08:00 - 25/10/2018

Đằm thắm nét duyên quan họ

Nhắc tới quan họ ta thường nghĩ ngay tới những làn điệu dân ca miền quê Kinh Bắc đằm thắm mượt mà. Nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng chìm tri thức dân gian quan họ Bắc Ninh – Bắc Giang.

Hát quan họ gắn liền những tập tục độc đáo

Khác xa với những hình thức hát dân ca khác, quan họ là tổng thể của một lối hát gắn liền với một lối chơi dân dã, tao nhã, Trong dân ca quan họ chứa đựng phần lời hát, phần âm nhạc, phần phục trang và bao hàm cả không gian hội hè, phong tục, tập quán, ứng xử. Cái hay sự độc đáo của quan họ không chỉ ở cách diễn xướng, lối trình bày mà còn ở hình thức sáng tác tập thể linh hoạt và tục lệ tổ chức.

Lối chơi quan họ bộc lộ những quy ước, lề lối sinh hoạt. Đó là lề lối hát, lề lối kết bạn – kết chạ, sự giao tiếp cư xử khi ăn nói, lúc đứng ngồi, mời mọc, đưa tiễn. Đó là sự kết tinh của một nền văn minh nông nghiệp đồng bằng lúa nước. Sự hình thành những làng cổ người Việt trong đó nảy nở nhân tố văn hóa quan họ. Tiêu biểu là 49 làng quan họ cổ, quan họ gốc ở vùng Kinh Bắc, Bắc Ninh – Bắc Giang ngày nay.

Nét duyên của liền anh, liền chị.

Sinh hoạt quan họ gắn với cộng đồng làng xóm. Mỗi làng có thể có từ một tới nhiều bọn quan họ. Mỗi bọn quan họ lại kết bạn, kết chạ với một hoặc nhiều bọn quan họ khác ở trong làng, ngoài làng. Vùng kinh Bắc quan họ là sản phẩm của văn hóa làng.

Hội quan họ gắn liền mật thiết với hàng trăm ngôi đình cổ kính. Quan họ trở thành cầu nối, chất kết dính cộng đồng của hội làng, hội chùa, hội đình, hội nghề, hội chợ… Với quan họ, trò diễn đi liền với các trò vui mang cốt cách dân quê như thi hoa, thi vật, thi chim, thi bắt trạch trong chum, thi thổi cơm, thi kéo co, cướp cầu, chọi gà, cờ tướng, cờ người, đánh đu… Vào dịp hội các bọn quan họ hát ròng rã cả ngày, thâu đêm suốt sáng. Hoạt động này đọng lại bao lời hay ý đẹp, bao tình nghĩa nồng hậu, bao nhớ thương gửi gắm, bao ước hẹn đợi chờ…

Bạn quan họ mẫu mực thủy chung trong sáng

Kết bạn nam nữ giữa các bọn, giữa các làng quan họ là điều phổ biến không thể thiếu trong mọi sinh hoạt giao lưu. Những nghệ nhân quan họ cao tuổi có uy tín sẽ được tôn sùng thành ông chùm, bà chùm của bọn quan họ. Nhà của nghệ nhân này thường được chọn làm không gian sinh hoạt văn hóa quan họ mang tính cộng đồng.

Quan họ rất chú ý đến truyền nghề, dạy lối hát, cách chơi cho lớp trẻ kế cận với với quan họ cựu. Nếu các em tự nguyện và gia đình đồng ý thì sẽ được nhập bọn quan họ. Khi ấy vào các tối ngủ bọn, các em được học nói năng giao du, lề lối hát, lề lối kết bạn, cách mặc trang phục và cách sáng tác đối đáp quan họ.

Trao nón giao duyên.

Cách giao lưu đón bạn của bọn quan họ rất độc đáo. Muốn mời bọn quan họ bạn sang chơi thì chiều hôm trước cử người đến có nhời bên được mời tổ chức canh hát suốt đêm. Sáng hôm sau mới tiễn bạn về. Buổi chiều bọn quan họ được mời đến hẹn. Chủ đón khách từ ngoài cổng làng để dẫn bạn đi lễ thờ và hát trúc, ca sự tại đình.

Sau khi bạn quan họ về nơi sinh hoạt cộng đồng, hai bên có lời hát thăm hỏi nhau, tặng quà rồi hát tiếp đối đáp đến nửa đêm mới mời cơm quan họ. Ăn xong lại hát tiếp. Quá nửa đêm mời nhau tiệc nước, tiệc ngọt: Xôi vò, chè đỗ, bánh cốm… Sau đó lại tiếp tục cuộc du ca quan họ nam nữ tại gia. Sáng ra chủ đưa khách về thăm tặng quà cha mẹ với những lời hát đối đáp nặng tình nặng nghĩa. Buổi chiều lại tề tựu nơi sinh hoạt quan họ hát đối đáp tới tận khuya. Lúc ấy mới dùng giằng người ở người về.

Bọn quan họ kết bạn không kết duyên

Có điều kỳ lạ là bạn quan họ nồng thắm, da diết, thủy chung sắt son là vậy nhưng tuyệt đối không bao giờ đi quá giới hạn để chạm tới tình yêu đôi lứa và kết hôn. Điều này gắn liền với tục kết chạ truyền thống trong làng xã của người Việt cổ. Quan họ thường kết đôi, hát đi đối lại, nhìn mặt nhau e lệ tình tứ nhưng vẫn tự tin mà hát. Thường là sự đối đáp giữa liền anh bên này với liền chị bên kia.

Đằm thắm những làn điệu quan họ.

Ngày nay, theo xu thế phát triển văn hóa, quan họ vẫn được tôn vinh bảo tồn và phổ biến rộng rãi. Hội Lim là một biểu hiện tiêu biểu cho văn hóa lễ hội quan họ. Nhưng quan họ Kinh Bắc đang đứng trước những nguy cơ thánh thức bởi sự mai một, biến dạng và do sự ảnh hưởng của các luồng văn hóa mới xâm thực mạnh mẽ. Mong sao sự đằm thắm nét duyên quan họ sẽ còn mãi, bền chặt cùng với văn hóa làng xã trong thời kỳ đổi mới hội nhập hôm nay và mai sau.

Nhà văn Ngô Quang Hưng

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Làng mới
Tin cập nhật
  • Thúc quả cho cây cam bằng “món ngon khó cưỡng”

    Kinh nghiệm trúng mùa qua nhiều năm của người trồng cam các tỉnh Hòa Bình, Nghệ An, Tuyên Quang… cho thấy: Chọn được phân bón và bón phân cho vườn cam đúng cách sẽ quyết định thắng lợi của mỗi vụ sản xuất. Đối với cây cam giai đoạn từ sau đậu quả đến lúc […]

  • Tây-Ta lội bùn trồng tái tạo rừng ngập mặn

    Sáng 20/07/2019, Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai, Cơ quan phát triển Liên Hợp quốc (UNDP), Cơ quan Hợp tác phát triển Đức (GIZ) phối hợp với UBND tỉnh Cà Mau tổ chức: “Lễ phát động phong trào trồng rừng ngập mặn và bảo vệ bãi ven biển ở một số […]

  • Lễ đóng điện năng lượng mặt trời và Lễ động thổ phim trường S4

    Sáng ngày 20/7/2019, Jet studio tổ chức Lễ đóng điện năng lượng mặt trời và Lễ động thổ phim trường S4 thuộc khu phức hợp văn phòng và phim trường của công ty tại quận Bình Tân, TP.HCM. Đến tham dự buổi lễ có ông Lâm Văn Tư – Giám đốc Trung tâm Truyền hình […]

Sự kiện
  • Yêu cầu Trung Quốc chấm dứt các hành vi vi phạm trên vùng biển của Việt Nam

    Ngày 19/7/2019, trả lời câu hỏi của phóng viên đề nghị bình luận về phát biểu của Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 17/7/2019 liên quan đến diễn biến ở khu vực Biển Đông, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Lê Thị Thu Hằng nhấn mạnh. Trong những ngày qua, […]

  • Hội nghị quốc tế Geneva năm 1954 về Đông Dương

    Ngày 21/7/1954, Hội nghị quốc tế Geneva năm 1954 về Đông Dương kết thúc bằng Hiệp định đình chỉ chiến sự ở Đông Dương, trở thành một sự kiện quốc tế lớn, một mốc quan trọng trong lịch sử ngoại giao Việt Nam. Nhân dịp kỷ niệm 65 năm ngày ký Hiệp định, xin giới […]

  • Họp báo trước thềm Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam tỉnh Gia Lai lần thứ X

    Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (UBMTTQ) Việt Nam tỉnh Gia Lai vừa tổ chức Họp báo thông tin, tuyên truyền Đại hội đại biểu MTTQ Việt Nam tỉnh Gia Lai lần thứ X, nhiệm kỳ 2019 – 2024. Tại buổi họp báo, ông Nguyễn Thành Nuôi, Phó Chủ tịch Thường trực […]

Tam nông