06:14 - 13/11/2017

Hiểu thế nào về IUU và thẻ vàng dành cho hải sản từ EU

Liên hiệp châu Âu (EU) vừa cảnh báo “thẻ vàng” đối với hoạt động khai thác thủy sản tự nhiên của Việt Nam vì chưa tuân thủ các quy định của EU về IUU. Vậy IUU là gì và thẻ vàng này có ý nghĩa gì?

IUU fishing là viết tắt của các chữ Illegal, Unreported, and Unregulated fishing, tạm dịch là đánh cá bất hợp pháp, không được báo cáo và không được quản lý.

Bạn ra chợ mua cá, bạn thường chỉ quan tâm xem cá đó có tươi ngon không, có chất bảo quản không, ăn vào có an toàn không, chứ chẳng mấy ai quan tâm đến việc cá đó được đánh bắt như thế nào.
Nếu giả sử bằng một cách nào đó bạn biết con cá mình mua được khai thác trái phép thì bạn có mua không? Đa số trong chúng ta vẫn mua, và chúng ta nghĩ: “Nếu đánh bắt trái phép thì đó là trách nhiệm của người đánh bắt, không phải là của mình”.

Thế nhưng, chính quyền các nước phát triển không nghĩ vậy. Ngoài việc trừng phạt những kẻ đánh bắt cá trái phép, người ta còn đặt ra quy định cấm buôn bán, vận chuyển và sử dụng những con cá đã được đánh bắt trái phép.

Đó chỉ là nghịch đảo của nguyên tắc: “Có cầu ắt có cung” thành “không có cầu thì không có cung”. Nhưng thử đặt mình vào vị trí người mua cá, làm thế nào để bạn biết một con cá được đánh bắt hợp pháp hay bất hợp pháp?

Nhà cung cấp phải chứng minh điều đó bằng một cái giấy chứng nhận do Nhà nước cấp, rằng con cá đó được khai thác hợp pháp. Đương nhiên, Nhà nước không đi kiểm tra, đánh dấu từng con cá mà làm trên từng lô, từng doanh nghiệp và doanh nghiệp phải có hệ thống truy xuất nguồn gốc. Nhà nước chỉ hậu kiểm và trừng phạt doanh nghiệp nào gian lận mà thôi.

Nhưng hãy thử tưởng tượng nếu doanh nghiệp gian lận mà Nhà nước không phát hiện ra, hoặc phát hiện ra nhưng nhận “phong bì” để im lặng, không xử lý thì sao? Khi cá được xuất sang các nước phát triển, họ sẽ kiểm tra lại một cách ngẫu nhiên. Nếu trong số bị kiểm tra lại đó, không phát hiện gian lận hoặc tỷ lệ gian lận rất thấp thì thôi. Nhưng nếu họ phát hiện nhiều gian lận thì có đủ cơ sở để kết luận rằng Nhà nước Việt Nam đã không làm tròn trách nhiệm chứng nhận nguồn gốc thủy sản hợp pháp. Lúc đó, họ sẽ không kiểm tra ngẫu nhiên nữa mà kiểm tra toàn bộ 100% lô hàng đến từ Việt Nam.

Đó chính là lý do vì sao Việt Nam bị EU rút thẻ vàng cảnh cáo vì thủy sản đánh bắt IUU. Thẻ vàng là kiểm tra 100% lô hàng. Thẻ đỏ là cấm nhập khẩu luôn.

Hình minh họa

Chống đánh bắt cá IUU đối với thủy sản nhập khẩu từng là chủ đề tranh luận trong WTO.

Nghĩ cũng kỳ lạ, cá được đánh bắt tại Việt Nam, nếu có đánh bắt IUU thì cũng chỉ liên quan đến khu vực biển Việt Nam, hà cớ gì mà EU lại phải đứng ra để bảo vệ biển Việt Nam? Làm như vậy có phải là EU đã áp dụng pháp luật ngoài lãnh thổ không? Ai cho phép EU áp dụng pháp luật của họ lên lãnh thổ của Việt Nam?
WTO cho phép việc này, với lý do là đánh bắt cá IUU ở Việt Nam có ảnh hưởng đến môi trường của EU! Thứ nhất, con cá đó có thể sẽ bơi đến EU (ai mà biết được cá sẽ bơi đi đâu!). Thứ hai, hệ sinh thái biển là một thể thống nhất, một con cá ở biển Việt Nam cũng ảnh hưởng đến biển của EU.

Liệu đây có phải là chiêu trò của chính quyền EU để bảo hộ ngành thủy sản trong nước/khu vực của họ không? Quy định IUU khiến cho các nước đang phát triển thiệt hại hàng chục tỉ đô la Mỹ mỗi năm do việc mất thị trường xuất khẩu vào các nước phát triển. Một phần trong số tiền này, đương nhiên sẽ chảy vào túi ngư dân tại các nước phát triển, nơi mà hệ thống chống đánh bắt IUU phát triển hơn.

WTO cho phép sử dụng lý do môi trường làm ngoại lệ cho việc áp dụng biện pháp hạn chế thương mại, miễn là biện pháp này phải được áp dụng công bằng giữa các quốc gia, giữa trong nước và nước ngoài. Nói cách khác, quy định chống IUU đối với thủy sản Việt Nam thế nào, thì EU cũng phải áp dụng quy định tương tự với nước khác và với chính những con cá do ngư dân EU đánh bắt.

Cá như thế nào được coi là đánh bắt IUU?

Có rất nhiều các quy định hạn chế đánh bắt cá.

Ví dụ, hạn chế loài cá được đánh bắt. Nếu một tàu cá đánh bắt một loài cá trong danh mục nguy cấp quý hiếm thì đương nhiên đó là đánh cá IUU.

Đánh bắt cá quá nhỏ cũng có thể coi là IUU.

Đánh bắt cá vào thời gian sinh sản, tại khu vực sinh sản cũng có thể được coi là IUU.

Đánh bắt một loài cá nào đó mà sử dụng ngư cụ không đúng tiêu chuẩn, khiến loài sinh vật biển khác thuộc diện nguy cấp, quý hiếm bị mắc vào lưới thì cũng được coi là IUU.

Cá đánh bắt hợp pháp, nhưng không được khai báo, không có hồ sơ chứng nhận cá đó là hợp pháp thì cũng được coi là IUU.

Tàu cá mà không có cờ, không đăng ký, không được gắn thiết bị giám sát hành trình hoặc đã từng bị liệt vào danh sách đen thì toàn bộ cá do tàu đó đánh được coi là IUU.

Những quy định này do quốc gia có biển hoặc các tổ chức quốc tế về quản lý thủy sản vùng sẽ quy định cụ thể.

Minh Đức SGTO

 

Chủ đề:
Tin cập nhật
  • Thạch Thất đón nhận Quyết định huyện đạt chuẩn nông thôn mới

    Tối ngày 19/4, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Thạch Thất tổ chức Lễ đón nhận Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận “Huyện Thạch Thất (TP. Hà Nội) đạt chuẩn nông thôn mới (NTM)”. Đầu tư gần 5.000 tỷ đồng phát triển hạ tầng Tham dự chương trình có các […]

  • Già làng, trưởng bản ở Yên Bái tích cực tuyên truyền về bầu cử

    Công tác tuyên truyền về bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XV và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2021-2026 được tỉnh Yên Bái đẩy mạnh dưới nhiều hình thức, đến từng tổ dân phố, thôn, bản. Trong đó, phải kể đến vai trò của đội ngũ già làng, trưởng thôn […]

  • Làng Thanh niên: Trồng trọt, chăn nuôi làm giàu trên núi rừng

    Từ vùng đất hoang sơ, cây cối mọc um tùm, làng thanh niên lập nghiệp Thạnh Mỹ (Quảng Nam) nay đã có nhiều đổi thay. Đường bê tông chạy thẳng vào làng. Những dãy nhà san sát, cây cối tươi xanh, đầy sức sống. Sau hơn 4 năm thành lập, từ vùng đồi núi hoang […]

Sự kiện
Tam nông
  • Thạch Thất đón nhận Quyết định huyện đạt chuẩn nông thôn mới

    Tối ngày 19/4, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Thạch Thất tổ chức Lễ đón nhận Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận “Huyện Thạch Thất (TP. Hà Nội) đạt chuẩn nông thôn mới (NTM)”. Đầu tư gần 5.000 tỷ đồng phát triển hạ tầng Tham dự chương trình có các […]

  • Hướng đi mới cho tiêu thụ sản phẩm cá nước lạnh ở Sa Pa

    Nếu không muốn gặp rủi ro, ngành nghề sản xuất và chế biến cá nước lạnh buộc phải có liên kết chặt chẽ từ tổ chức sản xuất, tiêu thụ đến chế biến sâu để gia tăng thu nhập cho người nuôi cá nước lạnh. Gắn tem truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh thực hiện liên […]

  • Ngày hội sản phẩm OCOP các tỉnh thành năm 2021 tại An giang

    Ngày 17/4, tại An Giang, UBND TP. Châu Đốc phối hợp với Trung tâm xúc tiến Thương mại và Đầu tư, Sở NN&PTNT tỉnh An Giang tổ chức họp báo cung cấp thông tin về ngày hội sản phẩm OCOP và hàng hóa đặc trưng các tỉnh thành năm 2021. Theo thông tin từ Ban […]