20:08 - 13/07/2018

Cát nhân tạo từ áp lực kinh tế và xã hội

Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa có ý kiến chỉ đạo Bộ Xây dựng nghiên cứu vấn đề sản xuất cát nhân tạo thay thế cát tự nhiên đang bị khai thác bừa bãi đến mức cạn kiệt. Cũng vào thời điểm này, ngày 5.7, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Nguyễn Đức Chung chia sẻ với các phóng viên Clip quay một tàu khai thác cát lậu trên sông Hồng hoạt động ngay cạnh một tàu Cảnh sát Giao thông đường thủy.

Ngăn chặn nạn cát tặc và sản xuất cát nhân tạo thay thế cần được Chính phủ, các bộ, ngành địa phương xem xét giải quyết mang tính cấp bách ở cả góc độ kinh tế và xã hội ngay từ bây giờ.

10 năm nữa không còn cát tự nhiên

Theo các báo cáo của ngành xây dựng, cả nước hiện có 331 mỏ cát vàng với tổng trữ lượng khoảng 2.079,72 triệu m3. Nhu cầu cát xây dựng cần khoảng 120 triệu m3/năm, lượng cát khai thác được của 559 cơ sở được cấp phép là 28,985 triệu m3/năm (đáp ứng 24,2% nhu cầu). Nhu cầu cát san lấp cần từ 525 -575 triệu m3, có 71 cơ sở khai thác cát san lấp được cấp phép với tổng công suất 4,58 triệu m3/năm (đáp ứng 1,5% nhu cầu). Nhiều nhà khoa học cho rằng, việc sử dụng cát tự nhiên làm vật liệu san lấp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến việc thiếu hụt cát, nếu dùng như hiện nay thì chỉ khoảng 10 năm nữa là hết trữ lượng. Ngoài lý do khai thác bừa bãi, các chuyên gia cũng đánh giá, việc xây các đập thủy điện, thủy lợi cũng làm giảm nguồn cát bồi ở các dòng sông. Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, từ tháng 4.2017, giá cát xây dựng tăng đột biến do Chính phủ siết chặt công tác quản lý, tăng cường truy bắt nạn cát tặc khiến sản lượng khai thác giảm. Đây là dấu hiệu tích cực trong công tác quản lý khai thác tài nguyên khoáng sản nói chung và lĩnh vực cát sỏi nói riêng, nhưng lại đặt ra bài toán về nguồn nguyên liệu, giá thành xây dựng cùng giá của một loạt sản phẩm khác liên quan đến việc sử dụng cát sỏi. Cát nhân tạo-đó là giải pháp không thể khác cho bài toán nguồn vật liệu thay thế cát tự nhiên.

Chỉ đạo của Thủ tướng đối với Bộ Xây dựng trong việc sản xuất cát nhân tạo thay thế cát tự nhiên không chỉ xuất phát từ nhu cầu kinh tế, ở thời điểm này còn nhằm giải quyết các bức xúc của người dân trước nạn cát tặc hoành hành. Việc Chủ tịch UBND TP. Hà Nội chia sẻ với các nhà báo Clip quay tàu khai thác cát lậu ngay cạnh một tàu của lực lượng Cảnh sát Giao thông đường thủy cho thấy tính chất phức tạp, khó khăn, nóng bỏng của loại hoạt động kinh tế nhưng gây nhiều hệ luỵ tiêu cực về xã hội kéo dài là khai thác cát lậu. Ở kì trước, Tạp chí Nông Thôn Mới đã có bài viết đề cập đến vấn đề này. Nếu Chính phủ có chính sách kiểm soát chặt chẽ việc khai thác cát sỏi, có chính sách đầu tư phát triển ngành sản xuất cát nhân tạo thì những lợi ích đem lại sẽ là vô cùng to lớn, trong đó có cả những lợi ích về an ninh trật tự và lòng tin của người dân vào Đảng, Nhà nước.

Cần thay đổi nhận thức về tài nguyên cát

Sản xuất cát nhân tạo không phải là vấn đề mới đối với thế giới ở cả khía cạnh kinh tế và bảo vệ môi trường. Báo Xây Dựng dẫn thông tin từ một cuộc hội thảo cho biết, Nhật Bản từ cách đây 40 năm đã dùng cát nhân tạo và hiện nay hầu hết các công trình đều sử dụng hoàn toàn cát nhân tạo. Tại Hội thảo “Cát nhân tạo và nước biển dùng trong bê tông” GS. Nobuaki Otsuki – Học viện Công nghệ Tokyo cho biết: “Tại Nhật Bản, hiện giờ rất hiếm công trình được xây bằng cát tự nhiên. Một trong những lý do người dân nước này chuyển sang dùng cát nhân tạo là bởi cát tự nhiên bị đánh thuế cao”. Singapore có dự án mở rộng diện tích đất bằng phương pháp đổ cát xuống biển (khi dự án hoàn tất vào năm 2022, sẽ mở rộng thêm được 810 ha, tương đương 1% diện tích hiện thời). Với phương pháp này, Singapore gần như “thầu” hết tất cả cát của những nước trong khu vực với nhu cầu từ 6-8 triệu tấn/năm. Tuy nhiên gần đây, nhiều nước đã ngưng hoặc hạn chế bán cát tự nhiên cho Singapore, do vậy nước này cũng đã chuyển sang sử dụng cát nhân tạo và các vật liệu khác thay thế cát tự nhiên. Công nghệ sử dụng cát nhân tạo đã có ở Ấn Độ gần 20 năm trước. Năm 2002, cao tốc 6 làn xe đầu tiên của Ấn Độ Mumbai – Pune hoàn thành, sử dụng hoàn toàn cát nhân tạo.

Dây chuyền sản xuất cát nhân tạo. Nguồn: epce.vn

Theo VTV, hiện cả nước có hơn 20 cơ sở sản xuất cát nhân tạo, 1 năm sản xuất được khoảng 3 triệu m3, chỉ bằng 2% so với khối lượng cát tự nhiên được tiêu thụ. Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về việc khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng cát nhân tạo trong các công trình xây dựng, giảm sức ép khai thác cát tự nhiên trái phép, Bộ Xây dựng đang đề xuất và triển khai nhiều giải pháp như tăng thuế bảo vệ môi trường đối với cát tự nhiên, hỗ trợ sản xuất cát nhân tạo thông qua các công cụ kinh tế và môi trường cũng như nhiều giải pháp về truyền thông. Được biết, từ năm 2001, Viện Vật liệu xây dựng đã có công trình nghiên cứu quy hoạch sản xuất cát nghiền cho xây dựng, đến nay dự án cát nghiền từng bước đi vào thị trường đang thay thế cho cát tự nhiên trong việc làm cốt liệu bê tông, vữa xây trát, cũng như sản xuất vật liệu không nung. Việc sử dụng cát nghiền đã được sử dụng tại các công trình thủy điện Hòa Bình, thủy điện Sơn La. Bộ Xây dựng cũng đã đề xuất sử dụng tro xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện để thay thế cho 70-80% lượng cát xây dựng đang dùng vào việc san lấp.

Theo các chuyên gia ngành xây dựng, nguyên liệu để làm cát nhân tạo ở nước ta rất dồi dào, bất cứ loại đá nào có cường độ tốt, ổn định, có thể dùng làm nguyên vật liệu xây dựng đều có thể làm nguyên vật liệu để sản xuất cát nhân tạo như đá vôi, đá granite, đá cuội, sỏi…, thậm chí cả đá cát kết trong quá trình bóc chất thải của ngành than. Quy trình làm cát nhân tạo cũng rất đơn giản. Các vật liệu được sàng tuyển, rửa, loại bỏ các tạp chất, sau đó được nghiền theo kích thước đạt tiêu chuẩn cỡ hạt, dùng vào các mục đích như xây, trát, trộn bê tông… Ngoài việc tiết kiệm tài nguyên, giảm những tác động tiêu cực đến môi trường, cát nhân tạo có ưu thế nổi bật so với cát tự nhiên là hạt cát nhân tạo đồng đều hơn, có thể điều chỉnh modul và tỷ lệ thành phần hạt nên góp phần quan trọng tiết kiệm các nguyên liệu khác như xi măng, nhựa đường, rút ngắn thời gian thi công và tăng tuổi thọ công trình.

Ích lợi, nhu cầu, áp lực xã hội đối với việc sản xuất cát nhân tạo và các vật liệu xây dựng khác thay thế cát tự nhiên là rất rõ và cấp bách. Tuy nhiên việc ứng dụng rộng rãi loại vật liệu thân thiện với môi trường này đang gặp rất nhiều khó khăn. Có khó khăn từ nhận thức của người tiêu dùng; có khó khăn từ chính sách của Nhà nước trong quản lý tài nguyên, hỗ trợ doanh nghiệp. Nhiều ý kiến của các nhà sản xuất cát nhân tạo cho rằng, để giá thành cát nhân tạo cạnh tranh được thì Chính phủ phải kiểm soát được tình trạng khai thác cát tự nhiên và phải đánh thuế tài nguyên một cách hợp lý. Để làm gương,  nhiều ý kiến đề nghị nên có quy định bắt buộc dùng cát nhân tạo trong các công trình do nhà nước đầu tư, Bộ Xây dựng cần áp dụng tiêu chuẩn, định mức cho vật liệu thay thế cát san lấp.

Những năm qua có hàng tỉ đồng từ ngân sách Nhà nước bị đầu tư lãng phí và thất thoát. Có những nghìn tỉ bị lãng phí được nhìn thấy ngay từ khâu lập dự án nhưng vẫn được đầu tư. Trong khi đó, việc sản xuất cát nhân tạo và các vật liệu khác thay thế cát tự nhiên đem lại những lợi ích không cần bàn cãi, vậy mà câu chuyện này vẫn nằm ở dưới sâu trong danh sách các hạng mục được ưu tiên đầu tư trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững.

Cả xã hội hãy thay đổi nhận thức về tài nguyên cát sỏi ngay từ bây giờ.

Đức Nguyện

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Kinh tếDanh mục
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Vai trò Vitamin A và E với bò thịt

    Kết quả từ các cuộc điều tra của Đại học bang Washington về hội chứng suy yếu ở bò thịt đã thúc đẩy tập trung mới, nhấn mạnh tầm quan trọng của Vitamin A và E trong sự phát triển của bò thịt. Sự thiếu hụt trong một trong hai vitamin trên là nguyên nhân […]

  • Lời giải nào cho bài toán lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi

    Lạm dụng kháng sinh trong TĂCN đang là vấn đề nhức nhối với nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay. Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp, kháng sinh được đưa vào thức ăn không phải là con đường duy nhất. Vẫn tràn lan Một khảo sát của đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học […]

  • Chú trọng tổng kết thực tiễn, nhân rộng mô hình

    Từ nhiều năm qua, Đăk Lăk được xem là tỉnh có nền kinh tế nông nghiệp khá vững chắc với các loại cây trồng chủ lực như cà phê, hồ tiêu, cao su… trong đó có vai trò Hội Nông dân các cấp trong tỉnh với việc chú trọng tổng kết thực tiễn, tích cực […]