21:14 - 20/02/2020

Cuối dòng Mekong long đong mùa hạn

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), vùng châu thổ trù phú cuối dòng sông Mekong được thiên nhiên ưu đãi, ví như kho lương thực của cả nước. Thế nhưng, biến đối khí hậu những năm gần đây mà trước mắt là hạn hán đến nhanh và gay gắt đã tác động tiêu cực ảnh hưởng không nhỏ đến vùng đất này gây nên hậu quả nặng nề. 

Chỉ mới đầu mùa khô 2020, nhưng những thiệt hại của nó được dự báo sẽ khốc liệt hơn hiện tượng Enino 2016. Theo tính toán của ngành chuyên môn, cao điểm của mùa hạn nặng ở ĐBSCL đỉnh điểm có thể rơi vào tháng 3, tháng 4 và kéo dài đến tháng 5/2020. Làng mới xin trân trọng giới thiệu loạt bài về thực trạng này đang diễn ra ngày càng gay gắt tại ĐBSCL.

Kỳ 1: Sạt lở tàn phá vùng ngọt hóa Cà Mau

Hạn hán đang làm các con sông ngòi huyện Trần Văn Thời đang dần trơ đáy, kéo theo hơn 1.000 điểm bị sụt lún, sạt lở xảy ra hàng ngày trên vùng ngọt hóa duy nhất của Cà Mau. Dự báo, thiên tai này sẽ còn kéo dài với qui mô lớn khi hạn hán năm nay sẽ kéo dài, mùa mưa đến muộn.

Sáng 18/02/2020, hơn 200m đê phòng hộ Biển Tây nằm trên địa bàn huyện Trần Văn Thời bị sụt lún sâu có nơi đến 2m. Đoạn khác 300m đang có dấu hiệu bị sụt tiếp theo trong vài ngày tới.

Diễn ra khốc liệt trên bình diện rộng

Sau Tết Nguyên đán 2020, người dân vùng ngọt hóa Trần Văn Thời, Cà Mau không khỏi ngậm ngùi khi bất lực đứng nhìn đường sá đất đai bị sụt lún, sạt lở, bởi thiên tai  hạn hán đến nhanh hơn dự kiến, khốc liệt hơn nhiều lần so với Enino 2015-2016. Với diện tích tự nhiên 702,72km, huyện Trần Văn Thời chiếm 13,27% diện tích của tỉnh Cà Mau. Phần lớn là vùng ngọt hóa để bảo tồn hệ sinh thái ngọt vốn có của Cà Mau xưa. Nơi có rừng U Minh hạ nổi tiếng lắm sản vật phong phú như rừng tràm nước, cá đồng, ong mật, rùa, rắn …Thế nhưng, theo Văn phòng UBND tỉnh Cà Mau, tính đến ngày 19/02/2020, toàn huyện Trần Văn Thời có trên 1.000 điểm sụt lún sạt lở đất, chủ yếu ở ven các sông, kênh, rạch khô cạn với chiều dài hơn 22km mà không có dấu hiện dừng lại, làm hư hỏng hơn 100 tuyến đường bê tông cốt thép, chiều dài hơn 13km. Nạn sụt, lún, sạt lở đất bờ sông đã phá huỷ đường giao thông, các công trình dân sinh với tổng chiều dài hơn 10km.

Đường Tắc Thủ Vàm Đá Bạc vừa đưa vào sử dụng đã bị sụp lún 2 điểm dài hàng chục mét, có nơi gần tim đường sâu đến hơn 2m. Nhiều vị trí khác đang nứt sắp sụt vì đất đang khô nhanh.

Đến xã Khánh Bình Đông, các ngành chức năng của xã đang tất bật lo chuyện xuống các ấp đo đạc thống kê các điểm bị sạt lở, theo đó đã có 41 tuyến kênh với gần 200 vị trí. Ông Tĩnh, cán bộ xã cho hay con số thống kê chưa thể chính xác bởi diễn biến rất nhanh. Hôm trước – hôm sau, buổi sáng – buổi chiều con số đã tăng khác.

Ông Đỗ Văn Sử, Chủ tịch UBND xã Khánh Bình Đông cho hay, là địa phương nghèo nhưng người dân và chính quyền rất đồng lòng trong xây dựng nông thôn mới. Tháng 10/2019, xã vui mừng khánh thành đưa vào sử dụng đường bê tông rộng 4m kiên cố liên xã với nguồn vốn nhà nước và nhân dân cùng làm. Thế nhưng, chỉ hơn tháng sau con đường đã tan hoang, đứt nhiều đoạn. Nhìn anh em buộc phải cắm biển báo cấm ô tô đi vào, nhiều người dân đã rất buồn nhìn bao nỗ lực của người dân và chính quyền đã bị thiên tai cướp mất.

Chỉ cho chúng tôi thấy bờ kè dài gần 100m bị sụt lún xuống dòng sông khô cạn, ông Nguyễn Văn Đoan 85 tuổi, chủ lò ấp vịt Út Miên ở ấp 1 xã Trần Hợi cho hay, bờ kè này gia đình ông xây dựng kiên cố hết gần 500 triệu đồng, thế nhưng chỉ trong một đêm đã sụt lún sâu hơn 1m coi như mất trắng. Con đường nhựa dọc theo con kênh nhà ông Đoan, vẫn còn nhiều chỗ đã và đang nứt lún. Toàn xã, có 25 tuyến kênh hơn 90 điểm sạt lở sụp lún.

Nhiều tuyến đường liên xã nông thôn mới của xã Khánh Bình Đông đã sụp và đang chờ sụp.

Tại Khánh Bình Tây, xã có 15 tuyến kênh với 35 điểm lún, lở, sụt, sạt nhiều nơi phá toang làm sụt cả nhà dân đang ở. Thậm chí, nhiều điểm xuất hiện ngay tại trung tâm xã đã gây thiệt hại lớn về kinh tế, giao thương của người dân.

Ông Nguyễn Cảnh Hạnh, Phó Chủ tịch UBND xã dẫn chúng tôi đến hàng chục điểm mới vừa xảy ra ít hôm cách trụ sở không xa, mà mới hôm qua khi đi ngang vẫn còn nguyên vẹn. Một cán bộ phụ trách đi cùng nói, nhanh lắm anh ạ, đang sống yên lành tự dưng ầm ầm đổ sập. Lo lắng nhất là ảnh hưởng đến tính mạng người dân. Bà Vân sống tại ấp Đá Bạc xã Khánh Bình Tây kể lại trong vẻ bàng hoàng, sáng sớm đang dọn hàng ra bán bỗng nghe ầm ầm rồi cả căn nhà của bà lún hút xuống sông, nền nhà nứt toác chỗ thấp nhất cũng gần 1m. Gia đình phải sửa gia cố tạm để sinh hoạt buôn bán vì hoàn cảnh còn khó khăn.

Khi các dòng sông chờ cạn, đường chờ sụt lún

Không chỉ những công trình giao thông liên xã, liên ấp, liên gia dân sinh của tất cả các xã trong huyện Trần Văn Thời bị sụt lún vì hạn hán. Một số công trình trọng điểm đầu tư lớn của tỉnh đi ngang huyện cũng phải chịu chung số phận. Trưa ngày 30/01/2020, tại một vị trí trên đường Tắc Thủ – Vàm Đá Bạc (trị giá hơn 700 tỷ mới đưa vào sử dụng 1 năm) đoạn qua xã Khánh Bình Tây, huyện Trần Văn Thời, Cà Mau bất ngờ sụt xuống khiến mặt đường bị hư hỏng nặng một đoạn khoảng 20m. Ngày 06/02/2020 cách đó không xa, một đoạn dài gần 30m cũng bị sụt lún tương tự. Ngoài ra, hàng chục mét đường cũng bị nứt sắp sụt khiến nhiều người dân lo lắng. Khi chúng tôi đang thực hiện loạt bài, rạng sáng ngày 18/02/2020 tuyến đường đê biển Tây (thuộc địa bàn ấp Kinh Hòn, xã Khánh Bình Tây, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau) đã bị sụt lún nghiêm trọng dài hơn 120m, điểm bị sụt sâu nhất là trên 2m. Cạnh đó, hiện có khoảng 300m đê biển này đang có nguy cơ sẽ tiếp tục xảy ra sụt lún.

Dọc theo kênh Dân Quân, kênh Chống Mỹ… của các xã đường đang nứt, sông đang cạn vì hạn hán nhanh gay gắt, dễ dàng bắt gặp hình ảnh những ghe xuồng của người dân nằm chơ vơ giữa lòng kênh đang nứt nẻ vì khô.

Theo ghi nhận của phóng viên, dọc các con kênh chính của các xã Khánh Bình Đông, Khánh Bình Tây, Trần Hợi như kênh Dân Quân, Chống Mỹ, Kiểm Lâm… cùng những rạch nhỏ liền chúng đang dần trơ đáy, chỉ còn chút ít nước cuối cùng đang bị lũ vịt đồng quậy đục ngầu. Rất nhiều con kênh, rạch đã không còn một nước, trước khi đáy kênh đang khô nẻ dần, chúng còn kịp kéo theo những đoạn đường, kè sụt xuống. Ông Lĩnh, một cán bộ xã đi cùng cho hay, với cái nắng hạn thế này, không quá 15 ngày nữa trở lại, sẽ thấy thanh niên ở đây giải trí tiêu khiển bàng trò chạy xe  máy dưới… sông, vì lúc đó đáy sông đã khô cứng vì hạn hán.

Ông Lê Văn Trí 73 tuổi sống gần điểm sụt lún trên đường Tắc Thủ – Vàm Đá Bạc cho hay, sống ở đây 41 năm, nhưng chưa bao giờ hạn hán như năm nay. Sông ngòi kênh rạch vùng này đều có đường chạy dọc theo nó. Nên chúng là mạch giao thông thủy – bộ chính của người dân vùng ngọt hóa. Năm nay, khô hạn cạn trơ khô đáy đến nhanh không những  đã làm cho mọi hoạt động lưu thông đường sông bị ngăn chặn, mà còn đất bị khô giòn, gãy, khiến các con đường đi ven kênh sông cạn nước chịu chung số phận lở, sụt, lún. Theo ông Trí, hạn năm nay tuy mới vào đầu nhưng lại khốc liệt, nước khô nhanh hơn hồi Enino 2015-2016. Với kinh nghiệm dân gian, khi mưa xuống sụt lún sạt lở sẽ còn lan rộng do lúc đó đất mềm, rỗng. Nếu mưa dầm đầu mùa, đất mềm đều kết dinh lại còn đỡ. Nếu mưa ít, chỗ khô chỗ mềm thì nứt lún còn gấp mấy lần bây giờ.

Nhà dân ở ấp Đá bạc xã Khánh Bình Tây bị sụt lún xuống kênh.

Mặc dù có những động thái cảnh báo từ trước Tết Nguyên đán, nhưng nạn sụt lún, sạt lở kéo dài trên diện rộng ở Trần Văn Thời đã khiến người dân địa phương và chính quyền lo lắng. Theo kế hoạch, ngày 24/02/2020 tới, UBND tỉnh Cà Mau sẽ mời các nhà khoa học hàng đầu của Việt Nam cùng các bộ, ngành cùng khảo sát bàn cách tháo gỡ.

Ông Dư Minh Hùng, Giám đốc Sở Xây dựng Cà Mau nhận định, khô hạn kéo dài, các tuyến kênh bị cạn nước, áp lực nước vào bờ giảm, chênh lệch độ cao giữa mặt đường và mực nước kênh rạch rất lớn gây sụt đất, sạt lở đất. Ông Hồ Hoàn Tất, Giám đốc Sở Giao thông Vận tải Cà Mau khẳng định hiện tượng sụt lún, sạt lở đất là do khô hạn, mực nước ngầm dưới nền đường bị hạ thấp, làm đất khô nhót, độ rỗng lớn của vùng đất yếu gây ra hiện tượng này.

Bài, ảnh: Hoàng Quân

 “Nạn sụt lún kinh hoàng qui mô lớn trên diện rộng ở Cà Mau là do thiên tai biến đổi khí hậu ngày càng diễn ra khốc liệt. Cà Mau cũng như ĐBSCL là vùng đất mới, hình thành từ lớp bùn đất sét. Năm 2020 hạn hán đến nhanh khiến lượng nước trong đất thoát đi nhanh chóng, dẫn đến nền đất bị khô nhót, dẫn đến biến dạng, lòng đất rỗng ruột, tụt xuống kéo theo hiện tượng sụp lún, sạt lở hàng loạt trên diện rộng. Giải pháp trước mắt cần nhanh chóng bổ sung độ ẩm ướt vốn có của đất để tránh chúng bị biến dạng cong vênh. Đối với vùng ngọt hóa Trần Văn Thời, cần phải chấp nhận đưa nước mặn vào giữ ẩm để đất hút nước nở ra trạng thái ban đầu, ổn định lại móng nền. Tuy nhiên, chỉ nên cho khoảng 1/3 lượng nước để đất ngấm dần, tránh ngập sâu sẽ làm chúng giãn nở nhanh gây sụt lún diện rộng thêm”.

PGS,TS Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu về biến đổi khí hậu (Đại học Cần Thơ).

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Phóng sự - ký sự, Tam nông
Tin cập nhật
  • Thủ tướng đồng ý công bố dịch COVID-19 trên toàn quốc

    Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ chiều nay, 30/3, Thủ tướng cũng nhất trí với đề xuất của Ban Chỉ đạo là yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm không giới thiệu hoặc không triển khai gói bảo hiểm liên quan đến bảo hiểm đối với bệnh COVID-19; đồng ý công bố […]

  • Cần thay đổi tư duy của người chăn nuôi

    Trong khi Dịch tả lợn châu Phi hoành hành trên đàn lợn suốt một năm qua vẫn chưa chấm dứt được triệt để, thì từ đầu năm đến nay, bệnh cúm gia cầm do chủng vi rút A/H5N6 xảy ra đã khiến phải tiêu hủy trên 40.000 con gia cầm tại 5 tỉnh, thành phố. […]

  • Tổng Bí thư, Chủ tịch nước kêu gọi đoàn kết để chiến thắng đại dịch

    Ngày 30/3, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng ra Lời kêu gọi đồng bào, đồng chí, chiến sĩ cả nước và đồng bào ta ở nước ngoài đoàn kết một lòng, thống nhất ý chí và hành động, thực hiện quyết liệt, hiệu quả những chủ trương của Đảng và Nhà nước, sự […]

Sự kiện
Tam nông
  • Lãi hơn tỷ đồng mỗi năm nhờ trồng nhãn trên đất cằn

    Tại tỉnh Gia Lai, nhiều nông dân đã mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu cây trồng, từ những cây ngắn ngày sang cây ăn trái và bước đầu đã mang lại hiệu quả. Giữa mùa khô, trong lúc cả vùng bạt ngàn mía đang khô quắt thì vườn nhãn của gia đình bà Nguyễn Thị […]

  • Kiểm tra tiến độ thực hiện nông thôn mới nâng cao ở 3 xã Cù lao Giêng

    Ngày 25/3, Đoàn công tác của tỉnh An Giang do ông Trần Anh Thư, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang dẫn đầu đã đi kiểm tra tiến độ thực hiện các tiêu chí nông thôn mới (NTM) nâng cao ở 3 xã Cù lao Giêng là Tấn Mỹ, Mỹ Hiệp, Bình Phước Xuân (huyện […]

  • Thành tỷ phú nhờ trồng hoa treo

    “Hiện nay, mô hình trồng hoa treo, có được đầu ra thường xuyên và ổn định hơn so với trồng hoa Tết. Hoa treo được khách hàng đặt quanh năm để trang trí nhà cửa, khu du lịch, nhà hàng, quán cà phê… Vào các dịp lễ, tết nhu cầu trang trí càng cao nên […]