01:00 - 06/08/2018

Giấc mơ Tơ Đrăh và lời nguyền thợ rèn quanh đỉnh Ngok Phi

Tộc người Tơ Đrăh dân tộc Xê Đăng định cư xung quanh các đỉnh núi vùng Bắc Tây Nguyên từ bao đời nay tồn tại một truyền thuyết về con dao thần của A Wư đuổi được ma rừng.

Chuyện kể rằng, làng của người Tơ Đrăh là những ngôi nhà sàn được dựng lưng chừng đồi núi, vừa tránh thiên tai khi mưa lũ vừa tránh được thú dữ trên rừng. Cuộc sống của dân các làng đang yên ả thì bỗng một hôm, một cơn gió lớn đủ sức thổi tốc mái nhà rông mang theo con ma rừng có tiếng kêu réo nghe đau đầu, tức ngực. Con ma mang lại dịch bệnh cho dân làng. Họ ngày càng ốm yếu, xanh xao, từ từ chết dần giữa tình thương yêu của lũ làng.

Các trưởng làng cùng nhau cử thanh niên, trai tráng, những người có sức khoẻ đi bắt con ma rừng để bảo vệ tộc người Tơ Đrăh. Nhưng những lần vây bắt ma rừng đều không thành. Con ma rừng thường ẩn vào cây rừng lớn lưng chừng núi mà vũ khí của những thanh niên Tơ Đrăh lúc đó chỉ có dao rựa và búa sắt nhưng mỗi khi chém vào cây rừng, nơi có con ma ẩn nấp bị sứt mẻ.

Cũng không bắt được ma rừng như thanh niên các làng khác, chàng A Wư ở làng Wang Niôm mệt mỏi ngủ lại ngay trên cây trong rừng. Giữa giấc ngủ vùi mệt nhọc, chàng A Wư được một con chim rừng bảo phải dùng cây rừng loăng rlinh đốt lửa để rèn vũ khí thì mới giết được ma rừng.

Nhưng cây loăng rlinh chỉ để rèn còn không được dựng nhà, không được dùng vào bất kỳ việc gì khác. Nếu không vũ khí được rèn cũng sẽ mất thiêng.

Cụ A Xe, một bơ ngai tha – thợ rèn giỏi – của người Tơ Đrăh còn duy trì nghề rèn truyền thống. 

A Wư mang chuyện giấc mơ và lời nguyền kể cho buôn làng nghe và dân làng đã giúp chàng tìm loại cây loăng rlinh để làm than rèn vũ khí. Và cũng nhờ vũ khí này mới giết được ma rừng, mang lại no ấm cho các buôn làng tộc người Tơ Đrăh.

Và cũng từ truyền thuyết này, trong 5 nhánh dân tộc Xê Đăng khu vực Bắc Tây Nguyên, tộc người Tơ Đrăh nổi tiếng với nghề rèn sắt. Người đàn ông Tơ Đrăh tài giỏi phải biết làm chiếc rựa sắc bén, cứng không mẻ để có thể khuất phục được cây rừng.

Người Tơ Đrăh hiện đang sinh sống tại các xã Đăk Ui, Ngok Réo, Đăk Kôi, Đăk Tơ Lung, Ngok Wang trên địa bàn huyện Kon Rẫy, huyện Đăk Hà (Kon Tum). Địa bàn cư trú tộc người Tơ Đrăh sinh sống quanh những quặng sắt tự nhiên xung quanh các ngọn đồi Ngok Phi, Ngok Pông, Ngok Kla, Teă Phía… Những quặng sắt này có hàm lượng sắt rất cao thường ở dạng cục (tiếng tộc người Tơ Đrăh gọi là Hmao Ktô) và dạng cát (Hmao Jiang).

Để nung được quặng và rèn sản phẩm, người Tơ Đrăh dựng lò rèn làm từ da con mang mà người dân gọi là Tơ Niam Pi Pu. Theo truyền thống, lò rèn Tơ Niam Pi Pu gồm có bễ hơi được làm bằng da mang (kea chiêu), ống bễ bằng gỗ (tê tê), ống dẫn hơi bằng nứa (rơ vang) và ống dẫn hơi chịu lửa dẫn ra lò (rơ chông) và lò nung (kloh tơ niam).

Để đun được quặng sắt, người Tơ Đrăh phải lên rừng tìm được cây rừng có tên gọi là loăng rlinh để làm than. Theo cụ A Xe, làng Wang Tố, xã Đăk Ui, huyện Đăk Hà, chỉ với loại than từ loại cây này, lửa lò rèn Tơ Niam Pi Pu mới đủ độ nóng cần thiết có thể nung chảy quặng sắt tự nhiên. Đặc biệt, khi nung quặng, tài năng của người thợ rèn chính – gọi là bơ ngai tha – được chứng minh qua việc kết hợp 2 loại quặng cát và quặng cục. Việc pha chế 2 loại quặng này được xem là phương thức bí truyền của những bơ ngai tha tài giỏi tạo ra thỏi sắt chất lượng cao, chắc bền và không bị mẻ, gãy khi sử dụng.

Khi đã có những thỏi sắt ưng ý, theo truyền thống thợ rèn tộc người Tơ Đrăh không được phép sử dụng than loăng rlinh nữa mà chỉ sử dụng những loại cây khác để cho nhiệt độ thấp hơn. Khi công cụ được hình thành, tộc người Tơ Đrăh còn dùng vẫy tê tê, sừng trâu để sản phẩm được chắc, bền hơn.

Thanh Luận

Tin cập nhật
  • Thịt nhập khẩu giá rẻ – ngành chăn nuôi cần làm gì?

    Khoảng hơn 100.000 tấn thịt lợn và thịt gà với giá siêu rẻ chỉ bằng 1 nửa so với giá trong nước đã được nhập khẩu về Việt Nam trong 6 tháng qua. 6 tháng đã nhập hơn 100 nghìn tấn thịt siêu rẻ Cụ thể, theo thống kê của Tổng cục Hải quan có […]

  • Giá lợn hơi cao kỷ lục trong nhiều năm

    10 ngày đầu tháng 8, tại một số tỉnh, thành ở miền Bắc, giá lợn hơi xuất chuồng có thời điểm chạm mốc 57.000 đồng/kg. Đây được xem là mức giá cao kỷ lục trong nhiều năm.  So với năm 2017, giá thịt lợn ở thời điểm này đã tăng gấp đôi. Tại miền Bắc, […]

  • Bình Thuận: Đến hiện trường vi phạm môi trường để… nhìn?

    Chiều 12/8/2018, nhận được tin báo của nhân dân về sự việc có đơn vị đang khai thác cát trái phép ở khu vực Sông Lũy (Bắc Bình, Bình Thuận), một đoàn kiểm tra liên ngành địa phương đã lập tức đến hiện trường, nhưng… chỉ đứng ở xa nhìn. Đoàn liên ngành này gồm […]

Sự kiện
  • Hợp tác hỗ trợ phát triển rừng ứng phó với biến đổi khí hậu

    Đó là một trong các nội dung quan trọng trong buổi làm việc chiều ngày 13-8, tại Hà Nội giữa Trung ương Hội Nông dân Việt Nam với đại diện Tổ chức Lương thực & Nông nghiệp của Liên Hiệp quốc (FAO) và cán bộ quản lý Chương trình Hỗ trợ Rừng và Trang trại. […]

  • Xử lý nghiêm những báo, tạp chí không thực hiện đúng tôn chỉ mục đích

    Tại hội nghị giao ban Quản lý Nhà nước tháng 7-2018 của Bộ TT-TT diễn ra ngày 10-8, Quyền Bộ trưởng Bộ TT-TT Nguyễn Mạnh Hùng đã chỉ đạo Cục Báo chí cần phải xử lý thật nghiêm ngay trong tháng 8-2018 những báo, tạp chí nào không thực hiện đúng tôn chỉ mục đích.  […]

  • Nông nghiệp là ‘kho vàng tiềm năng’ của Tiền Giang

    Chiều nay, 9/8, ngay sau Hội nghị xúc tiến đầu tư của Tiền Giang, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có cuộc làm việc với lãnh đạo tỉnh. Thủ tướng cho rằng tỉnh nên phát triển trên 5 trụ cột. Theo Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Lê Văn Hưởng, tăng trưởng GRDP năm 2016-2017 […]

Tam nông
  • Nông dân đang rơi vào “ma trận” phân bón

    Hàng nghìn cơ sở sản xuất và hàng chục nghìn sản phẩm phân bón đang lưu hành đẩy người nông dân vào “ma trận” phân bón trong tình trạng hàng thật-hàng giả lẫn lộn, tràn lan. Đa chủng loại Theo Cục Bảo vệ thực vật (Bộ NN&PTNT): Hiện cả nước có 735 cơ sở sản […]

  • Thông tin nhãn nhúng lưu huỳnh là hoàn toàn không chính xác

    Trao đổi với PV, ông Nguyễn Văn Doanh, Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Hưng Yên khẳng định, không có chuyện nông dân trồng nhãn nhúng trái nhãn vào lưu huỳnh để bảo quản, làm đẹp vỏ. Từ năm 2016 đến nay, ở miền Bắc, cứ đến mùa thu hoạch nhãn là rộ lên thông tin […]

  • Người Thái Lan chia sẻ cách chăm sóc gà

    Là người sở hữu một trong những trang trại gà lớn nhất ở miền Nam Thái Lan, ông Adisak, Giám đốc công ty Green Animate, đã có những chia sẻ rất thú vị về cách chăm sóc dành cho người đam mê gà chọi nhân chuyến thăm trang trại gà Ba Bảo Bình Định (TPHCM) […]