00:49 - 17/09/2018

Gìn giữ làng nghề dệt chiếu cói Phú Tân

Mỗi năm hai lần, cói vào mùa thu hoạch và người dân làng chiếu cói Phú Tân 1, xã An Cư, huyện Tuy An (Phú Yên) lại bận rộn với việc nhuộm cói, phơi cói để dành dệt chiếu cho cả năm. Nghề dệt chiếu đã có mặt tại đây hằng trăm năm và vẫn tiếp tục phát triển giúp người dân tăng thêm thu nhập.

Nghề cha truyền con nối

Ông Tiếu Xuân Nghiệm, người đã có 30 năm dệt chiếu cói cũng không biết cái nghề làm chiếu ở làng có từ bao giờ. Đến đời ông, đã thấy cha mẹ mình làm và cứ thế được truyền lại cho tới nay. Ông Nghiệm cho hay: Ban đầu cói mọc hoang, nhưng để chủ động nguồn nguyên liệu, người ta bứng gốc về cấy dọc theo bãi bồi ven sông, rạch. Hiện nay, diện tích trồng cói ở đây đã lên tới 25 ha. Sau cấy khoảng 3 tháng, thu hoạch bằng cách dùng phảng phát ngang trên gốc; gốc cói còn lại sẽ nảy mầm, lên cọng cho những vụ thu hoạch sau. Sau vài ba vụ, cói xấu dần, cọng ngắn; người trồng phải bứng gốc, cấy lại gốc mới. Cói được phân loại ngắn, dài; sau đó, dùng dao nhỏ, nhọn chẻ lác, phơi 2 – 3 nắng cho khô; lác đang phơi mà gặp mưa thì sau này chiếu sẽ bị thâm.

Công đoạn may viền cho chiếu cói Phú Tân thêm chắc chắn. Ảnh: Nguyễn Lê

Ðối với nghề dệt chiếu, nguyên liệu rất quan trọng, nên phải lựa chọn thật kỹ, có được cọng cói vừa ý, chiếu làm ra mới chất lượng. Sau khi thu hoạch về, bà con phải “giũ” để loại bỏ những cọng cói “lãi” – cọng cói ngắn hơn với kích thước thông thường là 1,6 m chiều ngang của chiếu. Sau đó lác được đem ra phơi, nhuộm màu, rồi tiếp tục phơi khô, trước khi dệt phải nhúng nước để cọng cói không bị gãy.

Sợi cói được phơi khô để làm nguyên liệu dệt chiếu

Nghề dệt chiếu Phú Tân chủ yếu là do phụ nữ và trẻ em làm, còn đàn ông thì làm ruộng, làm rẫy. Mặc dù thu nhập từ nghề dệt chiếu không cao, nhưng cuộc sống cũng ít nhiều khấm khá. Bao nhiêu thế hệ ở Phú Tân đã trưởng thành đều gắn với nghề dệt chiếu. Không ít cô gái lấy chồng xứ khác, vẫn trở về Phú Tân tiếp tục làm nghề dệt chiếu. Chị Trần Thị Mỹ Huệ, lấy chồng xong cũng về làm nghề dệt chiếu với bố mẹ. Chị Huệ cho biết: Ngày trước chủ yếu là dệt thủ công, khi dệt chiếu phải có hai người. Một người xếp cói và một người dệt. Người xếp cói và người dệt có thể thay thế vị trí cho nhau. Hai người phải phối hợp nhịp nhàng, lúc người dệt điều chỉnh cây dệt về tư thế ngửa thì người xếp cói sẽ xếp phần gốc của cọng cói và ngược lại, khi người dệt đưa cây dệt về vị trí xấp thì người xếp cói xếp phần ngọn của cọng lác. Hai người phối hợp như thế cho đến khi dệt xong chiếc chiếu.

Khởi sắc nhờ đa dạng sản phẩm

Năm 2010, lần đầu tiên, chị Nguyễn Thị Kim Phương ở thôn Phú Tân 1 (xã An Cư) mua 2 máy dệt chiếu về sản xuất thử nghiệm đã tạo bước ngoặt cho làng nghề dệt chiếu Phú Tân 1. Sản phẩm đạt chất lượng, được thị trường ưa chuộng, đầu năm 2011, gia đình chị Nguyễn Thị Kim Phương đã đầu tư hơn 850 triệu đồng mua thêm 11 máy dệt chiếu, 3 máy may bìa, thành lập tổ sản xuất chiếu cói tạo việc làm cho 30 lao động với thu nhập bình quân gần 4 triệu đồng/người/tháng.

Các sợi cói phải được nhúng đều vào nước nhuộm thì sẽ giữ được màu tươi lâu . Ảnh: Thông Hải

“Để dệt một chiếc chiếu thủ công luôn phải cần đến hai người, một người đẩy cói vào khung dệt, người kia cầm khung thực hiện thao tác dập, miệt mài cả ngày cũng chỉ được 2 cặp chiếu. Trong khi đó, để điều khiển một máy dệt chiếu, chỉ cần một người ngồi đưa sợi cói vào máy và theo dõi máy chạy. Loại máy này còn có thể dệt nhiều loại chiếu với đủ kích cỡ, hoa văn khác nhau, tùy theo người điều chỉnh. Riêng nguyên liệu lác để dệt chiếu máy phải mất 6 kg cói/1 chiếc chiếu thay vì 2 kg cói/1 chiếc chiếu thủ công. Nhờ vậy, chiếu dệt bằng máy có ưu điểm là chiếu dày, chắc, đẹp, bền nên giá trị cao gấp đôi chiếu thường. Nếu một cặp chiếu dệt thủ công, giá chỉ khoảng 50.000 – 60.000 đồng/cặp thì chiếu dệt máy giá lên đến 130.000 – 160.000 đồng/cặp” – chị Phương cho hay.

Dệt chiếu cói bằng máy không chỉ ổn định chất lượng sản phẩm mà còn giúp các cơ sở sản xuất tạo ra được những sản phẩm mới lạ với nhiều hoa văn đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Anh Nguyễn Văn Tây là người đưa dòng chiếu gấp về Phú Tân. “Trong một đợt đi khảo sát và tìm mua máy dệt chiếu ở Long An, tôi thấy sản phẩm chiếu gấp làm từ cây uzu, nhưng nguyên liệu này không có ở Việt Nam. Tôi đã mày mò làm chiếu gấp từ cây cói của địa phương. Đến giữa năm 2012, sau nhiều lần thử nghiệm, tôi đã sản xuất thành công chiếu gấp từ nguyên liệu cói”.

Làng nghề chiếu cói phát triển mang lại thu nhập ổn định cho người lao động . Ảnh: Nguyễn Lê

Chiếu gấp cũng được dệt bằng máy, khổ lớn như các loại chiếu thông thường khác, sau đó được cắt ra thành từng miếng tùy theo kích thước của chiếu rồi được may bìa và ghép viền may lại thành chiếu gấp. Chiếu gấp có nhiều kích cỡ khác nhau, từ 0,8 – 1,6 m, xếp thành 3 mảnh rất nhỏ gọn. Quy trình dệt chiếu gấp công phu và mất nhiều thời gian hơn chiếu thông thường. Giá của chiếu gấp cao hơn chiếu thường từ 30.000 – 40.000 đồng/chiếc nhưng chỉ bằng 1/3 giá chiếu gấp nhập khẩu. Chiếu gấp có ưu điểm như độ bền cao, màu sắc, đường nét tinh xảo, hơn nữa lại có thể gấp nhỏ, tiện lợi cho vệ sinh, di chuyển. Do vậy, mẫu chiếu này ngày càng được người tiêu dùng ưa chuộng.

Làng nghề hiện có 2 tổ hợp sản xuất chiếu bằng máy. Các tổ sản xuất này còn bao tiêu cả chiếu dệt truyền thống của phần lớn người dân làng nghề. Nhờ vậy, thị trường tiêu thụ không còn là nỗi lo của người dân như những năm trước. Tổng giá trị sản phẩm tiêu thụ của làng nghề dệt chiếu cói Phú Tân bình quân đạt trên 5,3 tỷ đồng/năm. Sản phẩm của làng nghề dệt chiếu cói Phú Tân tiêu thụ mạnh trên địa bàn tỉnh Phú Yên và mở rộng tiêu thụ tại thị trường các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Bình Định…

Nguyễn Lê

 

Tin cập nhật
  • Ra mắt “Chị Ngả Em Nâng”, Bích Phương chính thức khép lại dự án “Việt Nam Việt Nam”đình đám

    Ca khúc và MV “Chị Ngả Em Nâng” của Ca sĩ Bích Phương vừa ra mắt báo giới và người hâm mộ vào chiều nay tại TP.HCM đã chính thức khép lại dự án “Việt Nam Việt Nam” – Một dự án đã kéo dài suốt 2 năm của cô và nhận được nhiều phản hồi vô […]

  • Lên Kon Tum, nhớ một lần thưởng thức gỏi lá

    Giữa đất trời Tây Nguyên lộng gió, thưởng thức gỏi lá Kon Tum, cảm nhận vị thơm ngon béo ngậy của tôm, thịt ba chỉ, chút cay nồng của tiêu, cùng vị chua, chát xen lẫn chút đắng của lá rừng, chắc hẳn khiến bạn thích mê, ăn một lại muốn ăn hai, lưu luyến […]

  • Khởi nghiệp với cây atiso đỏ ở vùng biên

    Khi anh Nguyễn Chí Hoàng ngụ xã Thường Thới Tiền, huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp mang cây atiso đỏ về trồng trên vùng đất biên giới này, nhiều nông dân ở địa phương cứ “mắt tròn mắt dẹt” cho rằng, anh có suy nghĩ gàn dở. Song với tư duy làm nông nghiệp mới mẽ, […]

Sự kiện
Tam nông
  • Khởi nghiệp với cây atiso đỏ ở vùng biên

    Khi anh Nguyễn Chí Hoàng ngụ xã Thường Thới Tiền, huyện Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp mang cây atiso đỏ về trồng trên vùng đất biên giới này, nhiều nông dân ở địa phương cứ “mắt tròn mắt dẹt” cho rằng, anh có suy nghĩ gàn dở. Song với tư duy làm nông nghiệp mới mẽ, […]

  • Chi 11.500 đồng cho phí truy xuất nguồn gốc sản phẩm

    Việc truy xuất nguồn gốc một con heo từ trang trại tới bàn ăn chỉ tốn chi phí khoảng 0,5 USD, tương đương 11.500 đồng. Thông tin trên được đưa ra tại Hội nghị Quốc tế Công nghiệp thực phẩm Việt Nam được tổ chức tại TPHCM ngày 14/11. Hội nghị Quốc tế Công nghiệp thực […]

  • Nông dân và doanh nghiệp cần có tiếng nói chung

    Có thể thấy rằng, hiện nay, liên kết sản xuất – tiêu thụ nông sản nói chung và cây lúa nói riêng đã được hình thành bước đầu. Ðể có tính bền vững thì nông dân và doanh nghiệp có tiếng nói chung về giá cả thu mua và một số điều kiện khác… Tính […]