Biểu diễn tùy tiện, đờn ca tài tử sẽ “rơi rự do”

Xin nói ngay tôi không là người am hiểu sâu sắc về nghệ thuật đờn ca tài tử ( ĐCTT) Nam bộ nhưng rất thích loại hình này và tự hào khi biết rằng ĐCTT đã được Tổ chức Văn hóa – Khoa học và Giáo dục của Liên Hiệp quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Bộ nhạc cụ tứ tuyệt không thể thiếu của đờn ca tài tử. (Trong ảnh là 4 loại nhạc cụ từ trái qua: đờn Cò, đàn Tranh, đờn Bầu và đờn Kìm)

Thế nhưng có nhiều vấn đề đáng lo ngại như nhiều nghệ nhân đã và đang tâm huyết với ĐCTT bức xúc là : ĐCTT ở một số nơi, nhất là các điểm du lịch đang “ rơi tự do” có nghĩa là không đi theo bài bản truyền thống bắt buộc người chơi phải tuân thủ.

Trở về quá khứ một chút để hiểu rằng : Đờn ca tài tử không thể thiếu trong các dịp lễ tết, cưới hỏi, ma chay, giỗ chạp, đám cúng đình, cúng miếu và các lễ hội truyền thống khác, thể hiện món ăn tinh thần quan trọng đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật truyền thống dân tộc. Với tính năng đa dạng, độc đáo, quý hiếm như trên, nhiều nhà vườn các điểm du lịch với qui mô lơn nhỏ khác nhau trên khu vực ĐBSCL đều gắn kết loại hình nầy và xem đây là hoạt động chủ lực phục vụ du khách. Tuy nhiên việc “ biến tấu”, “ cắt lớp” từ các nghệ nhân đờn đến ca sỹ đã bắt đầu xuất hiện ngày càng nhiều mà không ai có thể quản lý, điều chỉnh được.

Xin đơn cử một vài ví dụ đang rất phổ biến như : Các làn điệu trong nhạc mục tài tử được các nghệ nhân hòa đờn, hòa đờn ca trọn không lớp, trọn câu; tự ý cắt xén, tăng tiết tấu khi trình diễn. Trước đây, người đờn, người hát thực hiện theo từng chủ đề luôn có mặt những làn điệu, bài bản trong 20 bài bản Tổ của âm nhạc tài tử (gồm 6 bản Bắc, 3 bản Nam, 4 bản Oán và 7 bài Nhạc lễ) thì nay chỉ là vọng cổ nhịp 32 và trích đoạn Cải lương rất nhàm chán.

Về trình tự biểu diễn cũng có nhiều thay đổi. Trước đây mỗi buổi trình diễn Đờn ca tài tử được bắt đầu bằng những bản đờn, bài ca mang hơi điệu Bắc vui tươi; tiếp đến chuyển sang các bài bản thuộc hơi Quảng, hơi Hạ rồi qua các bài Nam có hơi Ai, hơi Xuân; phần cuối bao giờ cũng chuyển sang những làn điệu hơi Oán và vọng cổ; thì hiện nay ai thích đờn bản gì thì đờn, ai thích ca điệu gì thì ca rất lộn xộn.

Trước đây, một ban nhạc phải cơ bản các nhạc cụ như:: Kìm, Cò, Tranh, Độc huyền… thì nay có nhiều ban nhạc rơi vào tình trạng có đủ nhạc cụ nhưng không có người đờn hoặc ngược lại, hệ lụy di kèm dẫn đến sự trống vắng, đơn điệu, kém hấp dẫn khi biểu diễn.

Ban nhạc đờn ca tài tử xưa (1911). Ảnh: TL

Cạnh đó, đã nói ĐCTT thì không gian biểu diễn phải dân dã, mộc mạc, gần gũi, gắn với những hình nông thôn nam bộ; trạng phục biểu diễn cũng phải phù hợp với không gian, thời điểm cổ xưa ( áo dài, khăn đống, áo bà ba, khăn rằn, quần lụa, giày dép, chiếu, bộ ván, ấm trà, dĩa bánh, nón lá…) nhưng đã có một số điểm tổ chức ĐCTT nhưng không xem trọng vấn đề trang phục cảnh trí dẫn đến hệ lụy “ Cổ, Kim” lộn xộn thiếu tính hấp dẫn.

Nhiều nghệ nhân đã sống chết với ĐCTT bức xúc nói rằng: “ Hiện tượng “rơi tự do” và biểu diễn tùy tiện ĐCTT như hiện nay là nghệ nhân, nghệ sỹ đang xem thường bản thân họ, xem thường di sản Đờn ca tài tử và xem thường cả du khách. Nếu không muốn rằng họ biểu diễn theo ý thích của du khách để lấy tiền những đã quên đi trách nhiệm của một người dân Việt Nam, quên đi vai trò của một người nhạc sỹ, ca sỹ phải ra sức gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam.

Phát huy di sản văn hóa phi vật thể ĐCTT, lồng ghép vào sự phát triển du lịch đầy tiềm năng của ĐBSCL là rất cần thiết trong xu hướng hiện nay nhưng không vì vậy mà làm “méo mó” loại hình nầy với nhiều hình thức. Điều nầy có được đầu tiên và mang tính quyết định ở những người đang nắm giữ, truyền dạy, biểu diễn ĐCTT không chỉ ở môi trường sư phạm mà còn ở những nghệ nhân, nghệ sỹ chuyên nghiệp; “ không chuyên nghiệp” có mặt rất nhiều trên vùng sông nước Cửu Long.

Hai Lúa

Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Nhàn đàm, Thời luận, Tiêu điểmDanh mục
[vivafbcomment]
Tin cập nhật
  • Diva Hồng Nhung muốn sống lại những tháng năm rực rỡ trong “Đánh thức tầm xuân”

    Mới đây, Nhạc sĩ Dương Thụ, Diva Hồng Nhung cùng những khách mời đặc biệt đã có những chia sẻ về Live Concert Dương Thụ & Cửa sổ âm nhạc số 4 với chủ đề “Đánh thức tầm xuân”. Chương  trình  lần đầu tiên được tổ chức tại TP.HCM vào ngày 5 & 6/01/2019 và […]

  • Nghệ sĩ Trịnh Kim Chi tuyển chọn diễn viên cho dự án phim “Thiên Thần Sa Ngã”

    Vừa qua, NSƯT Trịnh Kim Chi cùng ekip đã có buổi tuyển chọn diễn viên cho dự án phim “Thiên Thần Sa Ngã’. Với dàn diễn viên trẻ và sự hướng dẫn của NS Trịnh Kim Chi, bộ phim hứa hẹn làm nên cơn sốt trong thời gian tới. Sau thời gian ấp ủ, dự […]

  • Thành phố “đáng sống”?

    Sau trận mưa kỷ lục hai ngày 8, 9/12, thành phố Đà Nẵng bị ngập úng, nước ở các hồ đập, bãi biển dâng cao, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống, sinh hoạt của người dân. Biến đổi khí hậu đã làm cho các hiện tượng thời tiết có xu hướng cực đoan hơn […]