Chỉ là một lỗ bục của quả bóng căng

Những công nhân (CN) làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất (KCN-KCX) đang nuôi con nhỏ khi nghe tin Phó thủ tướng Vũ Đức Đam vi hành sáng sớm ngày 5/11 bắt đầu buổi kiểm tra các nhóm, trường mầm non, khu nhà ở CN tại Đồng Nai thấy có thêm hy vọng gỡ rối cuộc sống dẫu mang tiếng là gia đình nhưng đầy tạm bợ của mình.

Những nhà trọ xập xệ quanh khu công nghiệp Tân Tạo (Tân Kiên, huyện Bình Chánh, TP.HCM). Ảnh Zing

Vị lãnh đạo Chính phủ xuống khu CN ở trọ ngay sau mấy ngày xảy ra vụ bạo hành có một không hai của các cô bảo mẫu đối với học trò tí hon của mình ở nhà trẻ tư thục Mầm Xanh (TPHCM).

Gọi những CN này là lao động công nghiệp cũng được, gọi là những nông dân mặc đồng phục làm việc với máy móc cũng chẳng sai. Con của họ gửi trẻ bị các cô bảo mẫu đánh đập thực ra chỉ là một lỗ bục của quả bóng vốn từ lâu ẩn chứa nhiều bức bách, nếu không được xử lý sớm sẽ gây nổ lớn ảnh hưởng đến toàn xã hội. Cảnh báo này không mới, được nhiều chuyên gia lao động, xã hội học nêu ngay khi đất nước mở cửa đón làn sóng đầu tư nước ngoài, hình thành các KCN-KCX. Cảnh báo được gọi là hậu KCN. Tiền KCN hay hậu KCN xét cho cùng, nông thôn vẫn đứng ở điểm nóng nhất của vòng xoáy đó.

Hiện cả nước có hơn 300 KCN, KCX trong đó hơn 200 khu đang hoạt động với hơn 2 triệu CN. Đa phần đến từ các vùng nông thôn. Không thể phủ nhận hiệu quả tích cực của các KCN-KCX đối với phát triển kinh tế-xã hội chung cũng như từng địa phương, trực tiếp nhất là giải quyết việc làm và thu nhập cho lao động nông thôn. Tuy nhiên sự chậm trễ trong giải quyết những cảnh báo về hậu KCN, đặc biệt là vấn đề an sinh của CN đang khiến xã hội ngày càng lo lắng hơn trước câu hỏi: cuộc sống những nông dân mặc đồng phục nhà máy liệu có thực sự thay đổi hay một bộ phận lao động lớn đang tuổi lập gia đình này đang và sẽ rơi vào khủng hoảng do tính chất nửa vời, không được tiếp cận và hưởng thụ đúng mức các dịch vụ từ lao động công nghiệp nhưng cũng không còn là lao động nông nghiệp nữa ? 10, 15 năm trước chỉ bản thân những CN này phải đối mặt với vấn đề hậu KCN, nay đến giai đoạn thế hệ con cái họ phải gánh những hậu quả từ cuộc sống tạm bợ của cha mẹ chúng.

An cư mới lạc nghiệp. Với các công nhân KCN-KCX, điều này gần như không tưởng. Nhà ở và nhà trẻ thiếu ám ảnh và chi phối nhất đời sống của họ cả hiện tại và tương lai. Theo Ban Quản lý các KCN và KCX Hà Nội, đến giữa năm 2017, số lao động trong khu vực này là hơn 140 nghìn người. Trong số 9 KCN đang hoạt động mới có 4 dự án nhà ở cho CN, với công suất thiết kế khoảng 22.240 chỗ ở, nhưng mới hoàn thành được hơn 8.300. Ở Đà Nẵng có khoảng 72.000 lao động, trong đó khoảng 46% là lao động ngoại tỉnh. Đà Nẵng đã phê duyệt Đề án phát triển nhà ở CN các KCN đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 với mục tiêu đến năm 2020 mới giải quyết được khoảng 20% nhu cầu về nhà ở cho CN. Theo Tổng LĐLĐ, giai đoạn 2010 – 2015, các địa phương đăng ký hơn 110 dự án về đáp ứng chỗ ở cho hơn 960.000 người, tuy nhiên rất ít dự án được hoàn thành. Nhà ở không có, chung nhau chật chội, cuộc sống chung chạ và tạm bợ của lớp lao động đang tuổi yêu này bị đẩy vào những hoàn cảnh xấu mà bản thân họ không đủ sức chống đỡ, nhất là phụ nữ. Những cặp may mắn nhất, yêu nhau, lập gia đình thì gặp rắc rối việc gửi con để đi làm. Nhiều ông bà là nông dân phải bỏ việc ruộng đồng vào các khu trọ tạm bợ để trông cháu. Nhiều nữ CN không gặp may thì buông trôi, hoặc sinh con không có cha, hoặc làm tác giả những khu mộ của những sinh linh tội nghiệp mọc lên đây đó.

Các đợt kiểm tra, thanh tra cho thấy trong khi các doanh nghiệp nước ngoài thường vi phạm về việc để CN làm thêm quá nhiều giờ, thì các doanh nghiệp trong nước vi phạm nhiều về chế độ bảo hộ lao động; chăm sóc sức khỏe; bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động; đóng và chi trả BHXH…Sức ép làm việc tăng ca, cố tình phạm luật của các ông chủ không chỉ làm cho đời sống CN bị liệt vào mức “nghèo nàn về tinh thần” mà còn gây ra một thực tế mới khác: trước đây chỉ con em nông dân (đa phần) sống nheo nhóc, nay có thêm một lớp đông đảo con CN thậm chí còn nheo nhóc hơn con nông dân tại quê. Một thực trạng mới đang lù lù tới nữa là: CN trong các KCN-KCX thường chỉ được sử dụng tới 35-40 tuổi, vậy sau đó họ đi đâu, làm gì ? Một gia đình nheo nhóc, những phụ nữ có con mà không chồng, những phụ nữ ế chồng…lại quay đầu về quê ? Vậy sau thời gian lao động trong các KCN được mệnh danh là hiện đại hóa, bộ phận dân cư này sẽ đem về cho nông thôn sự “khai hóa” tiến bộ hay tha về những thứ khác mà thôn quê rất, rất không muốn lãnh chịu ? Đây mới là những vấn đề xã hội lớn mà người lãnh đạo Chính phủ sau khi kiểm tra giấy phép, trình độ giáo viên, cơ sở vật chất của các trường mầm non…ở các KCN phải cùng bộ máy quản lý xã hội của mình bắt tay vào giải quyết một cách thực sự có trách nhiệm. Nói vậy bởi lẽ, nếu căn cứ vào chính sách thì không thể nói Nhà nước thiếu quan tâm đến các vấn đề an sinh, văn hóa tinh thần cho CN các KCN-KCX. Minh chứng là ngày 12/10/2011, Chính phủ ban hành Quyết định số 1780/QĐ-TTg phê duyệt Đề án xây dựng đời sống văn hóa CN ở các KCN đến năm 2015, định hướng đến năm 2020. Đề án ghi rõ đến năm 2015: 70% công nhân và người sử dụng lao động ở các KCN được phổ biến pháp luật về xây dựng đời sống văn hóa;100% tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (có KCN) hoàn thành  phê duyệt quy hoạch phát triển thiết chế văn hóa, thể thao phục vụ CN; 50% CN ở các KCN tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao…Chỉ có điều, giống nhiều đề án, quy hoạch khác, đề án này có lẽ lâu lắm không ai ngó tới.

PGS. TS Vũ Quang Thọ, Viện trưởng Viện Công nhân-Công đoàn từng nói: Chúng ta phải nghĩ đến thời hậu các KCN, công nhân ở độ tuổi 36-40, họ sẽ làm gì? Họ về quê cầm cái cuốc cũng lóng ngóng. Đó là hậu quả bi ai nhất của nền công nghiệp Việt Nam. Còn một tờ báo khi phỏng vấn vợ chồng CN lao động trong KCN Samsung Thái Nguyên-nơi có thu nhập tương đối cao, về tương lai, chị vợ tên Duyên nói: “Có lẽ vợ chồng em làm vài năm, tích cóp một khoản tiền rồi về quê tìm việc gì đó làm”. Hỏi những người khác họ cũng nói vậy.

Đức Nguyện

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Nhàn đàm, Thời luận, Tin nóngDanh mục

Please Enter Your Facebook App ID. Required for FB Comments. Click here for FB Comments Settings page

Tin cập nhật