thi, không hiệu quả, khi con người can thiệp vào tự nhiên thô bạo.

Thậm chí, những dự án như vậy còn đẩy nhanh việc mặn xâm thực trước biến đổi của khí hậu, gây ra tác hại không nhỏ đến hôm nay, khi ảnh hưởng biến đổi khí hậu đã và đang trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết.

Vì thế, ngày 19/9/2018 tới, trường Đại học Tự nhiên TP.HCM sẽ tổ chức Hội thảo khoa học của các nhà khoa học, giảng viên Đại học trong khu vực, nhằm đánh giá khách quan về tác hại mọi mặt, những bất cập của dự án Cái Lớn Cái Bé. Hiện nay, Viện Biến đổi Khí hậu Đại học Cần Thơ đang hoàn thiện các tài liệu để tham gia cuộc hội thảo này, với mong muốn sẽ kiến nghị Chính phủ dừng triển khai dự án Cái Lớn Cái Bé.

Hệ thống cống đập Ba Lai được xây dựng tại cửa sông Ba Lai, thuộc địa bàn xã Thạnh Trị, huyện Bình Đại, tỉnh Bến Tre.

Cống đập Ba Lai là một trong 9 hạng mục của dự án ngọt hóa Bắc Bến Tre, và là một trong những công trình thủy lợi lớn của ĐBSCL.

Cống đã đưa vào vận hành năm 2002, với kinh phí đầu tư 66,69 tỷ đồng, và ngay sau khi hoạt động đã bắt đầu bộc lộ những bất cập.

Phía ngoài cống, tỉnh cho các hộ dân thuê bãi bồi với diện tích hơn 100 ha để nuôi sò huyết, nên việc xả cống gặp khó khăn vì sò dễ bị sốc nước khi xả cống liên tục vài ngày. Nếu không xả thì ô nhiễm cũng tăng theo, làm hồ trữ nước không tiêu thoát được, ảnh hưởng đến dân sinh.

Cạnh đó, thời gian gần đây, người dân lại tiến hành khoan giếng nuôi tôm nước mặn trong vùng ngọt hóa, chứng tỏ dự án chưa thực sự mang lại lợi ích kinh tế cho họ, buộc họ phải chuyển nghề qua nuôi tôm.

Dự án sông Cái Lớn – Cái Bé do Ban quản lý đầu tư và xây dựng thủy lợi 10 thuộc Bộ NNPTNT làm chủ đầu tư. Trong giai đoạn 1 (2017-2020), dự án sẽ có vốn đầu tư trên 3.300 tỷ đồng từ vốn trái phiếu Chính phủ cho các hạng mục: cống Cái Lớn, cống Cái Bé, đê nối hai cống với quốc lộ 61, kênh nối hai dòng sông Cái Lớn, Cái Bé để điều tiết mực nước, âu thuyền. Mục tiêu dự án là giúp chủ động kiểm soát mặn, giúp giải quyết mâu thuẫn giữa vùng nuôi trồng thủy sản ven biển và vùng sản xuất nông nghiệp của nhiều địa phương ở tây sông Hậu. Đồng thời, chủ động kiểm soát mực nước, tăng khả năng thoát lũ, tiêu úng nhằm giảm ngập úng cho vùng trũng dọc sông Cái Lớn và Cái Bé. Dự án đáp ứng yêu cầu sản xuất cho trên 906.700ha (607.369ha đất nông nghiệp, 70.910ha đất lâm nghiệp, 83.305ha đất nuôi trồng thủy sản và 145.174ha đất khác) thuộc các tỉnh Kiên Giang, Cà Mau, Bạc Liêu, Hậu Giang, Sóc Trăng và TP.Cần Thơ. Đảm bảo giao thông thủy trong thời gian ngăn triều, mặn và đảm bảo không ảnh hưởng lớn đến giao thông thủy liên vùng theo yêu cầu quy hoạch giao thông…

Hoàng Quân

 

Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Vai trò Vitamin A và E với bò thịt

    Kết quả từ các cuộc điều tra của Đại học bang Washington về hội chứng suy yếu ở bò thịt đã thúc đẩy tập trung mới, nhấn mạnh tầm quan trọng của Vitamin A và E trong sự phát triển của bò thịt. Sự thiếu hụt trong một trong hai vitamin trên là nguyên nhân […]

  • Lời giải nào cho bài toán lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi

    Lạm dụng kháng sinh trong TĂCN đang là vấn đề nhức nhối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, kháng sinh được đưa vào thức ăn không phải là con đường duy nhất. Vẫn tràn lan Một khảo sát của đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học […]

  • Chú trọng tổng kết thực tiễn, nhân rộng mô hình

    Từ nhiều năm qua, Đăk Lăk được xem là tỉnh có nền kinh tế nông nghiệp khá vững chắc với các loại cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su… trong đó có vai trò Hội Nông dân các cấp trong tỉnh với việc chú trọng tổng kết thực tiễn, tích cực […]