• Trang chủ
  • Xã hội
  • Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Còn “xa” với lao động phi chính thức
15:58 - 25/09/2017

Bảo hiểm xã hội tự nguyện: Còn “xa” với lao động phi chính thức

Lao động phi chính thức (PCT) là đối tượng lao động chịu rất nhiều thiệt thòi dù có nhiều đóng góp cho phát triển kinh tế, xã hội. Thế nhưng để các chính sách an sinh xã hội có thể “phủ” được đến nhóm đối tượng này không phải là điều đơn giản.

Lao động phi chính thức vẫn chưa tiếp cận được với các chính sách an sinh xã hội. Ảnh: THÙY LINH.

Nhiều rào cản

Lao động PCT được hiểu là lao động không thuộc khu vực chính thức của Nhà nước và lao động khu vực chính thức nhưng không được hưởng các chính sách an sinh xã hội cơ bản như Bảo hiểm xã hội (BHXH). Lao động PCT có thể là lao động làm thuê, lao động tại gia đình, người giúp việc nhà, người làm việc tự do, lao động nông nghiệp, chủ cơ sở sản xuất kinh doanh nhỏ không đăng kí kinh doanh…

Theo Viện Nghiên cứu Chính sách, Pháp luật và Phát triển Việt Nam, chính sách BHXH tự nguyện đã được triển khai thực hiện từ năm 2008, nhưng đến nay số lao động phi chính thức (PCT) tham gia BHXH tự nguyện vẫn rất nhỏ. Theo thống kê, cả nước có khoảng 37 triệu lao động thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện (23 triệu lao động nông nghiệp và gần 14 triệu lao động khu vực PCT). Sau 6 năm thực hiện mới có trên 190.000 lao động ở khu vực PCT tham gia, tương đương 5% tổng số lao động khu vực này. Tốc độ gia tăng đối tượng bình quân giai đoạn 2010- 2014 chỉ đạt 39,4%.

Khảo sát của Viện Phát triển Sức khoẻ Cộng đồng Ánh sáng cho thấy, có tới 91% người bán hàng rong chưa từng biết đến các quy định của Bộ luật Lao động và 91,45% chưa biết đến BHXH. Nguyên nhân chính của thực trạng này là do thu nhập của đa số người lao động PCT ở mức thấp, thiếu ổn định, phải ưu tiên trang trải cho các khoản “cơm áo gạo tiền” nên chưa quan tâm đến BHXH. Đặc thù công việc của lao động PCT không ổn định, theo mùa vụ nên cường độ di chuyển lao động cao, do vậy khó quản lý và tiếp cận.

Các quy định của luật hiện nay vẫn chưa thuận lợi cho lao động PCT được tham gia BHXH bởi quy định lao động có hợp đồng từ 3 tháng trở lên mới thuộc diện tham gia BHXH và nhiều DN lách bằng cách ký hợp đồng lao động 2 tháng hoặc 2,5 tháng. Ngoài ra còn do sự không bình đẳng về quyền lợi giữa BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện (người tham gia BHXH tự nguyện chỉ được hưởng 2 chế độ dài hạn là tử tuất và hưu trí, còn các chế độ BHXH ngắn hạn như thai sản, ốm đau, tai nạn lao động là những quyền lợi thiết thực, cơ bản đối với mọi người lao động, nhất là phụ nữ thì lại chưa được tham gia) khiến nhiều lao động không mặn mà với chính sách an sinh này.

Cải thiện cách tiếp cận

Bà Trần Thị Thuý Nga, Vụ trưởng Vụ BHXH (Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội) cho biết, từ năm 2014, Luật BHXH mới đã được sửa đổi và có một số giải pháp để nhằm thu hút nhóm lao động PCT tham gia ngày càng nhiều hơn nữa vào hệ thống BHXH. Một số những quy định mới ví dụ như: Không khống chế tuổi trần tham gia BHXH và người lao động sau 60 tuổi vẫn có quyền tham gia BHXH để đủ điều kiện về thời gian là 20 năm đóng BHXH . Hơn nữa, các phương thức đóng linh hoạt hơn, ví dụ như trước đây chỉ có phương thức đóng hàng tháng, hàng quý hoặc là 6 tháng /lần thì bây giờ mở ra phương thức 1 năm/lần.

Đặc biệt, để thu hút đối tượng là nông dân tham gia, Luật cũng quy định hạ mức sàn thu nhập làm căn cứ đóng; mức đóng sẽ căn cứ mức chuẩn nghèo ở khu vực nông thôn. Ngoài ra, người tham gia BHXH tự nguyện có thể đóng 1 lần cho nhiều năm ở cả tương lai và trong quá khứ; mức đóng 1 lần cho tương lai có thể thấp hơn so với đóng hàng tháng. Với đối tượng này, Nhà nước sẽ có hỗ trợ tiền đóng tuỳ theo từng thời kỳ và điều kiện ngân sách.

Tuy nhiên, nói về chính sách BHXH hiện tại, TS Nguyễn Nguyệt Nga, Chuyên gia cao cấp của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam có quan điểm: “Với các chính sách hiện tại, hệ thống hưu trí ở Việt Nam là không bền vững và phải cải cách ngay từ bây giờ”. Hiện mức chi BHXH và tỷ lệ tăng hàng năm áp dụng tại Việt Nam vẫn thuộc hàng cao nhất thế giới, nhất là với nữ. Trong khi đó, tỷ lệ tăng trên thế giới là 1,7% và khu vực Đông Á – Thái Bình Dương là 1,8%.

Mặt khác, theo TS Nguyễn Nguyệt Nga, một nguyên nhân khiến người lao động ở khu vực PCT khó tham gia BHXH tự nguyện bởi tính minh bạch trong quỹ đầu tư BHXH. Bởi vậy, TS Nga khuyến nghị việc đầu tư quỹ cần thực sự an toàn và công khai để người lao động an tâm tham gia.

Mở rộng chế độ trong BHXH tự nguyện để người lao động PCT tham gia BHXH tự nguyện được bình đẳng về quyền lợi như lao động tham gia BHXH bắt buộc, Nhà nước cần có lộ trình dài hạn (thời điểm, mức hỗ trợ, đối tượng nhận hỗ trợ và thời hạn) hỗ trợ người lao động PCT trong quá trình đóng BHXH tự nguyện. Mặt khác, cần tăng cường vai trò tuyên truyền, vận động, phổ biến thông tin về BHXH tự nguyện trên các kênh thông tin và các phương thức phù hợp với đặc điểm sinh hoạt, làm việc của lao động thuộc nhóm này.

Thùy Linh
Chủ đề:
Bạn đang xem danh mục: Xã hộiDanh mục ,
Tin cập nhật
Sự kiện
Tam nông
  • Hướng đi mới cho tiêu thụ sản phẩm cá nước lạnh ở Sa Pa

    Nếu không muốn gặp rủi ro, ngành nghề sản xuất và chế biến cá nước lạnh buộc phải có liên kết chặt chẽ từ tổ chức sản xuất, tiêu thụ đến chế biến sâu để gia tăng thu nhập cho người nuôi cá nước lạnh. Gắn tem truy xuất nguồn gốc, đẩy mạnh thực hiện liên […]

  • Ngày hội sản phẩm OCOP các tỉnh thành năm 2021 tại An giang

    Ngày 17/4, tại An Giang, UBND TP. Châu Đốc phối hợp với Trung tâm xúc tiến Thương mại và Đầu tư, Sở NN&PTNT tỉnh An Giang tổ chức họp báo cung cấp thông tin về ngày hội sản phẩm OCOP và hàng hóa đặc trưng các tỉnh thành năm 2021. Theo thông tin từ Ban […]

  • Huyện Hương Sơn: Trên đà về đích huyện nông thôn mới

    Những năm gần đây, bộ mặt nông thôn ở huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh) thay đổi từng ngày. Nhất là vào những ngày đầu năm 2021, nhiều thôn, xã, thị trấn trở thành “đại công trường” với những công trình bê tông hóa đường giao thông nông thôn, kiên cố hóa kênh mương nội đồng, […]