19:33 - 12/01/2019

Độc đáo “Bon Xơ Ruk” hay lễ hội “giải hạn” của cộng đồng B’râu

Khi đối mặt với sự kiện, biến động, ảnh hưởng to lớn thậm chí quyết định đến tồn vong của buôn làng, cộng đồng B’râu quan niệm rằng đó là do con người đã làm cho Yàng (có nghĩa là Trời – Thần) tức giận mà giáng họa xuống.

Nhằm giúp buôn làng vượt qua hoạn nạn, hội đồng già làng sẽ họp bàn thống nhất chọn ngày cho việc tổ chức Bon Xơ Ruk – một lễ hội lớn để cầu mong điều dữ qua đi, điều tốt đẹp trở lại với cộng đồng.

Lời khẩn cầu từ giã ngọn lửa cũ

Nhiều năm qua, theo quan điểm của các nhà nghiên cứu xem Bon Xơ Ruk là lễ kiêng làng – một lễ hội tương tương lễ mừng làng mới của nhiều đồng bào DTTS khác trên vùng Bắc Tây Nguyên. Tuy nhiên, trên thực tế Bon Xơ Ruk là lễ hội cực kỳ quan trọng và hiện đang rất khó để tìm được định nghĩa hợp lý khi phong tục, tập quán của cộng đồng Brâu vẫn chưa được tìm hiểu cặn kẽ.

Để chuẩn bị cho cuộc lễ Bon Xơ Ruk, cộng đồng B’râu phải chuẩn bị trước đó rất nhiều ngày. Tất cả phụ nữ (trừ người già và trẻ con) trong làng đều gánh có trách nhiệm chuẩn bị lương thực, thực phẩm, ủ rượu ghè, lấy củi, gùi nước… để không bao giờ được thiếu; đàn ông vào rừng chặt cây, lấy gỗ, tre, lồ ô để làm cột gưng (cây nêu), làm nhà cúng…

Hội đồng già làng khẩn cầu Yàng Uynh ban cho ngọn lửa thiêng để buôn làng qua hoạn nạn.

Khi việc chuẩn bị đã hoàn tất cũng đúng vào ngày đã chọn, người B’râu tiến hành rào làng bằng gỗ, tre, nứa rất kiên cố, cổng làng được đóng kín. Lúc này, mọi sinh hoạt của cộng đồng phải tuân thủ theo luật tục một cách nghiêm ngặt, nội bất xuất, ngoại bất nhập. Trường hợp có người ở làng khác đến thì phải đưa họ ra khôi làng trước khi đóng cổng, nếu không thì người đó phải ở lại đến hết cả 3 ngày đêm diễn ra lễ hội.

Ngày thứ nhất, người B’râu tiến hành nghi thức dựng cột gưng, rước túi thiêng, lễ đâm trâu cúng Yàng, lễ cúng Yàng bản mệnh.

Sáng sớm trước khi làm lễ tại nhà Rông, mỗi thành viên trong buôn làng đều phải tắt hết lửa trong bếp của các gia đình, bởi người B’râu quan niệm ngọn lửa là lửa thiêng do Yàng Uynh (có nghĩa là Trời lửa, Thần lửa…) ban tặng, ngọn lửa là sự sống, quyết định tất cả mọi việc trong cộng đồng.

Vì vậy, khi buôn làng gặp hoạn nạn, có việc không may mắn hay tai hoạ ập đến với cộng đồng cũng có nghĩa là ngọn lửa này đã mất thiêng, do vậy phải xin lễ để được Yàng Uynh ban cho ngọn lửa mới.

Chiều tối ngày thứ nhất, trên nhà Rông chỉ còn lại một số thành viên cùng già làng, Pơtâu (thầy cúng) uống rượu, vui chơi suốt đêm nhưng tất cả đều không được dùng lửa.

Ngày thứ hai là ngày đặc biệt quan trọng – ngày xin ngọn lửa thiêng mới…

…Khi tất cả công việc chuẩn bị đã xong, già làng cùng Pơtâu làm lễ cúng, xin phép Yàng và Yàng Uynh làm lửa mới.

Lễ vật là thịt trâu, gan trâu, tiết trâu, tiết gà, thịt gà và rượu cần. Hai thanh niên – nam vác gốc cây tre đực già, nữ vác gốc tre cái già đã chết khô được cộng đồng tìm chọn kỹ lưỡng trên rừng cùng mang vào nhà Rông.

Ngon lửa thiêng được Yàng Uynh ban được sử dụng trong hành lễ.

Người B’Râu níu chặt hai gốc cây tre vào nhau, quấn bùi nhùi làm bằng xơ cây nứa được làm tơi như bông vào giữa. Đây là bộ phận chính để phát lửa. Già làng chọn một người đàn ông và một người đàn bà khoẻ mạnh, có uy tín trong làng để làm nghi thức nhóm lửa mới.

Già làng đọc lời khấn với đại ý: “Buôn làng làm Bra Uynh (lễ làm lửa mới), chúng tôi có thịt trâu, thịt gà, rượu ngon mời các Yàng xuống chung vui. Cầu mong Yàng Uynh mang cái lửa mới xuống bếp nhà rông, mang cái lửa mới đến từng bếp gia đình để xua tan cái lạnh, để làm ấm mái nhà, để nấu chín đồ ăn, để mang lại mọi điều tốt lành cho buôn làng…”.

Lời khấn vừa dứt, người đàn ông và người đàn bà được chọn chọn, ngồi quay mặt vào nhau cùng cọ xát hai gốc tre vào nhau (mang tính nghi thức), sau đó chuyển cho những đôi trai gái có sức khoẻ thay nhau cọ xát một cách mạnh mẽ, liên tục dưới sự tán thưởng, hò reo, cổ vũ của mọi người, đến khi đủ độ nóng phát thành lửa – bùi nhùi bùng cháy.

Xin Yàng Uynh ban cho ngọn lửa thiêng là nghi thức quan trọng nhất của lễ hội Bon Xơ Ruk. Ngọn lửa cũ với bao điều bất ổn đã bị xóa bỏ hoàn toàn, thay vào đó là ngọn lửa thiêng mới được Yàng Uynh ban tặng chứa đựng sự may mắn, ấm áp sẽ được toả khắp cộng đồng.

Ngày thứ 2 là ngày vui vẻ nhất trong lễ Bon Xơ Ruk khi mọi người cùng nhảy múa, hát ca.

Ngọn lửa thiêng của cộng đồng được nhóm lên trong sự náo nức của cả làng. Già làng lấy lửa thiêng nhóm lên bếp lửa cộng đồng ngay giữa nhà Rông, đoàn cồng chiêng, xoang múa điệu mừng lửa mới rộn ràng, hứng khởi quanh bếp lửa.

Đến lúc này, người B’râu mới được sử dụng ngọn lửa thiêng mới được Yàng Uynh ban cho để nấu những món ăn cho cộng đồng cùng tham gia lễ hội.

Dòng nước suối rửa sạch mọi hiềm khích

Có thể nói, ngày thứ hai của lễ hội Bon Xơ Ruk là ngày cộng đồng vui nhất. Tất cả mọi thành viên trong cộng đồng đều đắm mình trong không khí lễ hội. Các dàn chiêng hay nhất, các bài hát, điệu xoang đẹp nhất… được mọi người thể hiện trong không khí đầy hứng khởi.

Mọi lo toan, vất vả, mọi hiềm khích cá nhân dường như được giải toả, nhường chỗ cho tình thương yêu, kết đoàn, sự sẻ chia và cảm thông sâu sắc.

Nguời phụ nữ Brâu – chủ gia đình chuẩn bị trang phục trước khi lên Nhà Rông nhận lửa thiêng.

Ngày thứ ba – ngày cuối cùng của lễ hội. Khi mặt trời đã lên tới ngọn cây đầu làng, mọi người lại tập trung tại nhà Rông để già làng và Pơtâu (thầy cúng) làm lễ đâm trâu và ăn đầu trâu. Sau khi già làng làm lễ xong, thịt đầu trâu được chế biến thành thức ăn cho cả làng. Mọi người lại tiếp tục ăn uống, nhảy múa đến chiều.

Sau đó, theo hiệu lệnh của già làng, dàn cồng chiêng đi trước, tiếp đến đội xoang và tất cả mọi người kết thành hàng dọc di chuyển ra con suối gần làng. Dòng suối này là nơi tất cả mọi người đều được nhảy ào xuống, té nước vào nhau… Cả cộng đồng đùa vui trong niềm hân hoan tột độ với quan điểm “tắm rửa thật kỹ để gột rửa sạch sẽ tất cả những xui xẻo, hiềm khích, tức giận đeo bám vào mỗi cá nhân và cộng đồng.”.

Sau khi tắm rửa ở suối tẩy sạch những tai hoạ, hiềm khích, cả cộng đồng B’râu kết thành hàng dọc tiến về nhà Rông – ngôi nhà chung của cả cộng đồng. Phải đến lúc này, người phụ nữ đã có chồng – người chủ của mỗi gia đình B’râu mới được đón lấy ngọn lửa thiêng từ già làng mang về nhóm tại bếp nhà mình và tổ chức bữa cơm đầu tiên bằng lửa thiêng mới trong niềm tin ấm no, hạnh phúc.

Thanh Luận

Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Từ nguồn vốn Quỹ, nhiều mô hình hay đã ra đời

    Quỹ Hỗ trợ Nông dân (HTND) đã hỗ trợ cho 1.146 hội viên nông dân tỉnh Thái Nguyên nguồn vốn vay để phát triển sản xuất. Từ nguồn vốn này, nông dân Thái Nguyên đã mạnh dạn xây dựng các mô hình trồng trọt, chăn nuôi mới, đem lại hiệu quả kinh tế cao. Nhiều […]

  • Nắng nóng khiến nghêu chết diện rộng, thiệt hại hàng tỷ đồng

    Bước vào cao điểm nắng nóng, độ mặn lên cao đã làm cho nhiều diện tích nghêu thương phẩm tại tỉnh Bến Tre và Tiền Giang bị chết, gây thiệt hại cho người nuôi. Hầu hết các bãi nghêu ở tỉnh Bến Tre đều có tỉ lệ nghêu chết gia tăng. Nghiêm trọng nhất là […]

  • Thu tiền tỷ nhờ trồng hoa công nghệ cao

    Khi chuyển đổi sang trồng hoa bị người nhà phản đối quyết liệt, nhưng nhờ nỗ lực học hỏi, áp dụng công nghệ cao nên mô hình trồng hoa của ông Nguyễn Phúc Minh (thị xã Sa Pa, Lào Cao) đã cho thu nhập khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm. Biết mạo hiểm vẫn quyết […]