16:13 - 01/06/2020

Chuỗi cung ứng nông sản và chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp

Dịch virus viêm đường hô hấp cấp xuất phát từ Vũ Hán (Trung Quốc) từ tháng 12.2019 đã bùng phát nhanh chóng trên toàn cầu. Ngày 11.3.2020, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chính thức công bố căn bệnh viêm đường hô hấp cấp (Covid-19) do chủng mới của vi rút corona gây ra là “đại dịch toàn cầu”.

Đại dịch đã gây ra ảnh hưởng sâu rộng tới tất cả các mặt của đời sống xã hội. Theo các chuyên gia kinh tế của Hãng tư vấn Oxford Economics, ước tính dịch Covid-19 có thể khiến nền kinh tế toàn cầu thiệt hại hơn 1.000 tỷ USD do năng suất lao động giảm, sản xuất đình đốn, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, thương mại và đầu tư giảm, ngành Du lịch bị thiệt hại nặng…

Theo Tổ chức Nông lương của Liên Hợp quốc (FAO) cho biết trong một báo cáo cuối tháng 3.2020. “Đại dịch Covid-19 kéo dài sẽ gây căng thẳng cho chuỗi cung ứng thực phẩm, một mạng lưới liên quan tới nhiều bên như người sản xuất, nhà đầu tư vào nông nghiệp, nhà chế biến, vận chuyển, nhà bán lẻ…”

Như vậy, trong bài này chúng tôi muốn thảo luận về Chuỗi cung ứng nông sản hậu Covid-19 và những thay đổi trong tư duy sản xuất, chế biến, thị trường để phù hợp với thực tiễn sau tác động của dịch; Xác định vai trò của người sản xuất, chính sách hỗ trợ ở Việt Nam.

Tiêu thụ nông sản gặp khó khăn do dịch covid-19.

Ảnh hưởng của dịch Covid-19 đến Thế giới và Việt Nam

Ảnh hưởng của dịch Covid-19 trên Thế giới

Theo Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva thừa nhận dịch Covid-19 đã gây ảnh hưởng đến một số ngành như du lịch, giao thông vận tải, chuỗi cung ứng… “Có thể tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ chịu thiệt hại và chúng tôi đang hy vọng mức độ sẽ trong khoảng 0,1-0,2%”.

Việc các công ty thay đổi chuỗi cung ứng đã diễn ra từ trước do tác động từ cuộc chiến thương mại Mỹ – Trung Quốc. Ba nền kinh tế hàng đầu thế giới là Mỹ, Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU) gần đây đều đã lên kế hoạch khuyến khích các công ty dời sản xuất khỏi Trung Quốc. Tuy nhiên, đại dịch đã đẩy nhanh quá trình này.

Theo South China Morning Post 01.5.2020 các nền kinh tế của Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu chứng kiến sự suy thoái trong quý I và được cho là sẽ còn nghiêm trọng hơn trong quý II. Theo tài liệu của Chính phủ Mỹ công bố nền kinh tế Mỹ đã sụt giảm 4,8% trong quý I của năm nay. Về phía Liên minh châu Âu, tỷ lệ này là 2,7% so với cùng kỳ năm 2019.

Úc xuất khẩu khoảng hai phần ba sản phẩm nông nghiệp và là nhà cung cấp chính cho khu vực châu Á Thái Bình Dương. Ảnh hưởng của thị trường Trung Quốc do dịch “Ngành nông sản của Úc này đang nhanh chóng cố gắng tìm kiếm các thị trường thay thế”, nông dân Úc tìm thị trường mới, tìm người mua trong nước… Khoảng 14,5% hàng xuất khẩu của Úc là thực phẩm; Nếu nông dân không thể xuất khẩu hàng hóa, thu nhập của quốc gia này có thể thiệt hại hàng chục tỷ đôla Úc.

Theo David Dawe, nhà kinh tế cấp cao của FAO nhận định những nước có thu nhập thấp, phụ thuộc vào nhập khẩu như: Micronesia, Tuvalu, Kiribati… phụ thuộc vào việc cung cấp thực phẩm nhập khẩu, khi quá trình này bị ảnh hưởng sẽ tác động đến những người nghèo; Đặc biệt trong bối cảnh tác động của dịch Covid-19 hiện nay thì nạn đói và thiếu lương thực sẽ xảy ra.

Như vậy, tác động của dịch Covid-19 đã có ảnh hưởng rất lớn tới phát triển kinh tế các quốc gia trên toàn cầu từ các nước có tiềm lực kinh tế như Mỹ, Nhật, EU, Úc… và tác động đến làn sóng dịch chuyển di dời đầu tư khỏi Trung Quốc; Đặc biệt ảnh hưởng sâu sắc đến các nước nghèo khi mà chuỗi cung ứng sản phẩm nông nghiệp trên toàn cầu bị gián đoạn do dịch gây ra.

Các tác động của dịch đến kinh tế nông nghiệp Việt Nam

– Ảnh hưởng của dịch đến phát triển kinh tế

Thực trạng do tình hình tăng trưởng kinh tế thế giới hiện đang giảm tốc, lại bị ảnh hưởng của dịch Covid-19, nên mức độ giảm tốc cao hơn và tác động mạnh mẽ đến kinh tế thế giới nói chung và các đối tác thương mại và đầu tư của Việt Nam nói riêng. Tiếp đó, Covid-19 làm gián đoạn các chuỗi giá trị do tình trạng ngưng trệ sản xuất, hạn chế kết nối, giao thương để chống dịch. Điều đó sẽ tác động lớn đến lĩnh vực du lịch, dịch vụ…

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, kinh tế Việt Nam năm 2020 có thể giảm từ 0,5% đến gần 1% so với mục tiêu đề ra là 6,8%. Thực tế theo đánh giá của các chuyên gia quốc tế tại Hội nghị trực tuyến của Thủ tướng Chính phủ ngày 9.5.2020 thì GDP của Việt Nam năm 2020 dự kiến đạt 5%.

– Ảnh hưởng của Covid-19 đến thị trường phân phối nông sản và kim ngạch xuất, nhập khẩu
Theo Bộ Nông nghiệp và PTNT cho biết, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu nông lâm thủy sản đến tháng 4.2020 ước đạt gần 21,1 tỷ USD; Trong đó, xuất khẩu đạt 11,9 tỷ USD, giảm 4,9% so với cùng kỳ năm trước; Nhập khẩu khoảng 9,17 tỷ USD, giảm 5,2%. Như vậy, giá trị xuất siêu nông lâm thủy sản đạt gần 2,8 tỷ USD, giảm 4,1%.

Hầu hết các mặt hàng xuất khẩu đều giảm kim ngạch, trừ cà phê, hạt điều, rau, gỗ và sản phẩm gỗ, quế, mây tre,.. Cụ thể, giá trị xuất khẩu cà phê đạt 1,1 tỷ USD, tăng 1,5%; hạt điều đạt 948 triệu USD, tăng 4,2%; rau đạt 203 triệu USD, tăng 5,0%; gỗ và sản phẩm gỗ đạt 3,22 tỷ USD, tăng 3,5%; mây, tre, cói thảm đạt 162 triệu USD, tăng 11,8%.

Bên cạnh những mặt hàng có giá trị xuất khẩu tăng, nhiều mặt hàng giảm mạnh từ đầu năm như: Cao su đạt 383 triệu USD, giảm 31,1%; chè đạt 53 triệu USD, giảm 14,1%; hồ tiêu đạt 249 triệu USD, giảm 12%; cá tra đạt 420 triệu USD, giảm 31,9%; tôm đạt 748 triệu USD, giảm 11,8%…

Về thị trường xuất khẩu, Trung Quốc vẫn là thị trường chiếm thị phần lớn nhất với kim ngạch xuất khẩu đạt gần 2,8 tỷ USD, giảm 17,7% so với cùng kỳ và chiếm 23,4% thị phần. Tiếp đến là Hoa Kỳ ước đạt 2,78 tỷ USD, giảm gần 14% so với cùng kỳ và chiếm trên 23% thị phần. Thị trường EU ước đạt 1,3 tỷ USD, giảm gần 2% và chiếm gần 11% thị phần.

Tuy nhiên, xuất khẩu nông lâm thủy sản sang một số thị trường vẫn có sự tăng trưởng nhẹ như: Nhật Bản đạt gần 1,1 tỷ USD, tăng gần 3%, chiếm 9% thị phần. Các nước ASEAN đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng trên 7% và chiếm gần 11% thị phần.

Các kết quả nêu trên cho thấy tác động của Covid-19 đến kinh tế Việt Nam và kim ngạch xuất, nhập khẩu nông lâm thủy sản với các mặt hàng cũng như các thị trường truyền thống của Việt Nam đều giảm; Trừ cà phê, hạt điều, rau, gỗ và sản phẩm gỗ, quế, mây tre,.. so với cùng kỳ và ngoại trừ thị trường Nhật Bản, các nước ASEAN có tăng nhẹ.

Hoạt động tuyên truyền phòng chống Covid-19 tại tỉnh Long An.

Tác động của dịch Covid-19 đến chuỗi cung ứng sản phẩm nông nghiệp

Phân đoạn chuỗi giá trị trong sản xuất nông nghiệp

– Tác động của dịch Covid-19 đến chuỗi cung ứng thực phẩm. Một mạng lưới liên quan tới nhiều bên như người sản xuất, doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nhà chế biến, vận chuyển, nhà bán lẻ…

Trong phân đoạn chuỗi giá trị của quá trình sản xuất các sản phẩm nông nghiệp từ các bước của quá trình sản xuất gắn kết với các bên liên quan trong các quá trình này như: Cung cấp đầu vào (1), đến quá trình sản xuất (2), quá trình chế biến (3), lưu thông phân phối (4) và quá trình cung cấp cho người tiêu dùng (5). Các quá trình luôn có sự ngắn kết với các bên trong quá trình sản xuất và chịu sự tác động của nhiều yếu tố… Trong giới hạn bài trao đổi này, chúng tôi chỉ xét tác động của dịch Covid-19 đến chuỗi cung ứng thực phẩm hiện nay ở nước ta. (Xem bảng)


Trong phân đoạn chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp có sự liên quan giữa các quá trình sản xuất và các bên liên quan được trình bày tại bảng trên. Dưới tác động ảnh hưởng của dịch đều ảnh hưởng tới tất cả các quá trình và các bên liên quan, nhưng quá trình 2,3,4,5 là chịu tác động nhiều hơn. Đặc biệt do việc cách ly và giãn cách xã hội đã làm ngừng trệ lưu thông hàng hóa(3,4)…gây thiệt hại lớn cho sản xuất như: Sản xuất hoa tươi-người sản xuất phải phá bỏ vì không tiêu thụ; Các loại quả tươi (dưa hấu, thanh long…) không xuất khẩu bị ách tắc cần được giải cứu…gây thiệt hại lớn đã được nêu ở phần trên.

Tác động của dịch Covid-19 đến quá trình sản xuất, lưu thông hàng hóa nông sản.

Ảnh hưởng của nắng nóng, hạn hán kết hợp với tác động của bệnh dịch đến cung cấp thức ăn, nước uống cho chăn nuôi bò, dê, cừu của nhiều vùng gây thiệt hại lớn, nhưng đặc biệt là Ninh Thuận.
Ảnh hưởng của Dịch tả lợn châu Phi kết hợp với dịch Covid-19 đã tác động tới sự phát triển tái đàn lợn, chăn nuôi gia cầm….

Ảnh hưởng do hạn và xâm nhập mặn kết hợp với tác động của dịch Covid-19 gây tác hại lớn đến nhiều vùng trồng cây lương thực, rau, quả của Việt Nam và xuất khẩu hoa quả.

Ảnh hưởng của dịch Covid-19 đã tác động đến chuỗi cung ứng và tiêu thụ truyền thống hàng hóa nông lâm thủy sản khi thị trường Trung Quốc bị gián đoạn, làm giảm khả năng sản xuất và tiêu thụ một số sản phẩm nông sản chính.

Những thay đổi về tư duy sản xuất, chế biến, thị trường để phù hợp với thực tiễn sau dịch.

Cần xây dựng và hình thành các chuỗi liên kết mới khi mà các chuỗi liên kết cũ bị đứt gãy, tìm các thị trường mới trong sản xuất, chế biến các sản phẩm nông sản với chất lượng tốt mà thị trường có nhu cầu cao.

Cần hoàn thiện các chương trình, cơ cấu lại nền kinh tế, gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của nền kinh tế phù hợp với yêu cầu và điều kiện mới sau đại dịch.

Sản xuất tránh tự phát phải theo quy hoạch, tái cơ cấu lại sản xuất, thay đổi cơ cấu mùa vụ, cơ cấu vật nuôi, cây trồng nhằm ứng phó với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường; Tăng cường đầu tư công nghệ chế biến sâu, sản xuất ra những sản phẩm tinh chế, có giá trị thương mại cao giúp nông sản Việt Nam tham gia hiệu quả vào chuỗi cung ứng giá trị toàn cầu…

Cần đẩy mạnh chuyển đổi số hóa, theo Chỉ thị 18/CT-TTg theo đó, việc thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện, phát triển nền kinh tế số, hình thành những doanh nghiệp công nghệ số có năng lực cạnh tranh toàn cầu được xem là một trong các định hướng, nhiệm vụ chủ yếu của sản xuất trong thời gian tới.
Sản xuất trên nền tảng số cung cấp dịch vụ vận chuyển, các nền tảng thanh toán số, nhà máy thông minh phục vụ sản xuất, các giải pháp khác…

Xây dựng nền sản xuất gắn với sự hỗ trợ của cơ giới hóa, tự động hóa… để cung cấp sản phẩm nông lâm thủy sản sạch, an toàn, chất lượng cao, hiệu quả hướng tới nền Nông nghiệp thông minh 4.0, Nông nghiệp hữu cơ…

Tìm các thị trường mới thay thế bổ sung cho các thị trường truyền thống bị ảnh hưởng, chú ý phát triển thị trường nội địa.

Dịch bệnh đã tạo ra cơ hội cho thương mại điện tử trong nước phát triển. Thay đổi kinh doanh truyền thống sang bán hàng online, tăng cường trao đổi liên hệ qua mạng….

Để đáp ứng được các yêu cầu và phù hợp với xu hướng thích ứng nêu trên thì vai trò của người sản xuất sẽ như thế nào? và chính sách hỗ trợ của Chính phủ ra sao cho phát triển nông nghiệp sau dịch.

Vai trò và vị thế của người sản xuất

Để đáp ứng thay đổi về tư duy sản xuất như trên người sản xuất cần chủ động đáp ứng yêu cầu của người sản xuất có tri thức:

+ Cần chủ động, sáng tạo trong quá trình sản xuất và tuân thủ đầy đủ các yêu cầu của quá trình sản xuất sạch, an toàn theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình đã được ban hành của cơ quan quản lý và các tiêu chuẩn, quy định quốc tế.

+ Cần sản xuất, chế biến các sản phẩm với vị thế của người sản xuất có trách nhiệm, có đạo đức với cộng đồng.

+ Để đáp ứng các yêu cầu trên người sản xuất cần phải được đào tạo và không ngừng tự học tập nâng cao trình độ.

Cần có những chính sách hỗ trợ nông dân do ảnh hưởng của covid-19.

Chính sách hỗ trợ của Chính phủ cho phát triển nông nghiệp sau dịch

Để khắc phục hậu quả của dịch đến nền kinh tế, Chính phủ đã ban hành kịp thời các chính sách phục vụ cho khắc phục hậu quả của dịch như:

– Theo NQ số: 42/NQ-CP, của Chính phủ ngày 09.4.2020 về các giải pháp hỗ trợ người dân gặp khó khăn do đại dịch Covid-19. Theo Nghị quyết này có 7 nhóm đối tượng bị ảnh hưởng trực tiếp do dịch được hưởng thụ gói an sinh 62.000 tỷ đồng.

– Quyết định 437/QĐ-TTg về nguyên tắc hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương trong phòng, chống dịch.

– Quyết định số: 1117/NHNN-TD, của NHNN về việc Triển khai các giải pháp hỗ trợ khách hàng do ảnh hưởng của dịch Covid-19.

– Nghị quyết số 11/NQ-CP Chính phủ, ngày 14.02.2020 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 01.2020, giao “Ngân hàng Nhà nước chỉ đạo các tổ chức tín dụng thực hiện cơ cấu lại thời hạn trả nợ, miễn giảm lãi vay, giữ nguyên nhóm nợ, cho vay mới để ổn định sản xuất kinh doanh, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, người dân do ảnh hưởng của dịch”.

– Chỉ thị số: 18/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, ngày 13.4.2020 về việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm 2021-2025.

– Thông báo số: 177/TB-VPCP Thông báo về Kết luận của TTgCP tại cuộc họp trường trực Chính phủ về phòng chống dịch Covid-19.

Các chính sách trên đã hỗ trợ kịp thời cho các doanh nghiệp, người sản xuất khắc phục các khó khăn để phục vụ cho công tác đào tạo nghề, đào tạo lại cho các doanh nghiệp.

Các nước, các tổ chức quốc tế đánh giá cao các quyết sách của Chính phủ là đúng đắn, kịp thời hỗ trợ cho các doanh nghiệp được khoanh nợ, giãn nợ tháo gỡ khó khăn cho sản xuất.

Chính phủ các nước đã có cam kết tiếp tục hỗ trợ cho Việt Nam; Ngân hàng Thế giới sẽ hỗ trợ trong công tác đào tạo để phát triển Chính phủ điện tử. Dòng vốn từ các nước tiếp tục đầu tư vào Việt Nam, đến đầu tháng 5.2020 đạt 12 tỷ USD là nguồn rất quan trọng cho phát triển sản xuất và phục hồi kinh tế sau dịch Covid-19.

Với sự đồng lòng vào cuộc của cả hệ thống chính trị; Dưới sự lãnh đạo của Đảng, với sự quyết liệt của Chính phủ và sự ủng hộ của toàn dân; Được sự ủng hộ cao của các nước, các tổ chức quốc tế Việt Nam sẽ nhanh chóng khắc phục hậu quả của dịch Covid-19 đưa đất nước phát triển tốt đẹp.

PGS.TS.GVCC. Lê Văn Hưng

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Bàn tròn
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông