06:19 - 18/10/2017

Cá tra: Chọn thương hiệu quốc gia hay xuất khẩu nhiều cá chất lượng thấp?

Giữa lúc thị trường Hoa Kỳ và châu Âu liên tiếp đưa ra nhiều rào cản, Trung Quốc được xem là thị trường “cứu nguy” cho ngành cá tra thoát khỏi suy giảm tăng trưởng. Vậy con đường sắp tới của ngành sẽ thế nào, nên chọn xuất khẩu nhiều cá chất lượng thấp tới các thị trường đang phát triển, hay nâng cấp ngành cá để tạo ra thương hiệu quốc gia, như cá hồi Na Uy hay Scotland, để tới được các thị trường khó tính hơn?

XK cá tra sang Trung Quốc tăng là tín hiệu mừng nhưng ẩn sau đó vẫn còn nhiều mối lo

Thống kê sơ bộ của Tổng cục Hải quan cho biết, 9 tháng đầu năm nay, xuất khẩu (XK) cá tra ước đạt 1,285 tỷ USD, tăng 6,3% so với cùng kỳ năm 2016.

Tuy nhiên, cục diện thị trường XK đang có sự thay đổi. Cụ thể, thị trường Hoa Kỳ suốt thời gian dài thống trị ngôi đầu bảng đã tụt xuống số 2, sau Trung Quốc – Hồng Kông. Đồng thời, duy nhất thị trường Trung Quốc – Hồng Kông tăng trưởng hai con số.

Rủi ro với thị trường Trung Quốc

Ông Dương Nghĩa Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam, đánh giá, trong khi 9 tháng đầu năm 2017, XK cá tra vào thị trường Hoa Kỳ chỉ tăng 6%, Trung Quốc tăng gần 44%.

Trung Quốc là thị trường nhập khẩu (NK) mới nổi nhưng giá trị và cơ cấu kim ngạch XK ngày càng có xu hướng tăng: năm 2014 là 6,4%, năm 2015 là 10,3%, năm 2016 là 17,8 %, 8 tháng đầu năm 2017 đạt 21,3%.
Dự báo, trong năm 2017, Trung Quốc có thể vượt Hoa Kỳ lên dẫn đầu. Các hoạt động xúc tiến sang Trung Quốc không chỉ ở vùng duyên hải mà vào sâu bên trong nội địa (Hồ Bắc, Tứ Xuyên).

Trong 10 năm trở lại đây, nhu cầu NK thủy sản của Trung Quốc tăng mạnh, trong đó tôm và cá tra là hai sản phẩm đạt giá trị NK cao nhất.

Đặc biệt, những năm gần đây, sức tăng trưởng NK cá tra tại thị trường này tăng rất nhanh, cá tra đã dần trở thành món ăn ưa thích bên cạnh các mặt hàng hải sản, cá thịt trắng, thậm chí cạnh tranh cả với sản phẩm thế mạnh cá rô phi Trung Quốc. Chỉ tính riêng hai năm 2015 – 2016, giá trị XK cá tra sang thị trường Trung Quốc đã tăng gần gấp đôi.

Song đi kèm với tốc độ tăng trưởng trên, Hiệp hội Cá tra lo ngại rằng Trung Quốc là thị trường tiềm năng nhưng đang là điểm nóng thế giới về vệ sinh an toàn thực phẩm.

“Thị trường Trung Quốc đòi hỏi sản phẩm phải đảm bảo chất lượng và sản phẩm cá tra xuất sang Trung Quốc cũng dần sẽ theo những tiêu chuẩn nhất định mà phía Trung Quốc yêu cầu”, ông Quốc cho biết.

Ông Quốc đánh giá, xét về lợi thế, Trung Quốc có thuận lợi về địa lý là gần Việt Nam, vận chuyển XK thuận lợi. Tiếp tới, khẩu vị và yêu cầu của thị trường này tương đối phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Hiện nay, ngoài các tỉnh duyên hải Trung Quốc, phía Đông, các doanh nghiệp (DN) đã tiếp thị, quảng cáo sản phẩm cá tra Việt Nam sang tỉnh Tứ Xuyên, Tây Bắc của Trung Quốc, được người dân ở đây cũng rất ưa chuộng. Điều này hứa hẹn thị trường Trung Quốc sẽ tiếp tục rộng mở trong thời gian tới.

Tuy nhiên, ông Quốc lo ngại về tính bền vững bởi vì, muốn đảm bảo XK bền vững, chất lượng phải đảm bảo. Hiện tại, chúng ta đang XK qua cả đường chính ngạch và tiểu ngạch, cho nên sẽ không ổn nếu khâu kiểm soát bị buông lỏng.

Bên cạnh đó, theo ông Quốc, từng bước, DN phải có sự liên kết với nhà phân phối, DN uy tín ở Trung Quốc để đưa ra phương thức thanh toán phù hợp do thị trường Trung Quốc tuy lớn nhưng rủi ro cao.

“Con đường” nào sắp tới?

Được biết, nhiều DN Trung Quốc thường chỉ đặt cọc khoảng 30% tổng số tiền lô hàng cá tra, cộng với giá vận chuyển trung bình một lô hàng cá tra tới cửa khẩu khoảng 45 – 47 triệu đồng, nếu container tới cửa khẩu và phía bạn nhận hàng là DN được, còn nếu không coi như mất trắng.

Chưa kể, phần lớn khách hàng yêu cầu trả bằng Nhân dân tệ hoặc đồng Việt Nam như tiêu thụ trong nội địa, trong khi DN XK Việt Nam mong muốn khách hàng trả bằng USD.

Với góc nhìn lạc quan hơn, một chuyên gia trong ngành thủy sản đánh giá, thị trường Trung Quốc là thị trường lớn và tiềm năng. Vì vậy, chúng ta không thể từ bỏ thị trường này, thậm chí đây là cơ hội cho chúng ta có cái nhìn khác về thị trường này.

Theo vị chuyên gia này, thị trường Trung Quốc có sức mua lớn, dễ cho Việt Nam thâm nhập và bán hàng. Hiện nguồn cung trong nước của Trung Quốc không đủ, cầu luôn luôn tăng.

Ngoài ra, Trung Quốc đang tiếp tục thu mua nguyên liệu bán thành phẩm cho nước thứ ba. Điều này cho thấy, thị trường này còn nhiều tiềm năng để phát triển, cho nên cần được nghiên cứu sâu để có cách thâm nhập.

Cũng theo vị chuyên gia này, hiện chúng ta không nên quá nặng nề việc tăng trưởng XK qua đường tiểu ngạch hay chính ngạch vì cả hai đều được kiểm soát kỹ. Tuy nhiên, điều DN XK cần chính là chính sách hỗ trợ tốt hơn, từ thông tin tiếp cận thị trường tới việc xây dựng thương hiệu, chất lượng sản phẩm.

Ở góc độ DN, ông Võ Văn Phong, Phó Tổng Giám đốc công ty Cổ phần XNK Thủy sản An Giang, cho biết, trong bối cảnh thị trường Hoa Kỳ vướng rào cản về chất lượng; tại thị trường châu Âu, cá tra Việt bị bôi nhọ, thì thị trường Trung Quốc được xem là điểm sáng trong XK cá tra Việt thời gian qua.

Ông Phong đánh giá, thị trường Trung Quốc là thị trường mạnh nhưng DN trong nước sản xuất, nuôi trồng còn do dự, chưa mạnh dạn đầu tư nuôi trồng lớn. “Để phát triển bền vững, cơ quan Nhà nước cần truyền thông mạnh để DN trong nước phát triển, đẩy mạnh đầu tư vùng nuôi trồng”, ông Phong nói.

Do đó, nhìn rộng ra chiến lược của ngành cá tra trong thời gian tới, Ts. Nguyễn Thị Hồng Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy sản, đặt vấn đề, chúng ta vẫn có nhu cầu phát triển các thị trường nhưng ta đang ở phân khúc nào, cao cấp, trung bình, hay thấp cấp.

Trước năm 2007, 60% thị trường xuất khẩu là Hoa Kỳ và châu Âu, nay hai thị trường này chỉ còn 40%. Như vậy, XK cá tra đang có sự đa dạng hóa, mở ra các thị trường mới như Nga, Mỹ La-tinh, Trung Đông, Trung Quốc, là những thị trường dễ hơn về chất lượng, giá thấp hơn.

Vì vậy, chiến lược XK của ngành cá tra trong thời gian tới sẽ thế nào. Các phương án lựa chọn được bà Minh nêu lên là XK nhiều cá chất lượng thấp tới các thị trường đang phát triển, hoặc nâng cấp ngành cá để tạo ra thương hiệu quốc gia như cá hồi Na Uy hay Scotland đưa tới các thị trường khó tính hơn.

Phương án bà Minh chọn là gộp cả hai phương án trên lại, tức là nên tăng thị phần vào thị trường các nước phát triển bên cạnh việc mở rộng thị phần các nước đang phát triển. Đồng thời xây dựng dòng sản phẩm cao cấp cho thị trường Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản.

Trong đó, xây dựng tiêu chuẩn, thương hiệu quốc gia cho dòng sản phẩm này theo: Tiêu chuẩn tương đương và hài hòa với các tiêu chuẩn của các tổ chức độc lập cả về an toàn vệ sinh, chất lượng, môi trường, trách nhiệm xã hội; Chương trình quảng bá PR, marketing: thống nhất tên gọi, xây dựng thương hiệu chung.

Ông Dưỡng Nghĩa Quốc – Chủ tịch Hiệp hội Cá tra Việt Nam

Thời gian gần đây, ngành cá tra đang hướng tới sự phát triển bền vững về môi trường, chất lượng và thị trường. Lẽ dĩ nhiên, sẽ không tránh khỏi quy luật của cuộc sống, của thị trường, là có cạnh tranh. Vấn đề là làm thế nào để vượt lên, khẳng định, củng cố thêm uy tín, vị thế sản phẩm của mình.

Ông Trần Đình Luân – Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Thủy sản

Doanh nghiệp chế biến XK cần chú trọng hơn đến chất lượng cá tra và sản phẩm từ cá tra. Đồng thời hợp tác chặt chẽ với người nuôi trong chuỗi giá trị để xây dựng thương hiệu. Khi có thương hiệu, DN mới chủ động được thị trường và không bị chi phối bởi giá cả.

Ts. Nguyễn Thị Hồng Minh – Nguyên Thứ trưởng Bộ Thủy sản

Để tránh rủi ro XK cá tra vào thị trường Trung Quốc, cần có sự liên kết chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, DN và nông dân trong việc điều tiết thị trường, XK, diện tích thả nuôi nhằm có sản lượng ở mức độ phù hợp. Nếu không làm tốt những nhiệm vụ đó, quá trình XK cá tra sẽ tiếp tục gặp khó khăn

Lê Thúy

Chủ đề:
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Đồng Tháp: 5/8 xã biên giới đạt chuẩn nông thôn mới

    Chiều ngày 15/1, tại tỉnh Đồng Tháp, UBND tỉnh Đồng Tháp tổ chức buổi họp mặt mừng Đảng – mừng Xuân Tân Sửu năm 2021 và báo cáo kết quả nổi bật thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm (2016-2020). Tại buổi họp mặt, ông Phạm Thiện Nghĩa, Chủ […]

  • Sức sống mới ở miền quê Hiệp Cường

    Hiệp Cường là một xã của huyện Kim Động – mảnh đất tọa lạc ở cửa ngõ của TP. Hưng Yên. Mảnh đất này đang sải những bước dài trên con đường đổi mới để trở thành xã nông thôn mới kiểu mẫu vào năm 2025. Phát triển kinh tế nông nghiệp vững chắc Từ […]

  • Thanh Chương phát triển nông nghiệp toàn diện gắn với xây dựng nông thôn mới

    Trong những năm qua, huyện Thanh Chương luôn chú trọng phát triển các mô hình kinh tế nông nghiệp, sản phẩm OCOP, quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp tập trung gắn với tái cơ cấu ngành Nông nghiệp theo chuỗi liên kết giá trị và phát triển bền vững, hướng đến phát triển nông […]